Sad powszechny, II Ca 898/17

Sygn. akt II Ca 898/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2018 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Grzesik (spr.) Sędziowie: SO Marzenna Ernest SO Tomasz Sobieraj Protokolant: sekr. sądowy Magdalena Gregorczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 roku w S. sprawy z powództwa K. S. przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej w W. o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 23 lutego 2017 roku, sygn. akt IX C 1/17

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że a. w punkcie I oddala powództwo; b. w punkcie II odstępuje obciążania powódki kosztami procesu; c. uchyla rozstrzygnięcie zawarte w puncie III;
2. odstępuje od obciążania powódki kosztami postępowania apelacyjnego. SSO Marzenna Ernest SSO Małgorzata Grzesik SSO Tomasz Sobieraj Sygn. akt II Ca 898/17 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie zwolnił spod egzekucji w sprawie Km 2797/16 prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie R. W. ruchomość w postaci samochodu ciężarowego marki M. (...) o nr rejestracyjnym (...) i nr identyfikacyjnym VIN (...) (pkt I); zasądził od pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna w W. na rzecz powódki K. S. kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego przed sądem I instancji (pkt II); nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 200 zł. tytułem nieuiszczonej opłaty stosunkowej (pkt III). Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Szczecin P. i Zachód w S. R. W. prowadził postępowanie egzekucyjne z wniosku (...) Bank Spółce Akcyjnej w W. (następcy prawnego Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. ) przeciwko B. S. pod sygn. akt KM 2797/16 na podstawie tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 3 czerwca 2016 roku wydanego przez Sąd Rejonowy Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie o sygn. akt III Nc 1342/16 na rzecz Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. i opatrzony klauzulą wykonalności na rzecz wierzyciela z dnia 13.102016 roku. Wniosek egzekucyjny został wniesiony do Komornika przez wierzyciela w dniu 07.11.2016 roku. W dniu 10.11.2016 roku Komornik w sprawie KM 2797/16 zajął ruchomości dłużnika w postaci spornego pojazdu marki M. (...) o numerze rejestracyjnym (...) i numerze identyfikacyjnym VIN (...) (k. 25 akt egz.), który figurował w (...) na nazwisko dłużniczki. Dokonując zajęcia Komornik nie działał w terenie i nie odebrał spornego pojazdu, wezwał natomiast pisemnie o jego wydanie. Córka dłużniczki otrzymała od dłużniczki sporny pojazd w dniu 29.06.2015 roku – przed wszczęciem egzekucji i przed pozyskaniem tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Umowa darowizny zadeklarowana została w urzędzie skarbowym w dniu 29.06.2015 roku. Pojazd nie został po nabyciu przerejestrowany. W dniu 30.11.2016 roku Komornik powiadomił powódkę pisemnie o zajęciu ruchomości. Pismo to odebrała matka powódki w dniu 05.12.2016 roku. Powódka od dwóch lat nie zamieszkuje z matką. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne, jako podstawę wskazując art. 841 par. 1 k.p.c. Podkreślił, iż § 3 tego przepisu ogranicza możliwość wytoczenia tego powództwa co do zasady do jednego miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. W ocenie Sądu w badanej sprawie termin ten został zachowany licząc od dnia doręczenia pisma Komornika Sądowego zawiadamiającego o zajęciu ruchomości K. S. . Powództwo wytoczono bowiem w dniu 30.12.2016 roku, a doręczenie pisma nastąpiło w dniu 05.12.2016 roku. Dalej Sąd I instancji wskazał, iż w oparciu o sam fakt pokrewieństwa pomiędzy dłużniczką a obdarowaną przez nią powódką nie można domniemywać, że doszło do uchybienia przedmiotowemu terminowi. Powódka jest osobą dorosłą i samodzielną. Wiarygodnie zeznała, że od około dwóch lat nie mieszka już z matką. Pozwany nie naprowadził żadnych dowodów mogących podważyć te ustalenia oraz ocenę, że o zajęciu pojazdu powódka dowiedziała się ze skierowanego do niej na adres matki zawiadomienia Komornika. Niewątpliwie zdaniem Sądu I instancji też, doszło do przeniesienia praw do pojazdu dłużniczki na rzecz powódki w roku 2015 – czyli przed wszczęciem egzekucji a nawet przed uzyskaniem tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę egzekucji w sprawie KM 2797/
