Sygn. akt: I C 548/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Brzesku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Agata Gawłowska-Sobusiak Protokolant: Paulina Wąs po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. w Brzesku na rozprawie sprawy z powództwa B. G. przeciwko K. Z. , L. Z. o ochronę własności I. zakazuje pozwanym K. Z. i L. Z. naruszania powódki B. G. w prawie własności nieruchomości położonej w K. obręb G. składającej się z dz. ew. nr (...) objętej KW nr (...) poprzez zakazanie przejazdu, przegonu i przechodu poza przebiegiem szlaku służebnego oznaczonego kolorem czerwonym na wyrysie z mapy ewidencyjnej i na mapie sytuacyjnej stanowiących załączniki do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii mgr inż. J. Z. sporządzonej dnia 20 września 2016r., a konkretnie poprzez zakazanie przejazdu, przegonu i przechodu po części dz. ew. nr (...) oznaczonej na wymienionym wyrysie z mapy ewidencyjnej i mapie sytuacyjnej kolorem żółtym stanowiącej trójkąt oznaczony literami A-B-C, przy czym odcinek A-C ma długość ok. 13,5 metra a odcinek A-B ma długość ok. 0,5 metra; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. zasądza od powódki B. G. na rzecz pozwanych K. Z. i L. Z. - solidarnie – kwotę (...) ,00 (jeden tysiąc dwieście trzydzieści cztery złote 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu, a w pozostałym zakresie koszty procesu między stronami wzajemnie znosi; IV. odstępuje od obciążania stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi; V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Brzesku na rzecz adw. D. K. – Kancelaria Adwokacka w B. kwotę 2 952,00 zł (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote 00/100) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną powódce z urzędu. Sędzia SR Agata Gawłowska – Sobusiak Sygn. akt I C 548/15 UZASADNIENIE wyroku Sądu Rejonowego w Brzesku z dnia 16 grudnia 2016 r. Powódka B. G. domagała się:
- a)nakazania pozwanym K. Z. i L. Z. przywrócenia do stanu poprzedniego nieruchomości położonej w K. , obręb G. , składającej się z dz. ew. nr (...) , poprzez usunięcie żwiru i kamieni ze szlaku służebnego oraz z terenu do niego przyległego, wyznaczenie terminu do usunięcia tych naniesień, a w razie jego bezskutecznego upływu – upoważnienia powódki do usunięcia tych naniesień,
- b)zakazania wyżej wymienionym pozwanym dalszego naruszania powódki we własności dz. ew. nr (...) poprzez zakazanie pozwanym nasypywania żwiru i kamieni na szlak służebny oraz na teren do niego przyległy,
- c)zakazania wyżej wymienionym pozwanym wykonywania służebności drogowej poza szlakiem służebnym. Nadto powódka wniosła o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Uzasadniając pozew powódka podała, że jest właścicielką nieruchomości położonej w K. , obręb G. , składającej się z dz. ew. nr (...) , objętej Kw nr (...) . Wymieniona nieruchomość obciążona jest służebnością drogową tj. służebnością przejazdu, przechodu i przegonu ustanowią aktem notarialnym z dnia (...) marca 1989 r. Szlak służebny o szerokości 3 m biegnie od dz. ew. nr (...) (stanowiącej drogę publiczną) przez południowo-wschodni kraniec dz. ew. nr (...) i dalej prosto przez łąkę aż do dz. ew. nr (...) – własności pozwanych. Powódka podniosła, że w 2013 r pozwani przywieźli na opisany szlak żużel, a w 2014 r żwir i kamienie, przy czym materiał ten rozprowadzili także na terenie przyległym do szlaku, w konsekwencji poszerzając ten szlak. Powyższe działania pozwany były zbędne, albowiem szlak nie wymagał utwardzenia. Nadto pozwani poczynili wyrwę przy szlaku (rów odwadniający). Powódka przyznała, że po jej interwencji w Inspekcji Ochrony Środowiska w N. pozwani usunęli szkodliwy żużel, ale żwir i kamienienie pozostały na szlaku.. Nadto powódka dodała, że pozwani nie muszą korzystać ze szlaku służebnego, mają możliwość