Sad powszechny, III Ca 1464/17

(1)z domu B. , córce K. i S. , zmarłej 13 listopada 2011 roku w Z. , ostatnio stale zamieszkałej w Z. , na podstawie ustawy nabył wnuczek K. S.

(1)w całości. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: S. S.

(2), córka K. i S. , zmarła w dniu 13 listopada 2011 roku w Z. , ostatnio stale zamieszkiwała w Z. . Spadkodawczyni pozostawiła córki B. K. oraz M. W. , a także synów J. S. i K. S.

(2). B. K. w chwili śmierci matki miała syna R. K. . K. S.

(2)miał synów D. oraz małoletniego K. . Spadkodawczyni innych dzieci naturalnych, ani przysposobionych nie miała. Nie sporządziła testamentu. Wszystkie dzieci spadkodawczyni złożyly oświadczenia o odrzuceniu spadku. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne. D. S. , wnuk S. S.

(2)odrzucił spadek po spadkodawczyni w dniu 12 kwietnia 2012 roku. R. K. , wnuk S. S.

(2)odrzucił spadek po spadkodawczyni w dniu 25 czerwca 2012 roku. K. S.

(1)nie odrzucił spadku w terminie. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 926 § 1 k.c. powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Stosownie zaś do § 2 omawianego przepisu dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Kodeks cywilny w sposób jednoznaczny określa krąg spadkobierców ustawowych, którzy kolejno po sobie dochodzą do dziedziczenia po spadkodawcy. Wskazać przy tym należy, iż istnienie w pierwszej grupie spadkobierców choć jednej osoby wyłącza możliwość uwzględnienia przy stwierdzeniu nabycia spadku osób znajdujących się w drugiej czy też kolejnej grupie spadkobierców ustawowych. Jako pierwsi do spadku na podstawie przepisów kodeksu cywilnego pretendują dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Stosownie bowiem do treści z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice ( art. 932 § 1 k.c. ). Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych ( art. 932 § 4 k.c. ). Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy ( art. 932 § 5 k.c. ). W niniejszej sprawie spadkodawczyni S. S.

(2)pozostawiła po sobie, jako spadkobierców ustawowych dziedziczących w pierwszej kolejności dzieci – B. K. , J. S. , K. S.

(3)i M. W. , które odrzuciły spadek. Tym samym w ich miejsce, jako spadkobiercy ustawowi, weszły ich dzieci – R. K. będący synem B. K. , a także K. K.

(2)i D. K. – synowie K. S.

(2). Zarówno R. K. , jak również D. K. odrzucili spadek po S. S.

(2). Mając na uwadze powyższe rozważania, w szczególności brzmienie art. 932 § 1 k.c. Sąd Rejonowy stwierdził, iż spadek po S. S.

(2)na podstawie ustawy w całości nabył wnuczek spadkodawczyni K. S.

(1)w całości, który jako jedyny ze spadkobierców ustawowych nie odrzucił spadku po spadkodawczyni. W myśl art. 1018 § 3 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zgodnie z art. 1015 § 1 k.c. wynosi sześć miesięcy i biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Termin ten zaczął swój bieg od dnia odrzucenia spadku przez ojca wnioskodawcy – K. S.

(1)– w dniu 21 marca 2012 roku. Tym samym ostatnim dniem na złożenie przedmiotowego oświadczenia był 21 września 2012 roku. Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest terminem zawitym prawa materialnego, do biegu którego mają zastosowanie art. 110 – 116 k.c. Konsekwencją takiego ukształtowania omawianego terminu jest to, że z chwilą jego upływu „wygasa uprawnienie do skorzystania z tego prawa podmiotowego, a oświadczenie złożone po upływie terminu nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Upływ terminu uwzględniany jest z urzędu, nie ma żadnych możliwości jego przedłużenia, a w art. 1015 § 2 k.c. przewidziane zostały konsekwencje biernego zachowania się spadkobiercy, w postaci prostego przyjęcia spadku”. Wskazać w tym miejscu należy ponadto, że wprawdzie w obecnym stanie prawnym, brak oświadczenia spadkodawcy o którym mowa w art. 1015 k.c. skutkuje uznaniem, iż przyjął on spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jednak w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie powołany przepis w brzmieniu sprzed 18 października 2015 roku, mając na uwadze datę śmierci spadkodawczyni – 13 listopada 2011 roku. Wynika to z treści art. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 17 kwietnia 2015 r.), w myśl którego przepisów w brzmieniu nadanym powołaną ustawą zmieniającą nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem jej wejścia w życie. Sąd Rejonowy podniósł, iż K. S.

(1)już po ogłoszeniu orzeczenia w niniejszej sprawie oświadczył, iż odrzucił spadek po S. S.

(2), jak również okazał postanowienie z dnia 21 lutego 2017 roku wydane w sprawie I Ns 1676/16 zatwierdzające uchylenie się przez K. S.

(1)od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Powyższe postanowienie zaskarżył w całości wnioskodawca K. S.

(1). Zarzucił postanowieniu: 1. obrazę prawa materialnego, tj. przepisu art. 1015 § 2 k.c. (w brzmieniu sprzed 18 października 2015 r.) w zw. z art. 924 k.c. i art. 925 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie, iż niezłożenie oświadczenia o przyjęciu spadku przez K. S.

(1)skutkowało przyjęciem przezeń spadku wprost; 2. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, tj.: • przepisu art. 670 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niezałączenie w poczet materiału dowodowego akt spraw o sygn. I Ns 1676/16 oraz I Ns 1684/16 prowadzonych i prawomocnie zakończonych przed Sądem Rejonowym w Zgierzu I Wydziałem Cywilnym, wbrew obowiązkowi działania z urzędu, a tym samym pominięcie okoliczności, iż K. S.