3. Faktu tego nie kwestionował również pozwany, zarzucając jedynie stronom umowy działanie zmierzające do pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd I instancji podkreślił, iż wierzytelność pozwanego wobec dłużniczki B. S. nie była w chwili zawarcia umowy potwierdzona tytułem wykonawczym. Na pozwanym w badanej sprawie spoczywał ciężar dowodu ( art. 6 k.c. ), że wierzytelność ta istniała w chwili zawierania przez strony umowy a tym bardziej, że do rozporządzenia spornym pojazdem doszło z pokrzywdzeniem wierzycieli. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych zdaniem Sądu meriti wszczęcie egzekucji do spornej ruchomości niewątpliwie godziło w prawo własności powódki. Dał temu ostatecznie również pozwany, składając w sprawie KM 2797/16 wniosek o umorzenie egzekucji w tym zakresie ( k.48 akt KM 2797/16). O kosztach Sąd Rejonowy rozstrzygnął natomiast w oparciu o treść art. 98§ 1 i 2 k.p.c. Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła strona pozwana zaskarżając wyrok w całości. Zarzuciła orzeczeniu: I. naruszenie przepisów postępowania, który miało wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy, wynikających z zebranego materiału dowodowego, które skutkowały przyjęciem, że: - powódka o naruszeniu prawa polegającym na zajęciu ruchomości przez Komornika dowiedziała się w dniu 5 grudnia 2016r., podczas gdy z całości materiału dowodowego wynika, że otrzymała taką informację w pierwszej połowie listopada 2016r., - powódka oraz B. S. przez zawarcie umowy darowizny z dnia 29 czerwca 2015r. nie działały ze świadomością pokrzywdzenia pozwanego; 2) art. 841 § 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione po upływie miesiąca od dnia uzyskania przez Powódkę informacji o naruszeniu prawa II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 531 §1 k.c. w zw. z art. 527 § 1-3 k.c. w zw. z art. 528 k.c. w zw. z art. 529 k.c. oraz w zw. z art. 530 k.c. poprzez ich niezastosowanie oraz przyjęciu przez Sąd I instancji, że pozwany nie posiada uprawnienia do żądania uznania umowy darowizny z dnia 29 czerwca 2015r. za bezskuteczną W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania. W uzasadnieniu apelujący podkreślił, iż Sąd I instancji przyjął, że powódka dowiedziała się o zajęciu ruchomości dopiero po otrzymaniu pisma w dniu 5 grudnia 2016 roku. Pozwany wskazał, że Komornik pismem z dnia 10 listopada 2016r. poinformował B. S. o zajęciu samochodu. Zdaniem apelującego doświadczenie życiowe oraz zasady logicznego rozumowania pozwalają przyjąć z prawdopodobnieństwem graniczącym z pewnością, że B. S. po otrzymaniu zawiadomienia przez Komornika, które dotyczyło pojazdu przeniesionego na Powódkę niezwłocznie poinformowała ją o jego zajęciu. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który z okoliczności, że powódka od około 2 lat nie mieszka z matką wyciąga wniosek, iż nie mogła ona w takim razie dowiedzieć się o zajęciu samochodu. Nadto apelujący zarzucił, iż Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął również, że podniesiony przez pozwanego zarzut ze skargi pauliańskiej nie został wykazany. Zdaniem strony pozwanej w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że czynność prawna w postaci umowy darowizny została zawarta przez dłużnika z osobą będącą w bliskim z nim stosunku, ponieważ za taki należy uznać fakt pokrewieństwa pomiędzy B. S. , a powódką. Co więcej pojazd został nabyty przez Powódkę na podstawie umowy darowizny, a więc czynności nieodpłatnej. W konsekwencji nawet ewentualny brak wiedzy po stronie powódki, że B. S. rozporządzając pojazdem działa ze świadomością pokrzywdzenia pozwanego, to uzasadnione jest podniesienie zarzutu ze skargi paulińskiej ( art. 528 k.c. ). Dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela jeżeli w wyniku dokonania czynności prawnej stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w wyższym stopniu ( art. 527 §2 k.c. ). podkreślił, że z kolei art. 529 k.c. wprowadza kolejne domniemanie polegające na przyjęciu, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli w momencie dokonania czynności prawnej dłużnik był niewypłacalny. Pozwany wskazał, że jak wynika z