przechodu i przejazdu innym szlakiem drożnym. T. . Sąd postanowieniem z dnia 24 czerwca 2015 r sygn. akt I Co 483/15 zwolnił powódkę o kosztów sądowych w sprawie o ochronę własności nieruchomości położonej w K. , obręb G. , składającej się z dz. ew. nr (...) , oraz ustanowił pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Pozwani K. Z. i L. Z. wnieśli o oddalenie powództwa w całości. W odpowiedzi na pozew pozwani zaprzeczyli, aby dokonywali samowolnie zbędnego wyżwirowania szlaku służebnego oraz aby korzystali z przejazdów i przechodu poza wyznaczonym szlakiem. Pozwani podali, że utwardzenie szlaku służebnego miało miejsce dwukrotnie, a to na początku lat 90-tych XX wieku oraz w latach 2006-2007, na prośbę i ze współdziałaniem ówczesnych właścicieli dz. ew. nr (...) . W tym czasie właścicielami wymienionej działki były R. G. i H. G. , osoby samotne, w podeszły wieku, wymagające opieki. Faktyczną pomoc i opiekę na rzecz wymienionych świadczyli właśnie pozwani. To H. G. zwróciła się do pozwanego o pomoc w utwardzeniu szlaku, będącego drogą dojazdową do jej siedliska. H. G. wystąpił także do Urzędu Gminy w I. o przekazanie dwóch ciężarówek żwiru celem utwardzenia szlaku. Ostatecznie pozwany utwardził szlak żwirem dostarczonym przez Urząd Gminy, a także kamieniami uzbieranymi przez H. G. . Dalej pozwani dodali, że szlak służebny usytuowany jest ostro pod górę, gdzie łączy się z drogą publiczną. W czasie gwałtowniejszych opadów, woda spływa z drogi publicznej, wypłukuje żwir i tworzy wyżłobienia, które pozwany wyrównuje, doprowadzając szlak do pierwotnego wyglądu. Niemniej jednak te działania pozwanego mieszczą się w dyspozycji art. 289 § 1 kc. Nadto pozwani przyznali, że okazjonalnie w przeszłości korzystali z innego szlaku dojazdowego do swojego siedliska. Ta okoliczność nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy, skoro pozwanym przysługuje służebność drogowa po dz. ew. nr (...) . Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Nieruchomość położona w K. , obręb G. , składająca się z dz. ew. nr (...) , o pow. 3, 96 ha, powstała z p. bud. (...) oraz p. grt. (...) ujawnionych w (...) (...) . Stan prawny tej nieruchomości uregulowany został (...) nr UG- (...) wydanym przez Naczelnika Gminy w C. dnia 2 marca 1980 r na rzez R. G. . R. G. pozostała w dobrosąsiedzkich stosunkach z pozwanymi K. Z. i L. Z. . Dowód: - akta Kw nr (...) , a w szczególności zalegające w nich: wypis z wykazu synchronizacyjnego z dnia 15 sierpnia 1986 r, (...) z dnia 2 marca 1980 r, - zeznania świadka M. G. – k. 75, - zeznania świadka J. G. – k. 76, - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Pozwani K. Z. i L. Z. są właścicielami nieruchomości położonej w K. , obręb G. , składającej się z dz. ew. nr (...) , powstałej z p. kat. (...) , ujawnionej w Kw nr (...) , nie przylegającej do drogi publicznej. Dowód: - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Umową ustanowienia służebności gruntowej z dnia (...) marca 1989 r R. G. , ustanowiła nieodpłatnie służebność gruntową przechodu, przejazdu i przegonu szlakiem szerokości 4 m, biegnącym od dz. ew. nr (...) , stanowiącej drogę, przez południowo-wschodni kraniec dz. ew. nr (...) i dalej przez łąkę, wchodzącą w skład tej działki, aż do północno-wschodniego rogu dz. ew. nr (...) , przy granicy z dz. ew. nr (...) – na rzecz dz. ew. nr (...) . Opisana służebność została ujawniona w Kw nr (...) . Dowód: - odpis Kw nr (...) – k. 10, - umowa ustanowienia służebności gruntowej z dnia (...) marca 1989 r – k. 11-12. R. G. zmarła dnia 14 czerwca 1989 r, a spadek po niej – w tym nieruchomość położoną w K. – na podstawie testamentu notarialnego z dnia 10 października 1988 r nabyła w całości siostra H. G. , co stwierdzono postanowieniem tut. Sądu z dnia 18 lipca 1994 r sygn. akt I Ns 302/94. H. G. pozostała w dobrosąsiedzkich stosunkach