Sad powszechny, II Ca 638/13

Sygn. akt II Ca 638/13 POSTANOWIENIE Dnia 6 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny - Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Kuczyńska Sędzia Sądu Rejonowego Marta Postulska - Siwek Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Pietrak po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 roku w Lublinie na rozprawie sprawy z wniosku A. K. z udziałem M. W. i F. K. o zasiedzenie na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 21 marca 2013 roku, sygn. akt I Ns 8383/11 postanawia: I. oddalić apelację; II. przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokata T. D. kwotę 369 zł (trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną wnioskodawczyni A. K. z urzędu w postępowaniu odwoławczym; III. przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokata J. C. kwotę 369 zł (trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną uczestniczce M. W. z urzędu w postępowaniu odwoławczym; IV. przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną opłatę od apelacji. Sygn. akt II Ca 638/13 UZASADNIENIE We wniosku z dnia 9 sierpnia 2011 roku A. K. wnosiła o stwierdzenie, że nabyła przez zasiedzenie z dniem 15 lipca 2011 roku własność nieruchomości położonej w S. o powierzchni 0,2392 ha, obejmującej oznaczone w ewidencji gruntów obręb S. działki o numerach (...) . Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Chełmie: oddalił wniosek (pkt I postanowienia) oraz oddalił wniosek A. K. o zasądzenie kosztów postępowania (pkt II); nakazał wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokata J. C. kwotę 738 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce M. W. w urzędu (pkt III) oraz wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Chełmie na rzecz adwokata J. C. kwotę 738 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce M. W. w urzędu (pkt IV); nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt V). W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i motywy swego rozstrzygnięcia. W dniu 27 listopada 2007 roku A. K. złożyła w Sądzie Rejonowym w Chełmie wniosek, w którym wnosiła o stwierdzenie, że nabyła przez zasiedzenie z dniem 17 lipca 2007 roku własność nieruchomości położonej w S. , gmina S. , powiatu (...) , stanowiącą działki oznaczone w ewidencji gruntów obręb S. numerami (...) i (...) o powierzchni 0,2392 ha, jednostka rejestrowa G – (...) . Postanowieniem z dnia 31 maja 2011 roku, wydanym w sprawie I Ns 1014/07, Sąd Rejonowy w Chełmie oddalił wniosek. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, że F. W. był właścicielem działek nr (...) o łącznej powierzchni 0,2392 ha, powłożonych w S. , wydzielonych w wyniku scalenia gruntów przeprowadzonego w latach 1976 – 1977 jako ekwiwalent za działki nr (...) . W dniu 17 lipca 1977 roku F. W. zawarł z A. K. i F. K. bez zachowania formy aktu notarialnego umowę „o kupno na współwłasność działki” o powierzchni 25 arów wraz z zabudowaniami. A. K. miała świadomość, że umowa nie została zawarta w przepisanej formie. Przy zawieraniu umowy małżonkowie K. zapłacili F. W. zadatek w wysokości 15.000 zł. Podatek od nieruchomości opłacany był od 1977 roku przez A. K. , z tym, że do 1983 roku w imieniu i na rzecz F. W. . A. K. zwróciła się do Urzędu Gminy w S. o wpisanie jej jako władającej sporną nieruchomością, jednakże takiej zgody nie wyrażono. Po śmierci F. W. wezwania do zapłaty podatku od nieruchomości kierowane były do A. K. – jako władającej. Po sporządzeniu umowy z dnia 17 lipca 1977 roku F. W. nadal zamieszkiwał na przedmiotowej nieruchomości, w jego dyspozycji pozostała połowa domu. F. W. miał wyprowadzić się z domu po sporządzeniu umowy sprzedaży nieruchomości u notariusza. Gdyby F. W. nie wyraził zgody na wspólne zamieszkiwanie z rodziną K. , wówczas A. i F. K. wraz z dzieckiem nie zamieszkaliby w przedmiotowej nieruchomości. Również za zgodą F. W. A. K. założyła na działce za domem ogród warzywny i razem z mężem uprawiała położoną w sąsiedztwie działkę nr (...) . W czasie wspólnego zamieszkiwania pomiędzy F. K. , a F. W. dochodziło do konfliktów. Do śmierci F. W. w dniu 26 lutego 1982 roku pomiędzy F. W. a A. i F. K. nie została zawarta żadna inna umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Małżonkowie K. nie uiścili również na rzecz F. W. całej ceny nabycia ustalonej w umowie z dnia 17 lipca 1977 roku. Po śmierci F. W. część domu, w