Sygn. akt VII Ua 61/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2017 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodn

§ 2k.p.c.

, zmienił zaskarżone decyzje z dnia 7 września 2016r. oraz 31 października 2016r. w ten sposób, że przyznał odwołującej się D. R. prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 maja 2016r. do 16 maja 2017r. W zakresie odwołania od decyzji z dnia 29 stycznia 2016r., znak (...) , Sąd Rejonowy odwołanie oddalił na podstawie art.

§ 1k.p.c.

Wskazaną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przyznał odwołującej się prawo do zasiłku chorobowego za okres od 23 listopada 2015r. do 5 lutego 2016r. w wysokości 100% podstawy wymiaru, wyliczonego jednak nie od wynagrodzenia zasadniczego określonego w umowie, lecz od najniższego wynagrodzenia stanowiącego podstawę do ubezpieczeń społecznych za miesiące sierpień i wrzesień 2015r., tj. 1.750 zł pomniejszone o 13,71% składki na ubezpieczenia społeczne. Do akt sprawy strony nie złożyły stosownej dokumentacji, a odwołująca się nie przedstawiła zarzutów, jakie kieruje w stosunku do tej decyzji, skupiając swoje działania w sprawie na odwołaniu od decyzji dotyczących zasiłku macierzyńskiego. Sąd Rejonowy, analizując odwołanie, podkreślił, że o ile sam fakt podlegania odwołującej się ubezpieczeniom społecznym nie powinien podlegać dyskusji, o tyle podstawa od jakiej należało wyliczyć zasiłek nie była organowi znana na dzień wydawania decyzji i nadal nie jest znana. Pracodawca od sierpnia 2015r. nie przedstawiał bowiem deklaracji rozliczeniowych. Z tego wzglądu organ rentowy za okres od 2 listopada 2015r. do 2 lutego 2016r. zasadnie przyjął do wyliczenia podstawy najniższe wynagrodzenie stanowiące podstawę do ubezpieczeń społecznych za miesiące sierpień i wrzesień 2015r., tj. 1.750 zł pomniejszone o 13,71% składki na ubezpieczenia społeczne. Za okres od 3 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. wynosiła ona 1.510,08 zł, zaś od 1 stycznia 2016r. do 5 lutego 2016r. - 1.596,37 zł. Powyższe wynika z brzmienia art. 35 ust. 1 i 4 i art. 45 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej, które stanowią, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała niezdolność do pracy. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do ubezpieczonych będących pracownikami, do których wynagrodzenia nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 10 października 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2015r., poz. 2008 oraz Dz. U. z 2016r., poz. 1265) (wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Północ z dnia 10 maja 2017r., k. 61, uzasadnienie wyroku, k. 66 – 72). Apelację od wyroku złożyła odwołująca D. R. . Zaskarżyła orzeczenie Sądu Rejonowego w całości zarzucając:

1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wyprowadzenie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, że odwołująca była zobowiązana do składania deklaracji RSA, RCA, Z-3, zaświadczenia pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego oraz innych, do których składania obowiązany był płatnik składek, którym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji była (...) spółka z o.o. z siedzibą w W. ;
2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 59 pkt 15 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz § 2.1 pkt 1 oraz § 9 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa poprzez uznanie, że w stanie faktycznym sprawy odwołująca się była obowiązana do składania deklaracji RSA, RCA, Z-3, zaświadczenia pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego oraz innych, do których składania obowiązany był płatnik składek, tj. (...) spółka z o.o. z siedzibą w W. (alternatywnie ZUS powinien poinformować odwołującą o konieczności doręczenia jakichkolwiek dokumentów, których złożenia zaniechał pracodawca, a czego ZUS w stanie faktycznym sprawy nie uczynił). Powołując się na wskazane zarzuty odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie skargi złożonej przez odwołującą w całości oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu w I i II instancji, według norm przepisanych. Alternatywnie, na wypadek uznania przez Sąd II instancji, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy lub, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu za I i II instancję. W uzasadnieniu apelacji strona odwołująca się wskazała, że Sąd Rejonowy oddalił skargi od decyzji przez wzgląd na fakt, że pracodawca D. R. , nie dochowując należytej staranności, nie złożył dokumentów, które uprawniały do otrzymania świadczeń z ZUS. Tym samym Sąd obarczył odwołującą odpowiedzialnością za zaniechania pracodawcy. Tymczasem odwołująca, która nie była płatnikiem ani obowiązaną do złożenia dokumentów wskazanych w petitum apelacji, nie posiadała jakiejkolwiek możliwości do ich złożenia. Te dokumenty, które posiada i miała możliwość złożyć, przedstawiła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem odwołującej, nie może ona odpowiadać za zaniechania pracodawcy. Sądy wskazują na obowiązek pracodawcy w zakresie składania dokumentów, do których złożenia jest zobowiązany i od których zależy prawo ubezpieczonego do otrzymania należnych mu świadczeń. Alternatywnie, w przypadku zaniechania złożenia dokumentów przez pracodawcę, ZUS powinien powiadomić o tym pracownika i zobowiązać go do złożenia brakujących dokumentów. W dalszej części uzasadnienia apelacji strona odwołująca się wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 marca 2015r., wydany w sprawie P 42/13 oraz zacytowała obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 czerwca 2015r. (apelacja D. R. z dnia 30 maja 2017r., k. 75 – 81). Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Północ VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017r. odrzucił apelację w części odnoszącej się do pkt 1 wyroku z dnia 10 maja 2017r. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Północ z dnia 8 czerwca 2017r., k. 89). Pełnomocnik odwołującej się w piśmie procesowym z dnia 28 czerwca 2017r., zawierającym doprecyzowanie apelacji, wskazała, że pierwszorzędnym wnioskiem skarżącej pozostaje zmiana skarżonego wyroku w ten sposób, że skarżącej zostanie przyznane prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 maja 2016r. do 16 maja 2017r. z tym, że podstawą do naliczenia ww. świadczenia będzie wynagrodzenie zasadnicze, ustalone w umowie, zamiast krzywdzącego rozstrzygnięcia Sądu I instancji wskazującego jako podstawę najniższe wynagrodzenie za sierpień i wrzesień 2015r. Powyższe, zdaniem pełnomocnika, wynika przede wszystkim z faktu, że odwołująca była wieloletnim pracownikiem (...) spółki z o.o. i jej wynagrodzenie było ustalone w nieodległym okresie czasu od powstania uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego. Zresztą ZUS nie kwestionował ważności zawartej umowy o pracę. Tym samym, biorąc pod uwagę fakt braku zawinienia przez odwołującą, nie istnieją podstawy do obrony tezy, że świadczenia dla odwołującej powinny być ustalone na podstawie najniższych świadczeń krajowych (pismo procesowe z dnia 28 czerwca 2017r., k. 97 – 98). Na rozprawie apelacyjnej w dniu 17 października 2017 roku pełnomocnik D. R. doprecyzowała, że apelacja nie dotyczy rozstrzygnięcia o zasiłku chorobowym. Wskazała nadto, że wnosi o zmianę pkt 2 zaskarżonego wyroku poprzez wskazanie, że zasiłek macierzyński przyznany odwołującej w pkt 1 wyroku będzie liczony od wynagrodzenia zasadniczego odwołującej z umowy o pracę, a nie od wynagrodzenia najniższego za sierpień i wrzesień 2015r. (protokół rozprawy apelacyjnej z dnia 17 października 2017r., k. 116 – 117). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja odwołującej jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Na wstępie rozważań podkreślenia wymaga, że stanowisko strony odwołującej, prezentowane po wydaniu wyroku Sądu Rejonowego, było niekonsekwentne, a nawet wewnętrznie sprzeczne. Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik odwołującej wskazała, że nie kieruje apelacji wobec rozstrzygnięcia dotyczącego zasiłku chorobowego, którego – jak wskazuje analiza wyroku i uzasadnienia Sądu I instancji oraz analiza treści zaskarżonych decyzji – dotyczy punkt 2 zaskarżonego wyroku. W dalszej części swego stanowiska oświadczyła, że wnosi o zmianę właśnie punktu 2 orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy poprzez wskazanie, że zasiłek macierzyński przyznany D. R. będzie liczony nie od wynagrodzenia najniższego, ale od wynagrodzenia zasadniczego ustalonego w umowie o pracę. Sąd II instancji nie mógł uwzględnić apelacji zgodnie z wnioskami pełnomocnika skarżącej już choćby z tej przyczyny, że apelacja – choć kierowana wobec pkt 2 wyroku – dotyczyła w istocie zasiłku macierzyńskiego. O zasiłku macierzyńskim tymczasem Sąd I instancji orzekł w punkcie 1 zaskarżonego orzeczenia i środek zaskarżenia, kierowany do tej jego części, został odrzucony. Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2017r., które stało się prawomocne, ocenił, że strona odwołująca się nie ma interesu w skarżeniu tej części wyroku, która rozstrzyga sprawę zgodnie z wnioskiem strony i dlatego dokonał odrzucenia apelacji w omawianej części. W wyniku tego, apelacja, która mogła podlegać rozpatrzeniu, mogła odnosić się jedynie do punktu 2 wyroku z dnia 10 maja 2017r. Zasadnicze w sprawie było w tej sytuacji ustalenie, co w istocie objął swym rozstrzygnięciem w punkcie 2 Sąd I instancji, wskazując, że oddala odwołanie w pozostałym zakresie. Aby udzielić odpowiedzi na tak postawione pytanie należy w pierwszej kolejności rozważyć, jaką treść miały decyzje, od których złożyła odwołania D. R. i które podlegały rozpatrzeniu w przedmiotowej sprawie. W sumie były trzy: z dnia 7 września 2016r. i z dnia 31 października 2016r. - obie wskazujące na odmowę przyznania zasiłku macierzyńskiego za okres od 18 maja 2016r. do 16 maja 2017r. oraz z dnia 29 stycznia 2016r. - przyznająca prawo do zasiłku chorobowego za okres od 3 listopada 2015r. do 5 lutego 2016r. w wysokości 100% podstawy wymiaru, ustalająca jednocześnie, że podstawę wymiaru stanowi kwota 1.510,08 zł za okres od 3 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. oraz kwota 1.596,37 zł za okres od 1 stycznia 2016r. do 5 lutego 2016r. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w związku z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, przedmiot rozpoznania i orzekania wyznacza decyzja, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2008r., II UZ 43/07, LEX nr 442809, wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2010r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2012r., II UK 275/11, LEX nr 1215286). W związku z tym sąd ubezpieczeń społecznych nie może wykroczyć poza przedmiot postępowania wyznaczony w pierwszym rzędzie przez przedmiot zaskarżonej decyzji, a następnie poza zakres odwołania od niej. W związku z powyższym Sąd Rejonowy rozstrzygał w rozpatrywanej sprawie jedynie o tym, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia przez ZUS – w przypadku decyzji dot. zasiłku chorobowego była ta wysokość tego świadczenia, zaś w przypadku decyzji dot. zasiłku macierzyńskiego samo prawo do tego świadczenia, którego organ rentowy odmówił, a nie jego wysokość. O prawie do zasiłku macierzyńskiego, którego dotyczyły decyzje z dnia 7 września 2016r. i z dnia 31 października 2016r., Sąd Rejonowy orzekł w punkcie pierwszym zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zmienił decyzje poprzez przyznanie prawa do wskazanego świadczenia, którego Zakład wcześniej odmówił. Z kolei w punkcie drugim wyroku Sąd oddalił odwołanie od decyzji odnoszącej się do zasiłku chorobowego. Wobec powyższego nie mogła nastąpić zmiana zaskarżonego wyroku w sposób, jaki oznaczyła na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik odwołującej się. Argumentacja, jaka została podniesiona w apelacji, w piśmie procesowym i na rozprawie apelacyjnej, mogłaby zostać podniesiona ewentualnie w odwołaniu od decyzji ZUS przyznającej zasiłek macierzyński, wydanej w wykonaniu punktu pierwszego wyroku z dnia 10 maja 2017r. Jeśli ZUS tenże zasiłek macierzyński istotnie wyliczył od wynagrodzenia minimalnego – o czym Sąd II instancji rozpatrujący przedmiotową sprawę nie ma wiedzy – to wówczas argumentacja negująca takie stanowisko ZUS powinna być podniesiona w odwołaniu od decyzji wyliczającej świadczenie w zaniżonej wysokości, a nie w apelacji od wyroku Sądu, który jedynie przesądził samo prawo D. R. do zasiłku macierzyńskiego. Podsumowując, argumentacja podniesiona w apelacji, która w części pozostawała niejako na marginesie toczącego się sporu, nie mogła spowodować zmiany zaskarżonego orzeczenia w punkcie drugim ani tym bardziej uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Apelacja podlegała zatem oddaleniu na podstawie art.

§ 1k.p.c.

SSO Agnieszka Stachurska SSO Marcin Graczyk SSO Monika Rosłan – Karasińska ZARZĄDZENIE (...) SSO Agnieszka Stachurska