z pozwanymi K. Z. i L. Z. . Dowód: - akta Kw nr (...) , a w szczególności zalegające w nich postanowienie Sądu Rejonowego w Brzesku z dnia 18 lipca 1994 r sygn. akt I Ns 302/94. - zeznania świadka M. G. – k. 75, - zeznania świadka J. G. – k. 76, - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Po ustanowieniu służebności drogowej pozwany, za zgodą ówczesnej właścicielki dz. ew. nr (...) , wzniósł mostek przy końcu szlaku służebnego prowadzący na dz. ew. nr (...) . Mostek ten – wzniesiony bez wymaganego pozowania wodno-prawnego – został zalegalizowany dopiero decyzją Starosty B. z dnia 20 października 2016 r. Dowód: - decyzja Starosty B. z dnia 20 października 2016 r. – k. 159-163, - zeznania świadka M. G. – k. 75, - przesłuchanie powódki – k. 166-167, - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Ponieważ szlak służebny znajdował się na terenach podmokłych, gliniastych, a nadto prowadził do drogi publicznej, której była położona znaczeni wyżej niż dz. ew. nr (...) . Celem prawidłowej komunikacji należało ten szlak podnieść i utwardzić. Już po ustanowieniu służebności drogowej pozwany, za zgodą ówczesnej właścicielki dz. ew. nr (...) , utwardził szlak służebny kamieniami, które otrzymał od R. G. i H. G. . Nadto w latach 2006-2007 sołectwo przydzieliło H. G. , na jej wniosek, dwie przyczepy żwiru celem utwardzenia szlaku. Żwir na szlaku rozprowadzał pozwany, na prośbę wymienionej. W Urzędzie Gminy I. , jak i Urzędzie Gminy C. nie odnaleziono dokumentów potwierdzających dostawę żwiru dla R. G. czy H. G. . Dowód: - pismo Wójta Gminy I. z dnia 7 października 2015 r – k. 46, - pismo Burmistrza C. z dnia 26 października 2015 r – k. 50, - pismo Wójta Gminy I. z dnia 2 grudnia 2016 r – k. 158, - zeznania świadka M. G. – k. 75, - zeznania świadka J. G. – k. 76, - zeznania świadka K. M. – k. (...) , - przesłuchanie powódki – k. 166-167, - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Umową darowizny z dnia 15 czerwca 2010 r H. G. przekazała nieruchomość położoną w K. , obręb G. , składającą się z dz. ew. nr (...) , powódce tj. B. G. – córce swojej siostry. Początkowa także B. G. pozostała w dobrosąsiedzkich stosunkach z pozwanymi K. Z. i L. Z. . Dowód: - akta Kw nr (...) , a w szczególności zalegająca w nich umowa darowizny z dnia 15 czerwca 2010 r, - przesłuchanie powódki – k. 166-167. W sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Nowym Sączu pod sygn. akt I Ns 575/12 powódka i pozwani reprezentowali byli przez jednego pełnomocnika i prezentowali wspólne stanowisko w sprawie. Wymieniona sprawa toczyła się z wniosku M. K. oraz A. i A. Ś. o ustanowienie służebności drogi koniecznej dla dz. ew. nr (...) , nr (...) i nr (...) położonych w K. , obręb G. . W odpowiedzi na wniosek uczestnicy podnosili, że właściciele dz. ew. nr (...) i nr (...) mają dostęp do drogi publicznej poprzez szlak drożny istniejący od wielu lat na gruncie, o szerokości 4 m i długości 120 m, prowadzący po dz. ew. nr (...) i nr (...) . Uczestnicy podkreślali, że jest to „droga żwirowa”. W trakcie oględzin w dniu 12 maja 2010 r stwierdzono, że wymieniona droga „utwardzona jest kamieniami”. Do akt sprawy, do pisma z dnia 5 listopada 2009 r, załączono fotografie szlaku, przedstawiające wygląd szlaku tożsamy z tym widocznym współcześnie. Ostatecznie drogę konieczną poprowadzono z ominięciem dz. ew. nr (...) i nr (...) . Dowód: - akta Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. I Ns 575/12, a w szczególności zalegające w nich: wniosek o ustanowienie służebności drogowej, odpowiedź na wniosek, protokół oględzin, fotografie, postanowienie o wezwaniu do udziału stron postępowania, orzeczenie końcowe, - fragment opinii sporządzonej w sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. akt I Ns 575/12 – k. 13-19, - protokół sporządzony w sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. akt