Sad powszechny, I C 144/16

(1)przeciwko L. P.

(1)o zachowek orzeka: 1. zasądza od pozwanej L. P.

(1)na rzecz powoda M. P.

(1)kwotę 96.184,36 (dziewięćdziesiąt sześć tysięcy sto osiemdziesiąt cztery złote 36/00) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 24 marca 2016 r. do dnia zapłaty; 2. zasądzoną w punkcie 1. kwotę rozkłada na 5 rat:

1. a)pierwsza rata w kwocie 20.000 złotych płatna z dniem prawomocności wyroku;
2. b)druga rata w kwocie 20.000 złotych płatna do dnia 31 grudnia 2017 r.;
3. c)trzecia rata w kwocie 20.000 złotych płatna do dnia 31 grudnia 2018 r.;
4. d)czwarta rata w kwocie 20.000 złotych płatna do dnia 31 grudnia 2019 r.;
5. e)piąta rata w kwocie 16.184,36 złotych płatna do dnia 31 grudnia 2020 r.; - wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat; 3. w pozostałej części powództwo oddala; 4. wyrokowi w punkcie 2a) nadaje rygor natychmiastowej wykonalności; 5. zasądza od pozwanej L. P.

(1)na rzecz powoda M. P.

(1)kwotę 2.165,10 złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 6. nakazuje pobrać od powódki L. P.

(1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ostrołęce kwotę 6.704,04 złote tytułem częściowego zwrotu kosztów sądowych. Na oryginale właściwy podpis. Z uwagi na złożoną apelacje przez pozwaną Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 26 października 2017r sygn. akt IACa 395/17 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4.050 złotych tytułem kosztów instancji odwoławczej. I C 144/16 UZASADNIENIE Powód M. P.

(1)bezpośrednio po uzyskaniu pełnoletności wystąpił z pozwem o zachowek w kwocie 147.568 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu, skierowanym przeciwko starszej siostrze L. P.

(1). W uzasadnieniu pozwu wskazał, że spadkodawca M. P.

(2)zmarł dnia 10 lutego 2012r.i w pozostawionym testamencie do całości spadku powołał córkę L. P.

(1). Wskazując majątek spadkowy powód podał, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne wraz z siedliskowymi zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi o pow. 15,4687 ha. Ponadto w dacie śmierci w skład gospodarstwa spadkowego wychodziły także maszyny rolnicze i inwentarz żywy. Wartość masy spadkowej powód ocenił na kwotę 664.061 zł. Z tytułu zachowku dochodzi kwoty 147.568 zł stanowiącej 2/3 wartości udziału, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym. Pozwana L. P.

(2)w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa kwestionując wskazaną wartość majątku spadkowego. Pozwana odwołała się do ustaleń decyzji Urzędu Skarbowego, gdzie do rozliczeń spadkowych przyjęto wartość spadku w kwocie 309.000zł, wartość długów i ciężarów ustalono na kwotę 145.256zł, w konsekwencji czego czystą wartość majątku spadkowego ustalono na kwotę 163.175zł. Zdaniem pozwanej długi spadkowe należy powiększyć o kwotę odsetek i kosztów poniesionych przez matkę spadkodawcy S. P. , która spłaciła długi spadkodawcy i ta wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką w kwocie 210.000 zł na spadkowej nieruchomości. Sugestią pozwanej jest także aby od masy spadkowej odliczyć wartość dożywotniej służebności oraz kwotę 10.857zł zasadzonej na rzecz matki stron od spadkodawcy w wyniku podziału majątku wspólnego. W konsekwencji powyższego strona pozwana stwierdza, że czysta wartość majątku spadkowego pozostanie niewielka. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Spadkodawca M. P.

(2)był ojcem stron niniejszego sporu, zmarł 10 lutego 2012r. Testamentem własnoręcznym z dnia 11.11.2011r. którego otwarcia i ogłoszenia dokonano w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce w dniu 11.04.2012r. spadkodawca M. P.

