Sad powszechny, IV U 859/13

(1)od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 17 kwietnia 2013 roku nr (...) w sprawie J. S.

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do renty rodzinnej oddala odwołanie. Sygn. akt IV U 859/13 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 2 września 2013 r. Decyzją z dnia 17.04.2013 r., nr (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. , na podstawie przepisów ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił J. S.

(1)przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 24.02.2013 r. mężu J. S.

(2), ponieważ zmarły w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i nie spełniał warunków wymaganych do uzyskania tego świadczenia. W dziesięcioleciu przed dniem zgonu nie udowodnił bowiem pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego, a jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 1 dzień, zaś na przestrzeni całego swojego życia legitymuje się okresem składkowym w wymiarze 21 lat, 6 miesięcy i 6 dni. Odwołanie od tej decyzji wniosła J. S.

(1), domagając się jej zmiany i przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu. W uzasadnieniu, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2006 r., I UZP 5/05 i wyrok z dnia 24.04.2008 r., II UK 235/07, wskazała, że prawo do renty rodzinnej przysługuje uprawnionemu członkowi rodziny osoby, która w chwili śmierci udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolna do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego, przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed śmiercią tej osoby. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto, że powołane w odwołaniu orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczyło stanu prawnego obowiązującego przed zmianą art. 58 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, która weszła w życie z dniem 23.09.2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 187, poz. 112). Bezsporne w niniejszej sprawie było, że odwołująca J. S.

(1), urodzona (...) r., jest żoną zmarłego w dniu 24.02.2013 r. J. S.

(2). W chwili śmierci męża ubezpieczona miała ukończone (...) lat życia. W chwili śmierci J. S.

(2)nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. W dniu 18.03.2013 r. J. S.

(1)wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Zaskarżoną decyzją z dnia 17.04.2013 r. ZUS Oddział w T. odmówił J. S. przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, ponieważ w dniu śmierci nie miał on ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i nie spełniał warunków wymaganych do uzyskania tego świadczenia. (okoliczności bezsporne) Sąd ustalił ponadto następujący stan faktyczny sprawy: Zmarły J. S.

(2)urodził się (...) r. dowód: - kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu- k. 6 cz. II akt ZUS, Zmarły na przestrzeni całego swojego życia udowodnił 21 lat, 2 miesiące i 6 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 6 miesięcy i 21 dni okresów nieskładkowych, co daje łącznie 25 lat, 5 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w ostatnim zaś dziesięcioleciu przed dniem zgonu wykazał 1 rok, 9 miesięcy i 3 dni okresów składkowych, w tym 8 miesięcy i 9 dni okresów uzupełniających. dowód: - notatka w sprawie przebiegu zatrudnienia- k. 27 cz. III akt ZUS, Stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd ustalił w oparciu o dokumenty. Sąd pozytywie ocenił dowody z dokumentów, których autentyczność oraz wiarygodność, jak również poprawność materialna i formalna nie budziły wątpliwości, zaś ich treść i forma nie były kwestionowane przez strony postępowania. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw, także takich, jakie należałoby uwzględnić z urzędu, aby dokumentom tym odmówić właściwego im znaczenia dowodowego. Sąd rozważył, co następuje: Odwołanie od zaskarżonej decyzji ZUS Oddział w T. z dnia 17.04.2013 r., w świetle ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów prawa, nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 65 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń ( ust. 1 ), przy czym, przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy ( ust. 2 ). Do renty rodzinnej uprawniony jest między innymi małżonek (wdowa i wdowiec) (art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy). Jak stanowi przepis art. 70 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat. Warunkiem ogólnym powstania prawa do renty rodzinnej jest określony status żywiciela w chwili śmierci. Status ów wyraża się ustalonym prawem do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, względnie spełnianiem wymogów do uzyskania jednego z tych świadczeń. Oznacza to, że niemożność ustalenia prawa zmarłego do emerytury lub renty (np. z powodu braku wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego) wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej. Przedmiotem ustaleń w takiej sprawie są więc wyłącznie przesłanki formalne (tj. pozostające bez związku z kwestią niezdolności do pracy). Ustawodawca przyjął bowiem w art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS swoistą fikcję prawną, iż osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Całkowita niezdolność do pracy przypisana jest więc zmarłemu z mocy prawa, jednak dotyczy to stanu na chwilę śmierci. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie było, że w chwili śmierci J. S.

(2)nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Z akt organu rentowego bezspornie wynika, że w/w nie spełniał warunków do uzyskania emerytury, choćby z uwagi na wiek, gdyż w chwili śmierci ukończył dopiero 55 lat. Rację miał przy tym organ rentowy twierdząc, że w chwili śmierci zmarły J. S.

(2)nie spełniał również warunków do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z treścią art. 57 ust. 1 powołanej na wstępie ustawy, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy; 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy; 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-4, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Jak stanowi ust. 2 tego artykułu, ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Zgodnie z brzmieniem art. 58 ust. 1, warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej: 1) 1 rok- jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat; 2) 2 lata- jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat; 3) 3 lata- jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat; 4) 4 lata- jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat; 5) 5 lat- jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy i nie wlicza się do niego okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej (ust. 2). Jak wynika z akt organu rentowego, w chwili śmierci zmarły nie spełniał warunku z art. 57 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 powołanej ustawy, ponieważ w dziesięcioleciu przed dniem zgonu wykazał jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 3 dni okresów składkowych, w tym 8 miesięcy i 9 dni okresów uzupełniających, nie zaś jak wymaga tego przepis co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W odwołaniu od zaskarżonej decyzji wnioskodawczyni powołała się co prawda na uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 23.03.2006 r., I UZP 5/2005 (OSNP 2006/19-20/305), zgodnie z którą renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który jest całkowicie niezdolny do pracy bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem zgłoszeniem wniosku o rentę (którym odwołujący nie legitymuje się w sprawie), pod warunkiem, że ubezpieczony ten udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat - niemniej na tle obecnego stanu prawnego uchwała ta nie znajduje praktycznego zastosowania. W myśl bowiem art. 58 ust. 4 ustawy, przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Przepis ten został dodany do art. 58 przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1112) i obowiązuje od dnia 23.09.2011 r. Z uwagi na nowe brzmienie tego przepisu, po dacie 23.09.2011 r. utraciła praktyczne znaczenie powołana wyżej uchwała i wskazany przez odwołującą wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.04.2008 r., II UK 235/07 (OSNP 2009/15-16/209), w którym stwierdzono, że prawo do renty rodzinnej przysługuje uprawnionemu członkowi rodziny osoby, która w chwili śmierci udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolna do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego, przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed śmiercią tej osoby. Zmiana ustawy z dniem 23.09.2011 r. poprzez dodanie do art. 58 ustępu 4 była reakcją ustawodawcy na dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w przedmiotowym zakresie . Na podstawie wprowadzonej zmiany można stwierdzić, iż jednoznaczną wolą ustawodawcy było, aby w zakresie nabycia prawa do renty rodzinnej obowiązywały inne przesłanki, niż te które wynikały z wykładni poprzednio obowiązujących przepisów zawartej między innymi w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2006 r., I UZP 5/2005 (OSNP 2006/19-20/305) . Z uwagi na brzmienie art. 58 ust. 4 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, należało więc rozważyć, czy zmarły udowodnił okres składkowy wynoszący co najmniej 30 lat. Otóż, jak wynika z akt organu rentowego, zmarły na przestrzeni całego swojego życia wykazał jedynie 21 lat, 2 miesiące i 6 dni okresów składkowych. Nie spełnia zatem przesłanki z art. 58 ust. 4 ustawy. Skoro zaś tak, słusznie organ rentowy uznał, że odwołująca J. S.

(1)nie ma prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 24.02.2013 r. mężu J. S.

(2). Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego oraz art. 477 14 § 1 k.p.c. , Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. SSO Dariusz Płaczek Sekr.: - odnotować uzasadnienie, - akta sprawy przekazać SA w Krakowie celem rozpoznania apelacji. SSO Dariusz Płaczek