twierdzeń zawartych w pozwie przyczyną zawarcia umowy darowizny był pogorszający się stan zdrowia B. S. , który uniemożliwiał jej prowadzenie działalności gospodarczej. W związku z tym utraciła ona źródło dochodu, co pozwala na przyjęcie, że w momencie zbycia pojazdu stała się niewypłacalna. Pozwany wskazał, że zgodnie z art. 530 k.c. Pozwany posiada uprawnienie do powoływania się na zarzut ze skargi pauliańskiej nawet w stosunku do wierzytelności przyszłych, jeżeli dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się uzasadniona, jednakże z innych przyczyn niż wynika to z jej zarzutów. W okolicznościach niniejszej sprawy oceniając zasadność wywodzonego powództwa, jak i samej apelacji zdaniem Sądu Odwoławczego decydujące znaczenie mają kwestia związana z ustaleniem, w jakim stadium znajdowało się postępowanie egzekucyjne, w którym doszło do zajęcia przedmiotów lub prawa objętego pozwem z art. 841 k.p.c. Jak ustalono w postępowaniu pierwszoinstancyjnym organ egzekucyjny prowadzący postępowanie w sprawie Km 2797/16 protokołem z dnia 10 listopada 2016 r. dokonał zajęcia ruchomości w postaci samochodu M. (...) . Następnie pismem z dnia 30 listopada 2016 r. zawiadomił osobę trzecią – powódkę o zięciu ruchomości. W reakcji na powyższe w dniu 30 grudnia 2016 r. K. S. złożyła pozew o zwolnienie od egzekucji wskazanego pojazdu powołując się na przysługujące jej prawo własności rzeczy. Z ustaleń dokonanych przez Sąd odwoławczy wynika, iż w dniu 26 stycznia 2017 r. wierzyciel A. Bank, pozwany w niniejszej sprawie, złożył do komornika wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do ww. ruchomości. Dnia 14 lutego 2017 r. Komornik sądowy umorzył egzekucję skierowaną do ruchomości - (...)
4. Następnie postanowieniem z dnia 23 czerwca 2017 r. postępowanie w sprawie egzekucyjnej umorzono w całości wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Postanowienie to jest prawomocne. Wyżej wskazane okoliczności nie mogły pozostawać bez wpływu na zgłoszone przez powódkę żądanie. Powództwo ekscydencyjne unormowane w art. 841 k.p.c. jest powództwem o ukształtowanie prawa, które ma charakter procesowy. Jego przedmiotem jest żądanie, do zgłoszenia którego legitymowana jest wyłącznie osoba trzecia, o zwolnienie od egzekucji. Zwolnienie to sprowadza się do ustanowienia przez sąd zakazu prowadzenia konkretnej egzekucji do przedmiotu, którego wyłączenie powód uzyskał, oraz uchylenia skutków procesowych zajęcia. Z uwagi na charakter powyższego powództwa może ono zostać skutecznie prowadzone w określonych ramach czasowych. Potrzeba jego wytoczenia aktualizuje się zatem dopiero po wszczęciu egzekucji, co w wypadku jej skierowania do ruchomości odpowiada ich zajęciu ( art. 845 § 1 k.p.c. ). Po zakończeniu egzekucji wytoczenie powództwa interwencyjnego staje się natomiast bezprzedmiotowe. Powództwo to ma bowiem na celu wyjęcie spod egzekucji, a więc zapobieżenie możliwości zaspokojenia się wierzyciela. Skoro zatem po myśli art. 826 k.p.c. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie skutków procesowych zajęcia, powództwo o zwolnienie od egzekucji staje się z tą chwilą bezzasadne. Istotą omawianego powództwa bowiem jest w rzeczywistości uchylenie skutków zajęcia, które poprzez prawomocne umorzenie postępowania co do omawianego pojazdu, czy ostatecznie do całej egzekucji – nastąpiło. Stąd też uwzględnienie powództwa w niniejszej sprawie nie było możliwe albowiem na chwilę rozpoznania apelacji, brak było zajęcia przedmiotowego samochodu. W świetle powyższego skoro w wyniku wydania orzeczenia reformatoryjnego doszło do uwzględnienia żądania apelującego rozprawa z innymi zarzutami apelacji okazała się zbędna. Mając zatem na uwadze powyższe na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok zmieniono i oddalono powództwo. Ponieważ, tak wniesienie powództwa jak i jego oddalenie wiązało się wyłącznie z decyzjami wierzyciela, podejmowanymi w ramach prowadzonego na jego wniosek postępowania egzekucyjnego, pomimo przegrania sporu przez powódkę Sąd w zakresie rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego i apelacyjnego po myśli art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powódki tymi kosztami. SSO Marzenna Ernest SSO Małgorzata Grzesik SSO Tomasz Sobieraj