(1)w chwili orzekania w przedmiotowej sprawie, podobnie jak B. W. , w świetle przepisów prawa traktowany był tak jakby nie dożył otwarcia spadku; • art. 670 k.p.c. poprzez zaniechanie ustalenia dalszych spadkobierców K. S.

(4)powołanych do dziedziczenia; • art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w tym także oceny złożonego przez K. S.

(1)zapewnienia spadkowego, zwłaszcza w świetle dalece nieprecyzyjnego stanowiska wyrażonego przezeń we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku i wniosku z dnia 7 września 2016 r., a także zaniechanie ustalenia materii spraw o sygn. I Ns 1676/16 oraz I Ns 1684/16 wskazanych przez K. S.

(1)we wniosku z dnia 5 kwietnia 2017 r. o podjęcie zawieszonego postępowania, a w konsekwencji ww. uchybień zaskarżonemu postanowieniu zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy. Dodatkowo skarżący wniósł o załączenie w poczet materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie: 1. akt spraw o sygn. I Ns 1676/16 oraz I Ns 1684/16 prowadzonych i prawomocnie zakończonych przed Sądem Rejonowym w Zgierzu, na okoliczność odrzucenia przez K. S.

(1)oraz B. W. spadku po zmarłej, które to akta wskazywane były przez ww. we wniosku w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania; 2. postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 21 1utego 2017 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 1676/16 oraz protokołu rozprawy z dnia 21 lutego 2017 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 1676/16, wniosku z dnia 18 października 2016 r. - na okoliczność odrzucenia przez K. S.

(1)spadku po S. S.

(2), uchylenia się przezeń od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku; Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi 1 instancji. Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił : W dniu 21 lutego 2017 roku, przed Sądem Rejonowym w Zgierzu wnioskodawca K. S.

(1)złożył oświadczenie, którym odrzucił spadek po S. S.

(2)(dowód - kopia protokołu rozprawy k. 53). Prawomocnym postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 roku, wydanym w sprawie I Ns 1676/16, Sąd Rejonowy w Zgierzu, zatwierdził uchylenie się przez K. S.

(1)od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po babce S. S.

(2), z domu B. , córce K. i S. , zmarłej dnia 13 listopada 2011 roku w Z. , mającej ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Z. (dowód - kopia postanowienia k. 54). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna bowiem w sprawie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, oraz z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Zaskarżone postanowienie musi być uznane za wadliwe. Skoro bowiem wskazany w nim jako jedyny spadkobierca K. S.

(1), w sposób skuteczny odrzucił spadek po S. S.

(2), to został wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku ( art. 1020 k.c. ). Tym samym nie nabył on spadku po S. S.

(2). Nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego. Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Sąd może również uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, gdy wydanie orzeczenia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Niniejsza sprawa dotyczyła kwestii stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej S. S.

(2). Z chwilą śmierci osoby fizycznej następuje otwarcie spadku po takiej osobie, i z tą właśnie chwilą spadkobierca nabywa spadek ( art. 924 i art. 925 k.c. ). Stwierdzenia nabycia spadku dokonuje sąd na wniosek osoby mającej w tym interes, przy czym sąd wydaje postanowienie po przeprowadzeniu rozprawy i stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców chociażby były nimi inne osoby, niż te wskazane przez uczestników ( art. 677 § 1 k.p.c. ). Jak stanowi art. 926 § 2 k.c. dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy, a więc gdy nie sporządził testamentu, jako że majątkiem na wypadek śmierci można rozrządzić jedynie przez testament ( art. 941 k.c. ). Natomiast o ile spadkodawca sporządził ważny testament, dziedziczenie następuje na podstawie takiego testamentu, który ma prymat przed porządkiem dziedziczenia ustawowego. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że badanie kto jest spadkobiercą Sąd powinien przeprowadzić z urzędu – jest to jego bezwzględny obowiązek, od którego nie ma wyjątków ( art. 670 § 1 k.p.c. ). Badanie to dotyczy spadkobierców powołanych do dziedziczenia zarówno z mocy ustawy, jak i na podstawie testamentu. W doktrynie podkreśla się, iż w pierwszym przypadku wystarczające jest ustalenie pokrewieństwa w zakresie wskazanym w przepisach materialnych regulujących ten rodzaj dziedziczenia oraz okoliczności wyłączających poszczególne osoby z dziedziczenia. Art. 669 k.p.c. stanowi, że sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Rozpoznanie zatem istoty sprawy następuje wówczas, gdy Sąd prawidłowo ustali przede wszystkim jaki rodzaj dziedziczenia w sprawie wystąpi oraz krąg osób powołanych do dziedziczenia Tymczasem Sąd Rejonowy obowiązkowi temu nie uczynił zadość, i jakkolwiek z pewnością zwiedziony był spóźnionym podniesieniem przez skarżącego faktu odrzucenia przez niego spadku i istnienia orzeczenia sądowego zatwierdzającego jego uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po babce S. S.

(2), to jednak i tak nie tylko winien był ale i mógł podjąć kroki w celu ustalenia finalnie również potencjalnego kręgu spadkobierców, co do których należało wreszcie ustalić ich udziały w spadku, biorąc pod uwagę, że postępowanie w sprawie uchylenia się skarżącego od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po S. S.

(2)toczyło się również w Sądzie Rejonowym w Zgierzu. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. . Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy ustali krąg spadkobierców ustawowych S. S.

(2)uprawnionych do dziedziczenia po niej, wobec odrzucenia spadku przez dotychczas ustalonych spadkobierców ustawowych.