(2)powołał niepełnoletnią córkę L. P.

(2)urodzoną (...) , córkę E. . Spadkodawca M. P.

(2)miał jeszcze dwoje nieletnich dzieci : powoda M. P.

(1)urodzonego (...) syna E. oraz pozamałżeńskiego syna K. P. urodzonego (...) syna B. . Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014r Sąd Rejonowy w Ostrołęce w sprawie I Ns 176/12 stwierdził, że spadek po M. P.

(2), synu B. i S. zmarłym dnia 10 luty 2012r. na podstawie własnoręcznego testamentu z dnia 11.11.2011r. otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce nabyła z dobrodziejstwem inwentarza córka L. P.

(2), w całości. (dowody: akty USC k.6-7, 203,205, kopia testamentu k.204, protokół z rozprawy spadkowej i postanowienie spadkowe w sprawie I Ns 76/12 k.206-208). Poza sporem było, że w skład masy spadkowej wchodziły nieruchomości rolne wraz z zabudowaniami składające się z działek o numerach ewidencyjnych: (...) , (...) , (...) , (...) , (...) i (...) o łącznej powierzchni 15,4687 ha, położone we wsi L. Gmina Ł. , dla których w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzona jest KW (...) . W dacie śmierci spadkodawcy w majątku spadowym były także: -ciągnik rolniczy D. - F. D. 450 zbyty przez spadkobierczynię dnia 7.05.2015r. za kwotę 20.000 zł; -ciągnik URSUS C 360 nr. rej. (...) z roku 1989 zbyty przez spadkobierczynię dnia 12.05.2015r. za kwotę (...) .000 zł; -przyczepa S. D.83 z roku 1984 zbyta przez spadkobierczynię dnia 11.05.2015r. za kwotę 1.000 zł; W wyniku podziału majątku wspólnego spadkodawca otrzymał samochód P. (...) z 1990r. aktualnie samochód miałby 26 lat, nie przedstawia wartości ekonomicznej, a pozwana oświadczyła, że nie objęła przedmiotowego samochodu w posiadanie, nie było go w masie spadkowej, a powód dowodu przeciwnego nie zaoferował. W tym zakresie należało dać wiarę pozwanej, bowiem jak wynika z powyższych ustaleń sprzęt jaki odziedziczyła, a który podlegał rejestracji sprzedała. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdziła, że na dzień otwarcia spadku na spadkodawcę było zarejestrowane 33 sztuki bydła i które zostały zbyte bezpośrednio po śmierci spadkodawcy (choć jako zagaszający zbycie wskazany jest spadkodawca), w ilości 27 sztuk dnia 25 kwietnia 2012r. i jedna sztuka dnia 25.02.2012r. Na dzień otwarcia spadku na rachunku bankowym w Banku (...) oddział w O. znajdowała się nieznaczna kwota 115,04 zł. (dowody: umowa przekazania gospodarstwa rolnego k. 44-46, akt notarialny umowy ugody i ustanowienia hipotek k.47-57, odpis w Kw k.135-140 umowy kupna sprzedaży k.65-67, odpowiedź z Banku (...) k. 105, odpowiedź z (...) k.83 i k.132-133). Do długów spadkowych należało zaliczyć kwotę 10.857 zł zasądzoną od spadkodawcy M. P.

(2)na rzecz jego byłej żony E. P. przy podziale majątku wspólnego postanowieniem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 3.10.2011r. w sprawie I Ns 1033/07 (zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 28.11.2014r. w sprawie I Ca 247/14) i która aktualnie jest egzekwowana od spadkobierczyni. W dacie śmierci M. P.

(2)pozostawił nieuregulowane zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości 134.399,37zł : - w banku (...) w łącznej kwocie 83.145,37zł , - w Banku (...) oddział w O. w kwocie 51.254,00zł S. długów spadkowych wynosił łącznie 145.256,37zł. Taki sam stan długów i ciężarów spadkowych przyjął również Urząd Skarbowy w decyzji podatkowej. Z uwagi na to, że w dacie śmierci spadkodawcy pozwana L. P.

