Sygn. akt IV U 1348/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie Wydział IV w składzie: Przewodniczący SSO Rafał Łatanik Protokolant starszy sekretarz sądowy Barbara Łowicka po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. w Częstochowie sprawy M. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo do emerytury na skutek odwołania M. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 11 września 2017 r. Nr (...) zmienia zaskar żoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu M. W. prawo do emerytury od dnia 9 sierpnia 2017 roku. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 11 września 2017 roku numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonemu M. W. przyznania prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że ubezpieczony nie wykazał wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Jednocześnie wskazano, iż za pracę w szczególnych warunkach nie uznano następujących okresów zatrudnienia, tj.: - od 12 listopada 1975 roku do 31 maja 1980 roku na stanowisku kierowcy ciągnika, gdyż zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie określił zajmowanego stanowiska ściśle według działu, pozycji i punktu właściwego zarządzenia resortowego, a podane stanowisko nie znajduje odzwierciedlenia w Uchwale nr 24 Zarządu Krajowego ZRK i OR z dnia 14 czerwca 1983 roku. Ponadto praca na stanowisku kierowcy ciągnika może być zaliczona do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach jedynie w transporcie, a dla podmiotów trudniących się rolnictwem przedmiotem ich działalności jest zasadniczo produkcja roślinna lub zwierzęca. - od 8 grudnia 1982 roku do 31 grudnia 1998 roku w Cementowni (...) na stanowisku „operatora wyładowarki – ustawiacza”, z uwagi na fakt, że stanowisko to nie jest zgodne z resortowym wykazem stanowisk. W odwołaniu wniesionym do Sądu ubezpieczony M. W. zakwestionował powyższą decyzję podnosząc, iż w okresie od 12 listopada 1975 roku do 31 maja 1980 roku w Spółdzielni Kółek Rolniczych, jako kierowca ciągnika, pracował wyłącznie w transporcie. Spółdzielnia w spornym okresie trudniła się świadczeniem usług transportowych na rzecz Huty (...) . B. , Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w C. , B. P. K. , Rejonu Dróg Publicznych w C. , Gminnej Spółdzielni (...) oraz indywidualnie dla osób zamawiających usługi transportowe. Natomiast w okresie od 8 grudnia 1982 roku do 31 grudnia 1999 roku w Cementowni (...) jako operator wyładowarki – ustawiacz wagonów pracował w wewnętrznym wydziale transportu kolejowego Cementowni, który zajmował się ściąganiem i rozładunkiem oraz wystawianiem wagonów załadowanych cementem na stację kolejową R. . Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. wniósł o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. S ąd Okręgowy ustalił, co następuje: M. W. urodził się (...) . W dniu 17 sierpnia 2017 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca wykazał staż emerytalny w wymiarze 22 lat, 1 miesiąca i 3 dni okresów składkowych, 2 miesięcy i 9 dni okresów nieskładkowych oraz 3 lat, 1 miesiąca i 14 dni okresów pracy w gospodarstwie rolnym. W Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. ubezpieczony zatrudniony był w okresie od 12 listopada 1975 roku do 1 czerwca 1982 roku na stanowisku kierowcy ciągnika rolniczego. Spółdzielnia trudniła się zarówno świadczeniem usług rolniczych, jak i transportowym. Ubezpieczony jako traktorzysta wykonywał zarówno prace polowe, jak i prace transportowe. Jedynie w okresie zimowym ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracował wyłącznie w transporcie, głównie na rzecz Rejonu Dróg Publicznych zajmując się utrzymaniem dróg. W okresie od 8 grudnia 1982 roku do 31 grudnia 1999 roku M. W. zatrudniony był w Cementowni (...) Spółce Akcyjnej na stanowiskach operatora zespołu przenośników, operatora wywrotu i wyładowarki oraz operator wyładowarki – ustawiacza pociągów. Ubezpieczony jako operator zespołu taśmociągów zajmował się transportem materiałów służących do produkcji cementu, tj. głównie węgla, żużla miału, zaś jako operator wywrotu i wyładowarki wykonywał prace wyładunkowe tych materiałów. Po uzyskaniu stosownych uprawnień, tj. od maja 1989 roku ubezpieczony skierowany został do pracy przy ustawianiu, rozpinaniu i spinaniu wagonów. Prace te wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. (vide: akta rentowe, akta osobowe ubezpieczonego ze Sp ółdzielni Kółek Rolniczych w K. oraz Cementowni (...) Spółki Akcyjnej w R. , zeznania świadków M. J.
(1)k. 19v., M. M.