której zamieszkiwał, została zabezpieczona przez Policję. Po interwencji F. K. jesienią 1982 roku plomby zostały zerwane i od tego momentu A. i F. małżonkowie K. stali się nieprzerwanie posiadaczami samoistnymi w złej wierze działek nr (...) położonych w S. . Od tego czasu małżonkowie K. uprawiają grunt. M. W. jest córką brata F. W. - W. . W ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd w sprawie I Ns 1014/07 uznał, że dopiero z dniem 1 września 1982 roku nastąpiło przekształcenie rodzaju władztwa i wnioskodawczyni z mężem objęli przedmiotową nieruchomość w posiadanie samoistne. W konsekwencji okres wymagany do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie upłynąłby z dniem 1 września 2012 roku. Wobec braku wystarczającego okresu koniecznego do nabycia własności przez zasiedzenie, Sąd oddalił wniosek A. K. . Postanowienie to nie zostało zaskarżone apelacją. W dniu 26 lipca 2011 roku M. W. złożyła do Sądu Rejonowego w Chełmie wniosek o zawezwanie A. K. i F. K. do próby ugodowej. We wniosku wnosiła o zawarcie ugody polegającej na wydaniu M. W. nieruchomości położonej w S. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy w Chełmie prowadzi księgę wieczystą Kw (...) , przy czym w księdze tej przedmiotowa nieruchomość widnieje jako działki nr (...) o powierzchni 0,25 ha, natomiast w rejestrze gruntów figuruje jako działki nr (...) o powierzchni 0, 2392 ha. Na posiedzenie wyznaczone w dniu 21 września 2011 roku zawezwani do próby ugodowej nie stawili się. Do zawarcia ugody nie doszło. Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wskazał, że położone w S. działki nr (...) o powierzchni 0,1392 ha oraz nr (...) o powierzchni 0,100 ha powstały w wyniku scalenia gruntów wsi S. zatwierdzonego decyzją z dnia 26 sierpnia 1976 r, Nr (...) i zostały przyznane F. W. jako ekwiwalent za działki o numerach (...) . Dla nieruchomości położonej w S. oznaczonej obecnie jako działki nr (...) została założona księga wieczysta Kw (...) , przy czym w księdze tej nie ujawniono zmian numerów i powierzchni działek nr (...) na skutek przeprowadzonego scalenia. W dziale II tej księgi F. W. ujawniony jest jako właściciel nieruchomości. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2003 roku w sprawie I Ns 784/03 Sąd Rejonowy w Puławach stwierdził, że spadek po W. W. zmarłym w dniu 10 maja 1996 roku w N. i tam ostatnio stale zamieszkałym, z mocy ustawy dziedziczy córka M. W. w całości. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012 roku w sprawie I Ns 335/12 Sąd Rejonowy Lublin–Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku stwierdził, że spadek po F. W. zmarłym w dniu 26 lutego 1982 roku w S. , ostatnio stale zamieszkałym w S. , na podstawie ustawy nabył brat W. W. w całości. Sąd Rejonowy ustalił, że od czasu śmierci F. W. nieruchomość obejmującą działki nr (...) mają w swoim posiadaniu A. i F. małżonkowie K. . Zamieszkują oni wraz z synami w budynku posadowionym na działce nr (...) , dokonują remontu znajdujących się na działce budynków, A. K. opłaca podatek od nieruchomości i uprawia wraz z mężem użytki rolne na działce nr (...) . Jako podstawę powyższych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął dowody szczegółowo wymienione i ocenione w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd podkreślił, że z uwagi na prawomocność postanowienia z dnia 31 maja 2011 roku, oddalającego wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, kwestia charakteru władztwa A. K. i F. K. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości przed datą wydania powyższego postanowienia nie była przedmiotem badania, gdyż w tym zakresie wiążąca jest ocena wyrażona w uzasadnieniu tego orzeczenia. W ustalonym stanie faktycznym sprawy oraz mając na uwadze treść art. 172 § 1 i 2 k.c. Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o zasiedzenie nie zasługuje na uwzględnienie Sąd podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż obecnie A. i F. małżonkowie K. są samoistnymi posiadaczami nieruchomości objętej wnioskiem. Początek posiadania samoistnego określony został na dzień 1 września 1982 roku, stąd upływ terminu przypadałby w dniu 1 września 2012 roku. Sąd stwierdził jednakże, że nastąpiła przerwa biegu zasiedzenia na skutek złożenia przez uczestniczkę M. W. wniosku o zawezwanie do próby ugodowej w oparciu o art. 184 k.p.c. Sąd wskazał, że przerwa biegu zasiedzenia, w rozumieniu art. 175 k.c. w związku z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. polega na czynnościach podjętych przez właściciela nieruchomości bezpośrednio w celu przeciwstawienia się posiadaniu tej nieruchomości przez inną osobę i może przybrać postać zarówno wniesienia powództwa petytoryjnego (windykacyjnego lub negatoryjnego), jak też innych czynności, materialnoprawnych i procesowych, prowadzących do dochodzenia lub ustalenia prawa własności na drodze sądowej lub przed innym właściwym organem. Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska wnioskodawczyni, iż w niniejszym przypadku nie nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia, gdyż w momencie składania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej M. W. nie miała prawa swobodnego rozporządzania nieruchomością, skoro postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po F. W. zostało wydane w dniu 30 maja 2012 roku. W ocenie Sądu brak postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku nie uniemożliwia sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku, tak samo jak nie wyklucza skutecznego dochodzenia ich zwrotu za pomocą powództwa windykacyjnego. Z tych względów Sąd uznał, że złożony w dniu 26 lipca 2011 roku do Sądu Rejonowego w Chełmie wniosek o zawezwanie A. K. i F. K. do próby ugodowej doprowadził do przerwania z tym dniem terminu zasiedzenia, a skutkiem przerwania biegu zasiedzenia jest rozpoczęcie przez niego biegu na nowo ( art. 124 §1 k.c. w związku z art. 175 k.c. ) Dlatego termin ten nie upłynął w 2012 roku, ale upłynie dopiero z dniem 26 lipca 2041 roku. Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczka A. K. , zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w części, tj. w zakresie punktów I i II. Apelująca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu: - niezgodność ustaleń faktycznych Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a w szczególności błędne ustalenie, że złożony przez uczestniczkę M. W. w dniu 26 lipca 2011 roku wniosek o zawezwanie A. K. do próby ugodowej przerwał bieg terminu zasiedzenia przez wnioskodawczynię własności przedmiotowej nieruchomości, w sytuacji gdy w dniu składania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej nie było jeszcze postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po F. W. , a co za tym idzie M. W. w momencie składania wniosku jak i w dacie posiedzenia pojednawczego nie mogła swobodnie rozporządzać prawem własności przedmiotowej nieruchomości; - naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 175 k.c. w związku z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że M. W. poprzez złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerwała bieg terminu zasiedzenia przez wnioskodawczynię własności przedmiotowej nieruchomości. Powołując się na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie, że wnioskodawczyni A. K. z dniem 1 września 2012 roku nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w S. przy ul. (...) , oznaczonej jako działki gruntu nr (...) oraz zasądzenie od M. W. na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowanie, ewentualnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale III CZP 42/06 z dnia 28 czerwca 2006 roku (OSNC 2007, nr 4, poz. 54), że zawezwanie posiadacza nieruchomości do próby ugodowej na podstawie art. 184 k.p.c. w sprawie wydania nieruchomości przerywa bieg terminu zasiedzenia ( art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. ). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu przytoczonej uchwały, zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175 k.c. do przerwania biegu terminu do zasiedzenia nie jest konieczna realizacja roszczenia najdalej idącego, tj. zaspokojenie uprawnionego przez np. zawarcie ugody, lecz wystarczy podjęcie czynności przed sądem w celu dochodzenia tego roszczenia. Zawezwanie do próby ugodowej w sprawie wydania nieruchomości jest niewątpliwie taką czynnością. Jej podjęcie świadczy ponadto o zamanifestowaniu przez właściciela nieruchomości woli wykonywania prawa własności. Zarzut apelacyjny skarżącej A. K. sprowadza się do stwierdzenia, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy złożony przez uczestniczkę M. W. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, której przedmiotem miało być wydanie nieruchomości, nie mógł skutecznie przerwać biegu jej zasiedzenia w sytuacji, gdy uczestniczka nie legitymowała się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia przez jej ojca i poprzednika prawnego – W. W. spadku po bracie F. W. , który był właścicielem nieruchomości. Z zarzutem tym nie sposób się zgodzić. Należy podkreślić, że stwierdzenie praw do spadku nie jest przesłanką nabycia praw spadkowych , lecz dowodem ich nabycia ustanowionym w istocie dla ochrony osób trzecich. Wydane przez sąd postanowienie o stwierdzeniu nabyciu spadku ma charakter jedynie deklaratoryjnym ( art. 1025 k.c. ), jako że spadek przechodzi na spadkobierców z mocy prawa z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy ( art. 925 k.c. ). W konsekwencji wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma również wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę, a w skład spadku wchodzą prawa, które przysługiwały spadkodawcy w chwili jego śmierci ( art. 922 § 1 k.c. ), za wyjątkiem jedynie praw, o których mowa w art. 922 § 2 k.c. Wprawdzie, zgodnie z art. 1027 k.c. , względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia, niemniej jednak z przepisu tego nie wynika - jak się przyjmuje w piśmiennictwie oraz orzecznictwie - że osoby trzecie mają obowiązek żądać, aby spadkobierca udowodnił swoje prawa w sposób przewidziany w tym przepisie. Mogą one bowiem uznać za spadkobiercę osobę jeszcze nie legitymującą się dokumentem wskazanym w art. 1027 k.c. (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1950 roku, C 353/50, OSN 1951, nr 2, poz. 47, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 roku, III CSK 85/09, OSNC 2010/7-8/113). W szczególności, jeżeli osoba trzecia nie kwestionuje przymiotu spadkobiercy, odpada potrzeba udowodnienia tego przymiotu stwierdzeniem nabycia spadku, (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 roku, I CSK 178/06, LEX nr 577562). Mając na uwadze, że na gruncie rozpoznawanej sprawy okoliczności nabycia przez M. W. praw do spadku po poprzednich właścicielach nieruchomości nie były sporne i nie budziły wątpliwości ( art. 229 k.p.c. ), udowodnienie tych praw postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku nie było konieczne. Wnioskodawczyni ani przed Sądem pierwszej instancji, ani przede wszystkim w toku pierwszego postępowania o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1014/07 nie negowała, że M. W. jest następcą prawnym W. W. oraz F. W. , jak również nie kwestionowała uprawnień właścicielskich uczestniczki względem spornej nieruchomości. Przeciwnie, w piśmie złożonym w dniu 16 stycznia 2008 roku w sprawie I Ns 1014/07 Sądu Rejonowego w Chełmie A. K. wskazała M. W. jako spadkobiercę po F. W. (pismo na karcie 18 wymienionych akt). W konsekwencji brak podstaw do uzależnienia skuteczności przerwania biegu zasiedzenia nieruchomości przez zawezwanie do próby ugodowej od wylegitymowania się przez uczestniczkę postanowieniem o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po F. W. . Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej, złożony w dniu 26 lipca 2011 roku do Sądu Rejonowego w Chełmie przez M. W. – następczynię prawną F. W. wniosek o zawezwanie A. i F. małżonków K. do próby ugodowej (akta sprawy I Co 2003/11) doprowadził do przerwania z tym dniem biegu terminu zasiedzenia nieruchomości mimo, że wzywająca do ugody nie dysponowała wówczas postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia po pierwotnym właścicielu nieruchomości - stryju F. W. . Biorąc pod uwagę, że podstawę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Chełmie w sprawie o sygnaturze akt I Ns 1014/07 stanowiło ustalenie, iż objęcie przez wnioskodawczynię działek o numerach (...) w samoistne posiadanie w złej wierze nastąpiło w dniu 1 września 1982 roku, zaś w dniu 26 lipca 2011 roku doszło do przerwania biegu wymaganego trzydziestoletniego okresu samoistnego posiadania nieruchomości, brak było aktualnie podstaw do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Z tych wszystkich względów, na podstawie przytoczonych przepisów oraz art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił apelację. Rozstrzygnięcia z punktów II i III postanowienia uzasadniają przepisy § 19, § 8 pkt 1 w związku z § 6 pkt 4 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 roku poz. 461). Na podstawie art. 113 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010 roku, Nr 90 poz. 594, ze zm.) Sąd Okręgowy przejął na rachunek Skarb Państwa nieuiszczoną opłatą od apelacji.