(1)była niepełnoletnia, pozostała sama pod opieką 86 letniej babci S. P. , która była jej opiekunem prawnym, matka E. P. nie interesowała się córką. Obowiązek spłaty zobowiązań bankowych przejęła babka ojczysta wraz z bratem ojca W. P. , który od 20 lat przebywa w USA. W. P. przyjeżdżając na pogrzeb brata M. P.

(2)pożyczył matce S. P. pieniądze na spłatę zobowiązań zmarłego. Po uzyskaniu przez pozwaną L. P.

(2)pełnoletności zawarła ona z babka S. P. w dniu 9 lipca 2015r. notarialną umowę ugody i uznania długu i złożyła oświadczenie o ustanowieniu hipoteki umownej na nieruchomości spadkowej w kwocie 210.000zł na rzecz S. P. , celem zabezpieczenia spłaconych bankowych długów spadkowych. (dowody: postanowieniem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 3.10.2011r. w sprawie I Ns 1033/07 wraz z uzasadnieniem k.31-37, postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 28.11.2014r. w sprawie I Ca 247/14 wraz z transkrypcja uzasadnienia ustnego k.39-43, zaświadczenie i informacja z Banku (...) k. 58-59, zaświadczenia z banku (...) k.60-61, decyzja US o obliczeniu podatku k. 62-64, zeznania pozwanej L. P.

(1)k.198, oświadczenie W. P. poświadczone przez notariusza k.197, akt notarialny z dnia 9.07.2015r.). Nieruchomość, którą pozwana otrzymała w wyniku spadkobrania była obciążona nieodpłatną służebnością osobistą na rzecz B. i S. P. , polegająca na prawie korzystania od strony wschodniej z pokoju i kuchni domu mieszkalnego oraz części chlewa od stronny wschodniej oraz dożywotniego użytkowania nieruchomości o powierzchni 30 arów w działce nr. (...) i zobowiązanie do dostarczania 3 litry mleka dziennie. Drewniany budynek mieszkalny w którym ustanowiono służebność mieszkania posadowiony był na działce nr. (...) , aktualnie jego stan techniczny nie pozwala na zamieszkiwanie. Uprawniona, aktualnie 91 letnia S. P. zamieszkuje w niewykończonym budynku murowanym posadowionym na tej samej nieruchomości. Uprawniony B. P. nie żyje. (dowód : umowa przekazania gospodarstwa rolnego k.44-46, zeznania pozwanej L. P.