I Ns 575/12 – k.38-39. W 2013 r powódka stwierdziła, że na szlaku służebnym znajduje się żużel. W tej sprawie powódka pismem z dnia (...) sierpnia 2013 r interweniowała w Starostwie Powiatowym w B. . Starosta B. wymienione pismo przekazał Wójtowi Gminy I. do rozpatrzenia według właściwości. Urząd Gminy I. pismem z dnia 10 października 2013 r stwierdził, że na szlaku służebnym znajduje się żużel, ale jest to dopuszczalne. Jednocześnie Urząd Gminy pouczył powódkę o możliwości dochodzenia ochrony swoich praw przez sądem. W trakcie oględzin z udziałem tut. Sądu w dniu 17 czerwca 2016 r nie stwierdzono na szlaku służebnym utwardzeń żużlem. Żużel sypany jest w okresie zimowym na drogę publiczną oraz na szlak prowadzący do domostwa Państwa K. (ponad drogą publiczną), skąd po ulewnych deszczach spływa na szlak służebny. W Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony (...) w K. Delegatura w N. brak informacji, aby powódka interweniowała w sprawie usunięcia żużla ze szlaku w K. . Dowód: - zawiadomienie Starostwa Powiatowego w B. z dnia (...) sierpnia 2013 r – k. 67, - zawiadomienie Starosty B. z dnia 10 września 2013r – k. (...) , - akta Urzędu Gminy I. , w tym pismo z dnia 10 października 2013 r – k. 70-73, - pismo Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony (...) w K. Delegatura w N. z dnia 23 października 2015 r – k. 42, - przesłuchanie powódki – k. 166-167. Od 2010 r pozwani nie czynili nowych naniesień, utwardzeń na szlak służebny. Jedynie po ulewnych deszczach, które czynią wyżłobienia na szlaku, pozwany wyrównuje te wyrwy wykorzystując materiał znajdujący się na szlaku. Dowód: - zeznania świadka M. G. – k. 75, - zeznania świadka J. G. – k. 76, - przesłuchanie pozwanego K. Z. – k. 167-168, - przesłuchanie pozwanej L. Z. – k. 168. Szlak drożny istniejący w terenie biegnie od drogi publicznej asfaltowej zlokalizowanej na dz. ew. nr (...) przez dz. ew. nr (...) wzdłuż południowo-wschodniej jej granicy, a także wzdłuż północno-zachodniej granicy dz. ew. nr (...) , następnie przez betonowy mostek na potoku do dz. ew. nr (...) . Szlak biegnie od podanej drogi publicznej na terenie opadającym w dół. Wymieniony szlak to droga polna dwukoleinowa, utwardzona kamieniami otoczakami i żwirem. W części północnej część trawiasta między koleinami jest mniej widoczna, w tej części szlak utwardzony jest głównie kamieniami, otoczakami. Natomiast w części południowej na szlaku wyraźnie jest zaznaczona część trawiasta między koleinami, a koleiny utwardzone są głównie żwirem. W przy wjeździe na drogę publiczną szlak jest wyasfaltowany. Na szlaku brak utwardzeń żużlem. W części północnej szlak jest podniesiony w stosunku do przyległych terenów, przy czym podwyższenie to jest najwyższe przy wjeździe na drogę publiczną. Szerokość szlaku mierzona pomiędzy zewnętrznymi krawędziami kolein wynosi od 2, 00 m przy mostku do 3, 00 m w części północnej przy wjeździe na drogę publiczną. Szerokość wjazdu na szlak mierzona wzdłuż krawędzi asfaltu wynosi 7, 80 m. Natomiast szerokość samego mostka wynosi: w części północnej 4, 80 m, w środku 4 m, od strony południowej 4, 50 m. Po południowo-wschodniej stornie szlaku biegnie rów odwadniający. Rów ten mieści się w przeważającej części na dz. ew. nr (...) . Szlak istniejący w terenie tylko w nieznacznej części wychodzi poza granicę szlaku ustanowionego aktem notarialny, na mapie geodeta oznaczył ten teren kolorem żółtym i stanowi on trójkąt oznaczony literami A-B-C, przy czym odcinek A-C ma długość 13, 5 m, a odcinek A-B długość 0, 5 m. Dowód: - fotografie szlaku służebnego – k. 4-9, - fotografie szlaku służebnego – k. 61-63, - fotografie szlaku służebnego - k. (...) , - fotografie szlaku służebnego - k. 110-113, - zdjęcia lotnicze - k. 147, - protokół oględzin z dnia 17 czerwca 2016 r wraz z załącznikami w postaci fotografii – k. 99-103, - opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii mgr inż. J. Z. z dnia 20 września 2016 r wraz z ustnymi wyjaśnieniami z dnia 8 grudnia 2016 r – k. 124-128, 165-166. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wyżej wymienione dokumenty, fotografie, oględziny szlaku, opinię biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii, zeznania świadków i przesłuchanie stron. Moc dowodowa dokumentów przedłożonych w sprawie nie była kwestionowana. Na podstawie wypisu synchronizacyjnego, (...) , umowy notarialnej, orzeczenia sądu i odpisu księgi wieczystej Sąd ustalił losy prawne dz. ew. nr (...) oraz dz. ew. nr (...) , a także fakt ustanowienia służebności drogowej. Na podstawie akt Sądu Rejonowego w Nowym Sączu Sąd ustalił przedmiot toczącej się sprawy oraz wygląd szlaku w tym okresie. Na podstawie pism kierowanych od organów administracji oraz wydanych w ich wyniku odpowiedzi i decyzji Sąd ustalił przed wszystkim przedmiot interwencji. Fotografie, także te wykonane w trakcie oględzin z udziałem tut. Sądu, oraz zdjęcia lotnicze obrazowały wygląd szlaku na przestrzeni kilku lat. Wiarogodność tych fotografii nie była kwestionowana. Podkreślenia wymaga fakt, że na fotografiach wykonanych w listopadzie 2009 r (przedłożonych do sprawy o sygn. akt I Ns 575/12) szlak służebny wygląda dokładnie tak samo jak na fotografiach wykonanych w trakcie oględzin z udziałem tut. Sądu w czerwcu (...) . Z kolei na zdjęciu lotniczym z 2003 r widać, że szlak jest bardziej zarośnięty niż na zdjęciach z roku 1997 i 2012, co potwierdza, że w latach 2006-2007 nastąpiło utwardzenie nawierzchni tego szlaku. Należy zaznaczyć, że na zdjęciach z roku 1997 i 2012 szlak wygląda tak samo. Oględziny dokonane w dniu 17 czerwca 2016 r służyły identyfikacji przedmiotu sporu, a w szczególności ustaleniu przebiegu faktycznie wykorzystywanego szlaku drogowego i ewentualnych naruszeń. Strony nie zgłaszały zastrzeżeń co do przebiegu oględzin, jak i sporządzonego protokołu. W trakcie oględzin Sąd dokonał pomiaru długości i szerokości szlaku drogowego biegnącego w terenie, mostka, rowu, a także stwierdził rodzaj utwardzeń na tym szlaku. Pomocna w przedmiotowej sprawie była także opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii mgr inż. J. Z. . Opinia ta została sporządzona w sposób fachowy i rzetelny, a w ocenie Sądu jest jasna i przekonywująca. Do zarzutów stron biegły szczegółowo odniósł się składając ustne wyjaśnienia, które Sąd uznał za wystarczające. Zadaniem biegłego było przede wszystkim przedstawienie na wyrysie z mapy ewidencyjnej przebiegu ustanowionej szlaku służebnego oraz przebiegu faktycznie wykorzystywanego szlaku drożnego. Jak wynika z opinii biegłego, szlak faktycznie wykorzystywany przez pozwanych tylko w nieznacznej części wychodzi poza granicę szlaku ustanowionego tj. teren oznaczony kolorem żółtym, stanowiący trójkąt oznaczony literami A-B-C, przy czym odcinek A-C ma długość 13, 5 m, a odcinek A-B długość 0, 5 m. Poza granice szlaku ustanowionego wychodzi także część mostka tzw. przyczółki betonowe, ale po przyczółkach tych pozwani nie wykonują przejazdów. Przyczółki stanowią część konstrukcji mostka, jak wynika z decyzji legalizacyjnej. Poza granicą szlaku ustanowionego znajduje się także nasyp drogi publicznej, ale jest to element konstrukcyjny tej drogi. Jak wynika z opinii, szlak faktycznie wykorzystywany biegnie poza dz. ew. nr (...) , ale wkracza w głąb dz. ew. nr (...) i nr (...) , co nie było to przedmiotem sprawy. Odnośnie zeznań świadków i przesłuchania stron, Sąd nie miał podstaw, aby odmówić wiary twierdzeniom powodów K. Z. i L. Z. . Oboje podkreślali, że z R. G. i H. G. łączyły ich dobrosąsiedzkie stosunki. Ponieważ wymienione panie G. były osobami samotnymi, nie miały męskiego wsparcia, pozwany świadczył im pomoc w pracach gospodarskich, a kiedy były już w podeszły