Sygn. akt: II AKa 572/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2018 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSA Piotr Pośpiech Sędziowie SSA
§ 2
kk , polegającą na nie orzeczeniu obligatoryjnego zakazu kontaktowania się z małoletnim pokrzywdzonym w sytuacji skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej z art. 197 § 1 kk . Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o zmianę wyroku i orzeczenie zakazu kontaktowania się z Ł. S. przez okres 1 roku, a w pozostałym zakresie utrzymanie wyroku Sądu I instancji w mocy. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji obrońcy oskarżonego Z. K. stwierdzić na wstępie należy, że jakkolwiek we wniesionym środku odwoławczym apelujący wskazał, że zaskarża wyrok w całości, to jednak korelacja podniesionych zarzutów i sformułowanych wniosków wskazuje na to, że w istocie rzeczy obrońca w odniesieniu do sprawstwa i winy oskarżonego kwestionuje wyłącznie rozstrzygnięcie z punktu 3 zaskarżonego wyroku, albowiem w odniesieniu do rozstrzygnięć z punktów 1 i 2 domaga się jedynie zmiany wyroku w zakresie orzeczenia o karze. Należy w tym miejscu przypomnieć, że Sąd Apelacyjny w Katowicach, rozpoznając apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 20.07.2016r., sygn. akt III K 137/15, w zakresie czynów aktualnie ujętych w punktach 1 i 2 (wówczas I i III), uchylił wyżej wymieniony wyrok wyłącznie w zakresie rozstrzygnięcia o karze. Skoro zatem w postępowaniu ponownym nie doszło do ujawnienia nowych faktów lub dowodów, które mogłyby podważać prawidłowość dotychczas poczynionych w omawianym zakresie ustaleń faktycznych, to stwierdzić trzeba, że także w niniejszym postępowaniu, co do sprawstwa i winy oskarżonego Z. K. , aktualność zachowuje stanowisko Sądu Apelacyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 01.12.2016r., sygn. akt II AKa 458/16. Mając powyższe w polu widzenia stwierdzić należy, że wbrew podniesionym zarzutom oraz argumentacji powołanej w ich uzasadnieniu, Sąd I instancji poczynił w sprawie, w szczególności w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 3 zaskarżonego wyroku, prawidłowe ustalenia faktyczne, które oparł na wszechstronnej, kompleksowej, a zarazem krytycznej i obiektywnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie uchybiając tym samym regułom ocen wynikającym z dyspozycji art. 4 i 7 kpk . I tak, przydając co do zasady walor wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonego Ł. S. , Sąd I instancji zasadnie wskazał, że znajdują one, jakkolwiek pośrednio, potwierdzenie w zeznaniach świadków A. O. , J. O. (d. S. ), B. S. , J. S.
(2)i D. S. . Podkreślenia wymaga, że zeznania wyżej wymienionych osób zasługują na przydanie im waloru wiarygodności, albowiem pomimo bliskich relacji wyżej wymienionych osób z pokrzywdzonym, cechują się one rzeczowością i obiektywizmem, co powoduje, iż w żadnym wypadku nie można uznać ich za tendencyjne w kierunku niekorzystnym dla oskarżonego. Warto w tym miejscu przykładowo wskazać na zeznania A. O. , która wskazywała na okoliczności stawiające pokrzywdzonego w niekorzystnym świetle, jak również analogiczne w wymowie zeznania D. S. . Słusznie także Sąd Okręgowy powołał się na opinie biegłego psychologa dotyczące pokrzywdzonego Ł. S. . Podkreślenia wymaga, że w pierwszej opinii biegły psycholog w żadnym wypadku nie zakwestionował psychologicznej wiarygodności zeznań pokrzywdzonego Ł. S. , a jedynie podniósł, że złożonym zeznaniom nie można w pełni przypisać psychologicznych walorów wiarygodności. Dają one gwarancję co do przedmiotów i osób, natomiast nie dają jej w pełni co do sposobu ich działania. Pokrzywdzony zniekształca te treści, które mogłyby go ukazać w negatywnym świetle społecznym. Motywem ich produkowania są obawy społeczne o stygmatyzację jego osoby w środowisku lokalnym oraz pogorszenie jego kontaktów i relacji emocjonalnych. Jednocześnie biegły