(1)k. 118-119, 198-199, zeznania świadka S. P. do których sąd podszedł z dużą rozwagą z uwagi na stan umysłu związany z wiekiem, obserwacje sądu poczynione w trakcie wysłuchania świadka S. P. w miejscu zamieszkania, opinia biegłego rzeczoznawcy i załączona do niej dokumentacja zdjęciowa k.146- 146). Z uwagi na to, że pomiędzy stronami istniał spór co do wysokości zachowku wynikający między innymi z rozbieżnych twierdzeń co do wartości majątku spadkowego Sąd na wniosek pełnomocnika powoda dopuścił dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego J. T. , na okoliczności szczegółowo wymienione w postanowieniu dowodowym z dnia 11 sierpnia 2016r. (k.141). Pełnomocnik powoda nie zgłosił do opinii jakichkolwiek zastrzeżeń i zarzutów, ani w zakreślonym terminie na wezwanie sądu, ani też na rozprawie. Zaś pełnomocnik pozwanej w zakreślonym terminie wnioskował tylko o udzielenie odpowiedzi przez biegłego w oparciu o co ustalił służebność osobistą uprawnionej S. P. . Biegły odnosząc się to tego zastrzeżenia, uzupełnił ustalenia opinii, wskazując, że budynek drewniany w którym ustanowiono służebność mieszkania aktualnie przedstawia wartość zerową, dlatego do ustalenia obniżenia wartości rynkowej nieruchomości obciążonej służebnością osobistą przyjęto tylko pozostałe zobowiązania w postaci dostarczania mleka i użytkowania działki. To uzupełnienie opinii, sformułowane jako stanowisko biegłego do uwag pełnomocnika pozwanej nie zostało zakwestionowane, dalszych uwag i zastrzeżeń pełnomocnicy stron nie zgłosili. (dowody: opinia biegłego rzeczoznawcy J. T. .146-155, uzupełnienie opinii k.187). Opinia biegłego rzeczoznawcy była kompleksowa, merytoryczna, w sposób przekonujący umotywowana, przez co przydatna dowodowo dla potrzeb ustalenia wysokości zachowku. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Żądanie pozwu oparte na uregulowaniach dotyczących zachowku, co do zasady było uprawnie i nie kwestionowane, spór zasadniczo sprowadzał się do wysokości zachowku. I choć pierwotnie strona pozwana reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosiła o oddalenie pozwu twierdząc, że długi spadkowe niemalże równoważą się z wartością masy spadkowej, przed zamknięciem rozprawy ostatecznie uznano żądanie pozwu do kwoty 20.000zł, co skutkowało nadaniem wyrokowi w zakresie pierwszej raty rygoru natychmiastowej wykonalności (pkt. 4 wyroku, w oparciu o art. 333 §1 pkt. 2 kpc ). Prawo do zachowku przysługujące ze względu na szczególny stosunek rodzinny, istniejący między uprawnionym do zachowku a spadkodawcą, służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych. Zgodnie przyjętą podstawą żądania pozwu tj. art. 991 kc §1. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Zacytowany §2 art. 991 kc , w niniejszym stanie faktycznym nie miał zastosowania, bowiem uprawiony do zachowku M. P.

(1), niewątpliwie z uwagi na złe relacje rodzinne (wieloletni konflikt i spór pomiędzy rodzicami) nie otrzymał żadnego wsparcia finansowego od spadkodawcy, ani w formie wcześniejszych darowizn, ani formie zapisu testamentowego czy powołania do spadku. Stosując się do powyższych zasad ustalania zachowku w pierwszym etapie należało obliczyć udział w spadku powoda- uprawnionego do zachowku (w 1/3), a następnie wielkość tę przemnożyć przez udział (2/3) wyrażający zakres uprawnienia do zachowku (tj.2/9). W drugim etapie należy obliczyć substrat zachowku. W ramach tego etapu najpierw należy ustalić aktywa masy spadkowej, następie od aktywów odjąć pasywa (różnica tych dwóch wartości przedstawi czystą wartość spadku). W ostatnim etapie należy dokonać przemnożenia substratu zachowku (aktywa masy spadkowej) przez ułamek (2/9) wyrażający zakres uprawnienia do zachowku. Analizując żądanie pozwu w kolejności wskazanych powyżej etapów należy poczynić takie oto zważania; Jedynym spadkobiercą testamentowym uczyniona został córka spadkodawcy pozwana L. P.

(2). Jak wynika z ustaleń faktycznych, po śmierci spadkodawcy M. P.

(2)do spadkobrania ustawowego ustalanego w oparciu o art. 931 kc powołane byłyby jego małoletnie dzieci: L. P.

(2), M. P.

(1)i K. P. , dziedziczyłyby w równych udziałach po 1/3 części każde z nich, z dobrodziejstwem inwentarza. Powodowi M. P.

(1), który w dacie otwarcia spadku był małoletni, przysługuje więc uprawnienie do zachowku w wysokości 2/3 wartości udziału spadkowego (1/3), który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. W dalszej kolejności ustalając wartości aktywów wchodzących w skład spadku po M. P.