wieku i chore – po prostu pozwani się nimi opiekowali. Powyższe potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie M. G. i J. G. . Świadek M. G. podkreślił, że „kiedy H. G. była obłożnie chora, to pan Z. codziennie do niej chodził, interesował się czy żyje, robił zakupy. Rodzina w ogóle się nią nie interesowała ”. Z kolei świadek J. G. zeznał, że „ gdyby nie Państwo Z. to byłoby źle z panią H. G. ”. Wobec powyższego nie dziwi fakt, że R. G. ustanowiła na rzecz dz. ew. nr (...) , własności pozwanych, służebność drogową. Nadto zarówno R. G. , jak i H. G. same korzystały z tego szlaku i były zainteresowane jego utwardzeniem, co potwierdził także świadek M. G. . Okolicznością bezsporną w sprawie było, że w roku 1989 r pozwany wzniósł mostek na potoku w miejscu, w którym szlak przechodzi z dz. ew. nr (...) na dz. ew. nr (...) . Pozwany zeznał, że mostek wniósł za zezwoleniem ówczesnej właścicielki dz. ew. nr (...) R. G. . Sąd nie dał wiary powódce B. G. , która zaprzeczała temu, aby jej ciotki wyraziły zgodę na budowę mostka. Gdyby rzeczywiście R. G. czy H. G. nie zgodziły się na budowę mostka, to wyraziłyby swój sprzeciw, a przede wszystkim interweniowałyby w tej sprawie, chociażby przy pomocy powódki, która w tym okresie z nimi zamieszkiwała. Pozwani zeznali, że po ustanowieniu służebności na ich rzecz i wybudowaniu mostka, szlak został utwardzony przez pozwanego przede wszystkim kamieniami, które przekazały na ten cel R. G. i H. G. . Sąd nie dał wiary powódce B. G. , która zaprzeczała temu, aby jej ciotki przekazywały kamienie na utwardzenie szlaku oraz temu, aby szlak był utwardzany za życia ciotek. Utwardzenie szlaku kamieniami przez pozwanego potwierdzili jednak świadkowie M. G. i J. G. . Trudno sobie wyobrazić, aby osoby w podeszły wieku, jak R. G. i H. G. , same utwardzały szlak kamieniami, które zbierały z pola. Skoro szlak był utwardzany tymi kamieniami i robił to pozwany, to oczywistym jest, że czynił to za zgodą wymienionych. Pozwani zeznali, że ostatnie nawiezienie utwardzeń na szlak służebny miało miejsce w latach 2006-2007. Wtedy ówczesna właścicielka dz. ew. nr (...) H. G. zwróciła się do rady sołeckiej o przyznanie dwóch ciężarówek żwiru na utwardzenie tego szlaku. Następnie pozwany, za zgodą H. G. , rozprowadził ten materiał na szlaku. Powódka B. G. zaprzeczyła temu faktowi, ale w tym okresie powódka nie zamieszkiwała już w K. i jak sama zeznała, rzadko przyjeżdżała do ciotki. To, że materiał został przywieziony na szlak potwierdził świadek K. M. – były radny . Natomiast świadek M. G. zeznał, że „ciotka” nosiła się z zamiarem zwrócenia się do Gminy o przydzielenie materiału na utwardzenie szlaku. Powódka nie wykazała, aby po roku 2010 r – od kiedy stała się właścicielką dz. ew. nr (...) – pozwani przywozili na szlak nowe utwardzenia. Powódka twierdziła, że w 2013 r na szlak został nawieziony żużel, a w 2014 r – nowa warstwa żwiru i kamieni. Żaden ze świadków nie widział tych czynności, a świadek A. G. zeznawał o tym fakcie, ale jak sam przyznał, wiedzę tą czerpał tylko z relacji powódki. Należy dodać, że powódka przyjeżdża na dz. ew. (...) tylko raz do roku. Nowych utwardzeń szlaku nie potwierdzają także fotografie przedłożone w sprawie. Jak widać na fotografiach z 2009 r (wykonanych w sprawie I Ns 575/12) i z 2016 r (wykonanych w trakcie oględzin) wygląd szlaku nie zmienił się. Co więcej nowych utwardzeń, przed wszystkim w postaci żużla, nie stwierdzono w trakcie oględzin tut. Sądu w czerwcu 2016 r. Odnośnie żużla, który może pojawiać się na szlaku, wiarygodne są tłumaczenia pozwanych, iż materiał ten spływa z drogi publicznej. Także świadkowie M. G. i J. G. potwierdzili, że szlak służebny znajduje się poniżej drogi publicznej, wysypywanej w okresie zimowym żużlem, który wraz z wodami opadowymi po prostu „spływa” na szlak. Sąd zważył, co następuje: Powódka