wskazał, że pokrzywdzony odznacza się przeciętną inteligencją, cechuje go brak skłonności do fantazjowania, zaś zdolność spostrzegania, zapamiętywania i odtwarzania jest zakłócona deficytami osobowościowymi wynikającymi z przeżyć zdarzeń o charakterze seksualnym. Ponadto w drugiej opinii, sporządzonej praktycznie w końcowej fazie pierwszego postępowania głównego, biegły psycholog powielił dotychczasowe wnioski, podkreślając przy tym, że trzy zdarzenia zostały opisane przez pokrzywdzonego w sposób szczegółowy, podany przez pokrzywdzonego opis zdarzeń wskazuje na charakterystyczne detale dla opisywanego rodzaju przestępstwa, w zeznaniach świadka widoczne jest obniżenie zahamowań sprawcy wraz z procesem uwodzenia, co koreluje z zasadą facylitacji społecznej, a co więcej brak jest po stronie pokrzywdzonego okoliczności wskazujących na wątpliwe motywy złożenia doniesienia, jak i wskazujących na wątpliwy kontekst ujawniania incydentów. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji odniósł się do zeznań pokrzywdzonego Ł. S. w sposób wnikliwy, obiektywny i wyważony, bynajmniej nie przedając im waloru wiarygodności w sposób bezkrytyczny, lecz wręcz przeciwnie uznając je za w pełni wiarygodne wyłącznie w odniesieniu do określonych zdarzeń, a w pozostałym zakresie, tam gdzie mogły one budzić wątpliwości co do szczerości i intencji Ł. S. , oceniając je przez pryzmat dyspozycji art. 5 § 2 kpk , a zatem na korzyść oskarżonego Z. K. . Chybionym jest zatem argument apelującego, polegający na wskazaniu, że wiarygodność zeznań Ł. S. podważa fakt, iż pomimo zachowań przypisanych oskarżonemu zaskarżonym wyrokiem, pokrzywdzony utrzymywał z nim dobrowolnie kontakty w okresie późniejszym, w tym w szczególności po osiągnięciu pełnoletniości. Wszak okoliczność ta odpowiada ustaleniom poczynionym przez Sąd I instancji, zaś swoista niechęć pokrzywdzonego do ujawniania określonych okoliczności wpisuje się w motywy takich zachowań, wskazane w opinii biegłego. O obiektywizmie i krytycyzmie ze strony Sądu I instancji świadczy również porównanie opisu czynu przypisanego oskarżonemu aktualnie w punkcie 3 zaskarżonego wyroku z opisem zachowań przypisanych Z. K. w punkcie II wyroku wydanego w sprawie uprzednio. Reasumując stwierdzić trzeba, że przeprowadzona przez Sąd I instancji analiza i ocena zeznań pokrzywdzonego Ł. S. nie uchybia dyspozycji art. 4 i 7 kpk , albowiem została przeprowadzona w sposób krytyczny i obiektywny, a przy tym zgodny z regułami logicznego rozumowania oraz wskazaniami doświadczenia życiowego. Powoduje to, że za chybione uznać także trzeba zarzuty z punktu 1 tiret pierwsze i trzecie apelacji obrońcy oskarżonego. Zatem podkreślenia wymaga wyłącznie to, że dotyczące oskarżonego opinie: sądowo – psychologiczna oraz sądowo – seksuologiczna, nie stanowią dowodów, które – jak chce tego obrońca – potwierdzają wiarygodność wyjaśnień oskarżonego i jednocześnie podważają wiarygodność zeznań pokrzywdzonego Ł. S. . Jest wszak oczywiste, że dopuszczenie się czynów przeciwko wolności seksualnej, w tym w szczególności zachowań wobec małoletnich poniżej lat 15, nie musi być uwarunkowane występowaniem u sprawcy dewiacyjnych zaburzeń o charakterze seksualnym. Konsekwencją uznania za bezzasadne zarzutów obrazy prawa procesowego jest uznanie za chybiony zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, albowiem ten, w świetle wywodów apelacji, miał być konsekwencją, w rzeczywistości nie mającej miejsca, błędnej analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Chybiony jest także zarzut rażącej niewspółmierności kary, albowiem kary za czyny z punktów 1 i 2 zostały oskarżonemu - przy zastosowaniu ustawy względniejszej - wymierzone w dolnej granicy ustawowego zagrożenia, zaś czyn z art. 197 § 1 kk zagrożony jest karą pozbawienia wolności od lat 2 do lat 12, a zatem wymierzona oskarżonemu za czyn z punktu 3 kara oscyluje w dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Z kolei kara łączna została oskarżonemu wymierzona na zasadzie pełnej absorpcji. Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem kara rażąco niewspółmierna to wyłącznie taka kara, której nie da się zaakceptować z powodu różnicy o randze zasadniczej, wręcz „bijącej w oczy” pomiędzy nią, a karą sprawiedliwą (zob. m.in. wyrok SA w Krakowie z 14.09.2005r., II AKa 165/05, KZS 2005/10/32; wyrok SA w Krakowie z 14.10.2008r., II AKa 132/08, KZS 2008/11/64), zaś tego rodzaju karą - w aspekcie rażącej surowości – kara wymierzona oskarżonemu Z. K. z pewnością nie jest. Odnosząc się natomiast do apelacji wniesionej przez prokuratora wskazać trzeba, że w wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 20.07.2016r., sygn. akt III 137/15 (k. 274 – 275, t. II), pomimo skazania oskarżonego Z. K. za przestępstwo z art. 197 § 1 kk w zw. z art. 199 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk , popełnione na szkodę małoletniego Ł. S. , na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, nie orzeczono wobec oskarżonego, w trybie art.
§ 2
kk , środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonym, pomimo iż jego orzeczenie było już wówczas obligatoryjne. Jakkolwiek wyrok ten został zaskarżony przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego, to jednak we wniesionej apelacji (k. 296 – 297, t. II) prokurator nie podniósł zarzutu obrazy prawa materialnego, to jest art.
§ 2
kk poprzez jego niezastosowanie, a jedynie podniósł wówczas zarzuty skierowane przeciwko rozstrzygnięciu o karze, zarzucając wyłącznie rażącą niewspółmierność wymierzonych oskarżonemu kar jednostkowych oraz kary łącznej pozbawienia wolności i domagał się określonego ich podwyższenia. Mając powyższe w polu widzenia stwierdzić należy, że zgodnie z podzielanym przez tut. Sąd stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 kwietnia 2017 r., V KK 18/17 (LEX nr 2278334), „uchylenie przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku w oparciu o przepis art. 440 k.p.k. tylko na tyle umożliwia w ponownym postępowaniu "szersze" orzekanie na niekorzyść, a więc poza ten obszar, który był wyznaczony granicami zaskarżenia i podniesionymi zarzutami w apelacji na niekorzyść, na ile zostało to wyraźnie określone w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego”. Tymczasem Sąd Apelacyjny w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 grudnia 2016 roku, sygn. akt II AKa 458/16 (k. 331 – 338, t. II), wydanym na skutek wniesienia apelacji od wyżej wymienionego wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej, orzekając w oparciu o przepis art. 440 kpk , a zatem w szczególności poza granicami zaskarżenia i zarzutami podniesionymi w apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego Z. K. , nie tylko nie wskazał na dopuszczenie się przez Sąd I instancji obrazy prawa materialnego, to jest art.
§ 2
kk , poprzez jego niezastosowanie, ale wskazania co do rozstrzygnięcia o karze ograniczył do stwierdzenia, że „końcowy etap zarówno ferowania wyroku, jak i jego uzasadnienia, stanowić winny rozważania co do wymiaru kar jednostkowych oraz kary łącznej, uwzględniające drogę życiową, czas przestępczej działalności oraz sposób zachowania się oskarżonego na przestrzeni objętych wyrokowaniem lat”. W tej sytuacji w postępowaniu ponownym, zakończonym aktualnie zaskarżonym wyrokiem, z uwagi na zakaz reformationis in peius, nie było dopuszczalne „szersze” orzekanie na niekorzyść oskarżonego, a więc orzeczenie wobec oskarżonego Z. K. , na podstawie art.
§ 2kk , środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonym Ł.
S. , pomimo zaistnienia przesłanek w „zwykłych” warunkach do tego obligujących. W konsekwencji za bezzasadny uznać trzeba podniesiony w apelacji zarzut. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku. SSA Piotr Filipiak SSA Piotr Pośpiech SSA Iwona Hyła