(2)należało przyjąć nie kwestionowaną przez strony wartość nieruchomości spadkowych ustalonych w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy na kwotę 503.241zł. Biegły odrębnie oszacował wartość nieruchomości rolnych na kwotę 328.674 zł i odrębnie wartość budynków na kwotę 181.006 zł-łącznie 509.680zł. Taka ustaloną łączna wartość nieruchomości należało obniżyć o obciążenia, które pozwana przejęła wraz z majątkiem spadkowym w postaci służebności osobistej ustanowionej na rzecz babki S. P. na odziedziczonej nieruchomości, której wartość określono w opinii na kwotę 6.439 zł. Przy ustalaniu obniżenia wartości nieruchomości o taką kwotę słusznie biegły, zgodnie z sugestią sądu wyrażoną w postanowieniu dowodowym, wziął pod uwagę przewidywany czas jej wykonywania, bowiem uprawniona aktualnie ma 91 lat, a także fakt, że budynek mieszkalny obciążony służebnością mieszkania przedstawia aktualnie zerową wartość. Tak ustaloną wartość ponad 15 ha nieruchomości w kwocie 503.241 zł należało powiększyć do o kwotę 26.000 zł , za jaką pozwana w 2015r. sprzedała składniki masy spadkowej (dwa ciągniki i przyczepę). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika powoda nie sposób przyjąć innej wyższej wartości, skoro takie kwoty (20.000zł , (...) .000zł i 1.000zł ) zostały wskazane w umowach sprzedaży i były to ceny realne do uzyskania za sprzedaż starych sprzętów rolniczych. S. czynny na dzień otwarcia spadku wykazywał tylko rachunek bankowy spadkodawcy w Banku (...) na niewielką kwotę 115,04 zł i to składa się też na sumę masy spadkowej. W majątku spadkowym na dzień otwarcia spadku znajdowało się 33 sztuki bydła, co wynika z informacji otrzymanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a zbytego jako stado w ilości 28 sztuk w niedługim czasie po śmierci spadkodawcy. Na pewno nie można zaakceptować, że sprzedaży dokonał spadkodawca bowiem jako data sprzedaży wskazany jest dzień 25.04.2012r. (data po śmierci spadkodawcy), a że w tej dacie pozwana spadkobierczyni L. P.