B. G. domagała się udzielenia ochrony prawu własności nieruchomości położonej w K. , obręb G. , składającej się z dz. ew. nr (...) , poprzez zakazanie pozwanym K. Z. i L. Z. wykonywania przejazdów i przechodu poza szlakiem służebnym, zakazanie pozwanym utwardzania szlaku kamieniami i żwirem, a także nakazania pozwanym przywrócenie szlaku do stanu poprzedniego poprzez usunięcie naniesionego żwiru i kamieni. Zgodnie z art. 222 § 2 kc „przeciwko osobie, która narusza własność w innych sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń” – roszczenie negatoryjne . Generalnie można stwierdzić, że roszczenie negatoryjne jest środkiem ochrony własności wymierzonym przeciwko aktualnie realizującej się bezprawnej ingerencji w sferę uprawnień właściciela, które jednak nie polega na pozbawieniu go posiadania rzeczy. Celem roszczenia negatoryjnego jest położenie kresu takiej bezprawnej ingerencji i usunięcie stanu naruszającego własność (por.: T. Dybowski „Ochrona własności w polskim prawie cywilnym. Rei vindicatio – action negatora” W-wa 1969). W procesie negatoryjnym pozwany może bronić się zarzutem hamującym, powołując się na przysługującemu mu skuteczne względem właściciela uprawnienie do korzystania z rzeczy wynikające np. ze stosunku prawno rzeczowego (służebność drogowa), jak i poprzez zaprzeczenie faktom, będącym podstawą powództwa negatoryjnego. Z obu tych środków obrony w procesie cywilnym skorzystali pozwani w przedmiotowej sprawie. Pozwani K. Z. i L. Z. nie zaprzeczali temu, że korzystają z przejazdów i przechodu po dz. ew. nr (...) położonej w K. , będącej własnością powódki B. G. . Pozwani podnosili, że wykonywane przez nich czynności mieszczą się w treści służebności drogowej ustanowionej na rzecz dz. ew. nr (...) , będącej z kolei ich własnością. Poprzedniczka prawna powódki R. G. ustanowiła – aktem notarialnym z dnia z dnia (...) marca 1989 r – służebność gruntową przechodu, przejazdu i przegonu szlakiem szerokości 4 m, biegnącym od dz. ew. nr (...) , stanowiącej drogę, przez południowo-wschodni kraniec dz. ew. nr (...) i dalej przez łąkę, wchodzącą w skład tej działki, aż do północno-wschodniego rogu dz. ew. nr (...) , przy granicy z dz. ew. nr (...) – na rzecz dz. ew. nr (...) . Służebność ta została ujawniona w Kw nr (...) . Pozwani wykonując służebność nie wkraczają na dz. ew. nr (...) poza ustanowiony szlak służebny, za wyjątkiem nieznacznego terenu w części południowo-wschodniej dz. ew. nr (...) , oznaczonego przez biegłego geodetę na mapie kolorem żółtym, stanowiącego trójkąt oznaczony literami A-B-C, przy czym odcinek A-C ma długość 13, 5 m, a odcinek A-B długość 0, 5 m . Wobec powyższego w tym zakresie powództwo zostało uwzględnione. Owszem pozwani wykonując służebność wykraczają poza ustanowiony szlak służebny, ale na teren dz. ew. nr (...) , zatem właścicielom tychże wymienionych nieruchomości przysługuje roszczenie negatoryjne. Odnośnie mostka, jak wynika z mapy sporządzonej przez biegłego geodetę, szlak faktycznie wykorzystywany na gruncie mieści się w granicach szlaku ustanowionego w akcie notarialnym i w granicach mostka. Poza szlakiem ustanowionym w akcie notarialnym znajdują się tzw. przyczółki betonowe mostka, część mostka stanowiąca trójką C-58-59. Jak wynika z decyzji legalizującej budowę mostka, przyczółki stanowią element konstrukcyjny mostka, który powstał za zgodą ówczesnej właścicielki dz. ew. nr (...) . Jednak po tych przyczółkach służebność nie jest faktycznie wykonywana. Odnośnie zaś skarpy po stornie południowo-zachodniej drogi publicznej, która znajduje się na terenie dz. ew. nr (...) , to – jak ustalił biegły – droga publiczna powinna obejmować tylko dz. ew. nr (...) , gdy tymczasem asfalt i skarpa znajdują się częściowo także na dz. ew. nr (...) . Skarpa znajduje się wzdłuż całej drogi publicznej, jako podstawa jej konstrukcji. Gdyby