(1)k. 19v.-21, K. B. k. 20, J. O. k. 20 oraz wyjaśnienia ubezpieczonego słuchanego w charakterze strony k. 20-20v.) S ąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 roku Dz. U. Nr 1383 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2). Od dnia 1 stycznia 2013 roku wykreślony został obowiązek rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Jak stanowi art. 27 powyższej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: 1) osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn; 2) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W myśl zaś art. 32 ust. 1 powołanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3 , zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt
- Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1 , za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia ( art. 32 ust. 2 ). Wiek emerytalny, o którym mowa wyżej, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wykonującym pracę w warunkach szczególnych przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych z uwzględnieniem art. 32 ust. 4a ( art. 32 ust. 4 ). Art. 32 ust. 4a utracił moc z dniem 24 czerwca 2004 roku na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku (Dz. U. Nr 144, poz. 1530), z powodu niezgodności z art. 2 i 32 Konstytucji RP . Co należy rozumieć przez przepisy dotychczasowe zostało wyjaśnione w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku III ZP 30/01 (OSNP 2002/10, poz. 243). Według Sądu Najwyższego przez „przepisy dotychczasowe” należy rozumieć niektóre normy rozporządzenia, jednakże nie całość przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z §1 ust. 1 wyżej wskazanego aktu prawnego rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalali w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2). Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy te, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 wyżej powołanego rozporządzenia). Przepisy § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego nie należą do „przepisów dotychczasowych”, bowiem nie normują materii wskazanej w art. 32 ust. 4 powołanej ustawy, czyli nie określają ani wieku emerytalnego, ani rodzajów i stanowisk pracy, ani warunków przechodzenia na emeryturę. Stanowisko Sądu Najwyższego znalazło również potwierdzenie w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku. Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej "wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§3 rozporządzenia). Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 1) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (§4 powołanego wyżej rozporządzenia). W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony wykazał wymagany okres zatrudnienia. Spornym zaś jest, czy M. W. przepracował na ten dzień 15 lat w warunkach szczególnych. Ubezpieczony w celu wykazania wymaganego okresu pracy w warunkach szczególnych przedłożył świadectwa pracy w warunkach szczególnych ze Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. z adnotacją o wykonywaniu w okresie od 12 listopada 197 roku do 31 maja 1980 roku pracy na stanowisku kierowcy ciągnika rolniczego oraz z Cementowni (...) Spółki Akcyjnej w R. , zgodnie z którym w okresie od 8 grudnia 1982 roku do 31 grudnia 1999 roku wykonywał prace wymienione w wykazie A, dział V, poz. 14 pkt 9 załącznika nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 roku w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz wzrostu emerytury lub renty, będąc zatrudnionym na stanowisku operatora wyładowarki – ustawiacza. Organ rentowy odmówił uwzględnienia powyższych okresów zatrudnienia, albowiem w świadectwie pracy ze Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. pracodawca nie podał ściśle działu, pozycji i punktu właściwego zarządzenia resortowego, a nadto praca na stanowisku kierowcy ciągnika może być zaliczona do wykonywanej w warunkach szczególnych jedynie w transporcie. Trudno natomiast uznać, aby w Spółdzielni Rolniczej trudniącej się zasadniczo produkcją rośliną lub zwierzęcą wykonywane były wyłącznie usługi transportowe. Z kolei okres zatrudnienia w Cementowni (...) nie został zaliczony, z uwagi na niezgodność zajmowanego stanowiska z resortowym wykazem stanowisk. Okresy pracy w warunkach szczególnych wskazane w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach mogą być wykazywane przez zainteresowanego, przed Sądem wszelkimi środkami dowodowymi, a przewidzianymi przez kodeks postępowania cywilnego , a w szczególności dokumentami z osobowych akt pracowniczych, zeznaniami świadków, przesłuchaniem stron. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków przed organem rentowym nie jest dopuszczalne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 roku - III UZP 5/85 LEX nr 14635, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku - III UZP48/84LEX nr 14630 uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku - III UZP 6/84 LEX nr 14625). W obecnym stanie prawnym zarządzenia resortowe zawierające uściślenia dokonane w innym okresie przez właściwych ministrów, polegające na ustaleniu wykazów stanowisk, powołane w świadectwach wykonywania prac w warunkach szczególnych zakwestionowanych przez organ rentowy nie mają wartości normatywnych, lecz jedynie informacyjną. „W państwie prawnym nie jest dopuszczalne zamieszczanie w rozporządzeniu jako akcie wykonawczym upoważnienia do podejmowania określonych działań przez inny podmiot i wyposażanie go w kompetencje wykonawcze. W świetle Konstytucji z 1997 roku rozporządzenie jako akt wykonawczy oparty na ustawie nie może zawierać subdelegacji. W konsekwencji, przedmiotem wykładni są wyłącznie przepisy ustawy i wydane na jej podstawie akty wykonawcze [...]. W rezultacie zatem o spełnieniu przesłanki "praca w szczególnych warunkach" przesądza wykonywanie pracy wymienionej w załącznikach "A" i "B" do rozporządzenia z 7.II.1983 r., które stanowią integralną część rozporządzenia jako aktu wykonawczego, niezależnie od tego, w jakim zakładzie praca taka była (lub jest) wykonywana.” (por. glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 III RN 25/99 T. Bińczyckiej-Majewskiej OSP 2002/4/48 t. 2). Zdaniem Sądu ubezpieczony wykazał, iż pracował w warunkach szczególnych przez wymagany okres 15 lat. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zwłaszcza z zeznań świadków wynika, iż M. W. w całym okresie zatrudnienia w Cementowni (...) Spółce Akcyjnej w R. wykonywał prace wymienione w wykazie A, dział V, poz. 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , tj. prace przy produkcji cementu. Początkowo ubezpieczony zatrudniony został jako operator zespołu przenośników i zajmował się transportem materiałów służących do produkcji cementu, tj. głównie węgla, żużla i miału, które służyły do opalania pieców, w których wypalany był kamień wapienny. Z kolei jako operator wywrotu i wyładowarki odwołujący wykonywał pracę związane z rozładunkiem wagonów. W przypadku wywrotu rozładunek odbywał się przez burtę czołową, tzn. wagon podnoszony był ponad pomost i następnie rozładowywany. Z kolei przy wyładowarce wagon opróżniony był za pomocą urządzenia, które wypychało ładunek przez drzwi wagonu. W ocenie Sądu niewątpliwym jest, iż prace te kwalifikują się do warunków szczególnych. O zasadności ich zaliczenia dodatkowo świadczy również fakt, iż w zarządzeniu nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 roku w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty, w wykazie A, dział V, poz. 14 pkt 8 , wymieniono prace operatorów mechanicznego sprzętu i urządzeń transportowych. Uwzględnieniu podlegają także prace w Cementowni na stanowisku operatora wyładowarki – ustawiacza maszyn. Na wstępnie wskazać należy, iż ubezpieczony uprawnienia do wykonywania takiej pracy uzyskał 8 maja 1989 roku, co wynika wprost z załączonego do akt osobowych świadectwa złożenia egzaminu. W tej sytuacji przyjąć można, iż M. W. od tej daty skierowany został do prac zakładowych służb kolejowych. W ocenie Sądu nielogicznym byłoby bowiem, aby pracownik posiadający specjalistyczne uprawnienia wykonywał dotychczasowe, mniej wymagające prace. Do jego obowiązków na tym stanowisku należały zasadniczo prace polegające na spinaniu i rozpinaniu wagonów oraz obsłudze zwrotnic, co potwierdził świadek M. J.
(2). Także M. M.
(1), który ma przyznaną wcześniejsza emeryturę, przyznał, iż ubezpieczony wykonywał prace przy spinaniu i rozpoznaniu wagonów oraz podstawianiu ich pod wywrot. Niewątpliwie prace te kwalifikują się do prac wykonywanych w szczególnych warunkach zgodnie z wykazem A, dział VIII, poz. 13 rozporządzenia, tj. do prac zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związanych z utrzymaniem ruchu pociągów. Na marginesie można także wskazać, iż w cytowanym już zarządzeniu resorowym w wykazie A, dział VIII, poz. 13 pkt 3 wymienione zostało stanowisko ustawiacza. Uwzględnienie całego tego okresu da już ubezpieczonemu wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach. Sąd jedynie z ostrożności procesowej odniósł się także do pracy ubezpieczonego w Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. uznając, iż z tego okresu możliwe jest zaliczenie jedynie 4 miesięcy zimowych każdego roku, tj. od listopada do lutego kiedy to nie było prac polowych. W tym czasie M. W. niewątpliwie, jako traktorzysta, pracował w transporcie. Zasadniczo świadczył on w tym czasie usługi na rzecz Rejonu Dróg Publicznych przy utrzymaniu dróg. Ponadto rozwoził także materiały budowlane na rzecz huty, mleczarni itp., co przyznał świadek K. B. . Fakt wykonywania przez odwołującego prac transportowych potwierdził także J. O. . Świadkowie Ci przyznali jednak, iż Spółdzielnia poza świadczeniem usług transportowych zajmowała się także działalnością rolniczą, co tym samym wyklucza uznanie całego tego okresu do prac w szczególnych warunkach. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c.