(2)była małoletnia, z dużym prawdopodobieństwem przyjąć należy, że zbycia dokonał brat zmarłego W. P. czy też matka zmarłego S. P. . Jako, że zbycia dokonano stadnie (zbyto jednorazowo 27/28 sztuk z 33 sztuk) dla ustalenia ceny zbycia i wartości stada należało zgodnie z opinią biegłego przyjąć wartość 33 sztuk bydła w wysokości 48.730 zł Z powyższych ustaleń i wywodów wynika, iż aktywa masy spadkowej zamykają się kwotą 578.086,04 zł. Tak ustalone aktywa spadkowe na dalszym etapie należało pomniejszyć o długi spadkowe, w łącznej kwocie 145.256,37 zł. Tak jak wskazano w stanie faktycznym, w dacie śmierci spadkodawcy pozostała nieuregulowana należność w kwocie 10.857zł wynikająca z prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie o podział majątku wspólnego. Obecnie jak wskazała pozwana jej matka, a była żona spadkodawcy rozpoczęła komorniczą egzekucje długu z nieruchomości spadkowej (w KW ujawniono wzmiankę o wszczęciu egzekucji). Jest to dług spadkowy niesporny. Niesporny był także stan zobowiązań bankowych spadkodawcy istniejący na dzień otwarcia spadku w kwocie łącznej 134.399,37zł, wynikającej z zaświadczeń i informacji bankowych, a który został spłacony. W tym zakresie nie sposób nie zauważyć, że skoro w dacie śmierci spadkodawcy- ojca, spadkobierczyni –córka była małoletnia, miała 17 lat, mogła liczyć tylko na pomoc ze strony rodziny ojca tj. 86 letniej babki i wuja na stałe przebywającego w USA. Przy ich finansowym wsparciu (zwłaszcza wuja) zostały zaspokojone długi bankowe spadkodawcy w kwocie 134.399,37 zł. Stanu zobowiązań spadkowych (ich podwojenia) nie może zmienić to, że pozwana po upełnoletnieniu się uznała dług wobec babki i zabezpieczyła go hipoteką umowną w kwocie 210.000zł z zobowiązaniem spłaty do 30 czerwca 2020r. Wbrew stanowisku pełnomocnika pozwanej dług spadkowy nie uległ powiększeniu o kwotę 210.000zł, ani też aktualnie nie wynosi kwoty 210.000 zł. To, że spłaty długu spadkowego dokonała osoba trzecia, a nie spadkobierczyni oznacza dla spadkobierczyni zmianę wierzyciela. A to że spadkodawczyni wybrała taką formę spłaty długu (uzasadnioną z uwagi na wiek spadkodawczyni) nie może wpływać na podwyższenie długu spadkowego do kwoty 210.000 zł. Skoro pozwana jest osobą młodą nie wiążącą swojej przyszłości z rolnictwem, można było sprzedać część odziedziczonej nieruchomości na poczet długów, bądź obciążyć hipoteka na rzecz babki wydzieloną część nieruchomości, aby z reszty pokryć chociażby długi spadkowe, w tym zachowek. Za nieudowodnione i gołosłowne należy przyjąć twierdzenia pełnomocnika powoda, że długi spadkowe zostały spłacone z majątku spadkowego. W ramach końcowego etapu po ustaleniu aktywów masy spadkowej w kwocie 578.086,04 zł i następie po odjęciu pasywów w kwocie 145.256,37 zł, różnica tych dwóch wartości przedstawia czystą wartość spadku w wysokości 432.829,67 zł Tak ustalona czysta wartość masy spadkowej tj.432.829,67 zł pomnożona przez ułamek 2/9 wyrażający zakres uprawnienia do zachowku daję kwotę zachowku 96.148,36 zł, którą zasądzono w pkt. 1 wyroku wraz z odsetkami od dnia 24 marca 2016r. do dnia zapłaty. Dalej idące powództwo co do kwoty i daty żądania odsetkowego podlegało oddaleniu o czym orzeczono w pkt.3. Strona powodowa żądała zasądzenia zachowku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tj. 12.02.2016r.W wyroku odsetki ustawowe zasądzono od dnia 24 marca 2016r. tj. z upływem 14 dni od daty doręczenia pozwu. Pozwana odpis pozwu otrzymała dnia 9 marca 2016r., przed wniesieniem pozwu nie była wzywana do zapłaty zachowku, o żądaniu pozwu dowiedziała się dopiero z niniejszego postępowania sądowego. W ocenie Sądu roszczenie o zachowek jest roszczeniem bezterminowym, do którego zastosowanie ma przepis art. 455 KC , a więc odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od daty wezwania zobowiązanego do zapłaty zachowku z uwzględnieniem odpowiedniego terminu umożliwiającego spełnienie świadczenia, takim wystarczającym terminem w ocenie Sądu jest 14 dni od daty otrzymania odpisu pozwu, będącego jednocześnie pierwszym wezwaniem do zapłaty zachowku. (podobne stanowisko wyraził Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w wyroku z dnia 20 