powódka chciała usunięcia skarpy, musiałby wystąpić z roszczeniem windykacyjnym przeciwko właścicielowi drogi publicznej, o ile w ogóle roszczenie to zasługiwałoby na ochronę z uwagi na zasady współżycia społecznego. Pozwani K. Z. i L. Z. zaprzeczali faktom podawanym przez powódkę, a to, że samowolnie nanieśli na szlak służebny i teren do niego przyległy utwardzenia w postaci żwiru, kamieni i żużla. Jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego, pozwani po ustanowieniu na ich rzecz służebności drogowej, jeszcze w 1989 r wznieśli mostek na potoku oraz utwardzili szlak kamieniami. Zarówno na wzniesienie mostka jak i na utwardzenie szlaku zgodę wyraziły ówczesne właścicielki dz. ew. nr (...) R. G. i H. G. . Nadto w latach 2006-2007 pozwany brał udział w utwardzeniu szlaku żwirem dostarczonym przez radę sołecką, ale na wniosek ówczesnej właścicielki dz. ew. nr (...) H. G. i oczywiście za jej zgodą. Powódka jest właścicielką dz. ew. nr (...) dopiero od roku 2010 i od tego czasu na szlak nie przywożono nowych utwardzeń tj. żwiru, kamienia czy żużla. W przedmiotowej sprawie nie wykazano, aby takie fakty miały miejsce. Należy wyjaśnić, że Sąd rozstrzyga merytorycznie sprawę na podstawie zebranego w toku postępowania materiału procesowego – faktów i dowodów. Istotne znaczenie ma zatem kwestia, na kim spoczywa obowiązek gromadzenia tego materiału procesowego. Zgodnie z art. 3 kpc strony obowiązane są przedstawiać dowody, a ciężar udowodnienia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne, jak stanowi art. 6 kc i art. 232 kpc . Działalność stron jest jednoznacznie ukierunkowana, albowiem mają przedstawiać tylko te fakty, z których wywodzą korzystne dla siebie skutki prawne. Zatem co do zasady na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia faktów przemawiających za zasadnością jego roszczenie, a – w razie sprostania przez powoda ciążącemu na nim obowiązkowi – na pozwanym spoczywa ciężar udowodnienia ekscepcji i faktów uzasadniających jego zdaniem oddalenie powództwa (por.: SN z dnia 20 kwietnia 1982 r. I CR 79/82 Lex nr 8416). Skoro powódka nie wykazała, nie udowodniła, aby poza terenem oznaczonym żółtym trójkątem A-B-C, pozwani wykonywali przejazdy i przechód, to w tym zakresie powództwo zostało oddalone. Powódka nie wykazała, aby pozwani samowolnie dokonywali utwardzeń szlaku służebnego i w tym zakresie powództwo także zostało oddalone. W tym stanie rzeczy na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 100 kpc oraz art. 113 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z powołanym art. 100 kpc w razie częściowego uwzględnienia żądania pozwu koszty będą stosunkowo rozdzielone, a nadto sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów procesu, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, albowiem pozwani ulegli żądaniu pozwu tylko w nieznacznej części. Zasądzając koszty, należy mieć na uwadze także sytuację osobistą i finansową stron oraz wzajemne relacje i stosunki. Wobec powyższego zasadnym było, aby powódka – jako strona przegrywająca – zwróciła pozwany poniesiony koszty procesu, ale tylko w części. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika wynoszące ½ stawki minimalnej tj. 1 200, 00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 2 x 17, 00 zł – łącznie kwota 1 234,00 zł. Z uwagi na trudną sytuację osobistą i finansową stron, Sąd odstąpił od obciążania stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi, na które składały się: opłata sądowa od pozwu, koszt przejazdu na miejsce oględzin i wynagrodzenie biegłego. Z tych też względów Sąd przyznał nieopłacone wynagrodzenie pełnomocnika powódki z środków budżetowych tut. Sądu tj. od Skarbu Państwa. Wynagrodzenie to zostało przyznane według stawki minimalnej powiększonej o podatek VAT tj. 2 400, 00 zł plus 23% - 2 952, 00 zł. SSR Agata Gawłowska-Sobusiak