stycznia 2016r. VI Ca 1922/14). W pkt. 2 wyroku, na wniosek pozwanej, zasądzoną kwotę zachowku rozłożono na 4 równe raty po 20.000zł płatne pierwsza z dniem prawomocności wyroku, trzy pozostałe w terminach do końca kolejnych lat 2017r. 2018r. i 2019r. oraz piąta ostatnia rata w kwocie 16.184,36 zł płatna do końca 2010r. Za podstawę rozłożenia na rty przyjęto uregulowanie art. 320 kpc zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie (…). W ocenie sądu w niniejszym stanie faktycznym zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za rozłożeniem na raty znacznej kwoty, którą obciążona został osoba, która niedawno uzyskała pełnoletność i nie jest jeszcze samodzielna finansowo. Strony tego postępowania to rodzeństwo, które nie utrzymywało i nie utrzymuje ze sobą kontaktów, z powodu skonfliktowania i wieloletnich kłótni rodziców. Rodzeństwo nigdy ze sobą nie mieszkało, powód zamieszkał z matka w Ł. , pozwana została z ojcem i babcią w podeszłym wieku. W dacie śmierci ojca pozwana miała lat 17, a powód 14 lat. Śmierć ojca w sytuacji powoda nic nie zmieniła, bowiem nadal pozostaje pod opieką matki i babki macierzystej, natomiast pozwana została sama pod opieką 90- letniej babci, która sama wymaga opieki. Matka stron nie interesowała się i nie interesuje się losem córki, chociaż córka też mieszka w Ł. w internacie, gdzie chodzi do szkoły. Sama przy pomocy babki i wuja utrzymuje się na studiach i utrzymuje spadkowy dom, gdzie zamieszkuje babka. Jedyny jej dochód to renta 300zł i roczna kwota 3 000zł z tytułu czynszu za wydzierżawianą spadkową nieruchomość. Pozwana nie jest osobą samodzielną, ma zaledwie 21 lat, nie ma wiedzy ani umiejętności aby podjąć się prowadzenia spadkowego gospodarstwa. Z uwagi na sytuację w jakiej się znalazła leczy się psychiatrycznie. Podobnie jak powód jest na etapie edukacyjnym, z tym że powód mieszka przy matce, nie musi ponosić kosztów utrzymania, martwić się o codzienność. Pozwana spośród bliskich ma tylko babkę, której musi zapewnić opieką podczas swojej tygodniowej nieobecności. W ocenie Sądu nie do przyjęcia jest w tym zakresie (żądania rozłożenia na raty) wykazywany przez pełnomocnika powoda zupełny brak empatii, widząc warunki w jakich mieszka pozwana i babka (co można było zaobserwować w trakcie przesłuchani) czy widząc nieporadność życiową pozwanej. Ocena warunków materialnych powoda była sądowi znana tylko z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem powód pomimo wezwań do osobistego stawiennictwa na żadną rozprawę nie stawił się. W ocenie Sądu rozłożenie zasądzonej kwoty na raty płatne do końca 2020r. pozwolą pozwanej na coroczne gromadzenie środków ze spadkowego gospodarstwa, a powodowi, który jest na etapie kończenia szkoły średniej, który ma wsparcie matki taka jednorazowa znaczna kwota nie jest niezbędna. A jej sukcesywne coroczne otrzymywanie pozwoli kontynuować edukację. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art.98 kpc i art. 100kpc , dokonując ich stosunkowego rozdzielenia. Powód był zwolniony od kosztów sądowych, na które złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 7.379zł , wydatki związanych z opinią biegłego w kwocie 2.909,91zł, opłata przyznana (...) w kwocie 25 zł. Te kwoty w łącznej wysokości 10.313,91zł zostały tymczasowo pokryte ze Skarbu Państwa. Skoro strona pozwana przegrała proces w 65%, to należało pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 6.704,04 zł. Koszty poniesione przez strony to wydatki na wynagrodzenie pełnomocników w kwotach po 7.200zł ustalone w oparciu o §2 pkt. 6 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, obowiązujące w dacie wniesienia pozwu, powiększone o opłaty skarbowe od pełnomocnictwa w kwocie po 17 zł. Łączne koszty poniesione przez strony to 14.434zł (2x 7.217zł). Z tej kwoty 65% czyli 9.381,10zł obciąża pozwaną, skoro pozwana poniosła koszty wynagrodzenia 7.217zł to powodowi winna zwrócić różnicę tj. 2.165,10 zł (9.381,10zł – 7.217 zł). Powód powinien ponieść 35% ogółu kosztów wynagrodzenia, czyli 5.051,90 zł, a poniósł 7.217zł, czyli powodowi należał się zwrot kwoty 2.165,10 zł ( 7.217 zł – 5.091,90 zł). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku.