Sad powszechny, XVII Ka 139/18

Sygn. akt XVII Ka 139/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2018r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XVII Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Adamczewska (spr) Sędziowie: SSO Jerzy Andrzejewski SSO Dorota Maciejewska-Papież Protokolant: stażysta Beata Jopek przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Poznań-Grunwald Filipa Zeuschnera po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018r sprawy A. M. oskarżonej o popełnienie przestępstwa z art. 160 § 1 k.k. i in. na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2017r. sygn. akt VIII K 38/16

1. zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,
2. zwalnia oskarżycielkę posiłkową od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa należnych od niej w postępowaniu odwoławczym kosztów sądowych, w pozostałej części kosztami sądowymi za drugą instancję obciąża Skarb Państwa. Dorota Maciejewska-Papież Agata Adamczewska Jerzy Andrzejewski UZASADNIENIE A. M. oskarżona została o to, że w dniu 22 maja 2015 roku nie dopełniając obowiązku utrzymania w należytym stanie technicznym słupa oświetleniowego znajdującego się na terenie lokalu w P. przy ul. (...) , naraziła M. G. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu poprzez przewrócenie się w/w słupa oświetleniowego, który uderzył w głowę pokrzywdzonej, powodując u niej obrażenia w postaci wstrząśnienia mózgu oraz obrażeń ciała w postaci rany okolicy czołowej, stłuczenia tkanek miękkich okolicy czołowej, sińców okolicy czołowej, obu okolic oczodołowych i podoczodołowych oraz grzbietu nosa, a także stłuczenia tkanek miękkich i sińca ręki lewej, które to obrażenia naruszyły czynność narządu ciała pokrzywdzonej na czas krótszy niż siedem dni, tj. o przestępstwo z art. 91a ustawy z dnia 07 lipca 1994 roku prawo budowlane w zb. z art. 160 § 1 kk w zb. Z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 kk . Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2017r. Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w sprawie o sygn. akt VIII K 38/16 uniewinnił oskarżoną od zarzucanego jej czynu, kosztami postępowania obciążając Skarb Państwa. Apelacje od powyższego wyroku wywiedli prokurator i pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej. Prokurator zarzucił rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego obrazę prawa materialnego, tj: ⚫ art. 91a oraz art. 61 ustawy prawo budowlane poprzez błędne przyjęcie, że na A. M. nie ciążył obowiązek, o którym mowa w art. 61 ustawy prawo budowlane – zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania obiektu – lokalu gastronomicznego, bowiem nie była zarządcą tej nieruchomości i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd, że oskarżona nie może być podmiotem przestępstwa z art. 91 a ustawy prawo budowlane , ⚫ art. 160 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. poprzez błędne przyjęcie, że podmiotem przestępstwa jest osoba, na której ciąży prawny, szczególny obowiązek statuujący te odpowiedzialność w sytuacji, gdy przestępstwo opisane w art. 160 § 1 k.k. jest przestępstwem powszechnym, które może popełnić każdy. Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania. (k. 318-322 akt) Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zarzucił orzeczeniu Sądu Rejonowego obrazę prawa materialnego, tj: ⚫ art. 61 w zw. z art. 91a ustawy prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że oskarżonej (najemcy), zgodnie z postanowieniami umowy najmu z dnia 18.08.2010r. nie można uznać za zarządcę w rozumieniu ww. przepisu i w konsekwencji uznanie, że nie mogła być ona podmiotem przestępstwa z art. 91a , ⚫ art. 61 ustawy prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię i utożsamienie pojęcia „zarządcy obiektu budowlanego”, o którym stanowi ww. przepis z pojęciem „zarządcy nieruchomości”, o którym mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami , ⚫ art. 61 ustawy prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne przyjęcie, że redakcja tego przepisu przesądza o tym, że odpowiedzialność za niewywiązanie się z określonych w nim obowiązków spoczywa na właścicielu, a dopiero w drugiej kolejności na zarządcy obiektu budowlanego, ⚫ art. 160 § 1 k.k. oraz art. 157 § 2 k.k. poprzez ich niezastosowanie pomimo tego, że na oskarżonej ciążył prawny, szczególny obowiązek określony w art. 61 ustawy prawo budowlane , z którego oskarżona przez swoje zaniechanie nie wywiązała się. Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania. (k. 333-337 akt) Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacje wywiedzione w niniejszej sprawie okazały się niezasadne. W związku z tym, że zarzuty obu apelacji są niemal tożsame, zostaną one omówione łącznie. W pierwszej kolejności przyznać należy rację Sądowi Rejonowemu, który ewentualną odpowiedzialność karną A. M. w niniejszej sprawie wiązał z koniecznością istnienia po stronie oskarżonej szczególnego, prawnego obowiązku zapobiegnięcia skutkowi w postaci narażenia pokrzywdzonej na niebezpieczeństwo, a w konsekwencji spowodowania u niej obrażeń ciała. Niewątpliwie zachowanie oskarżonej, które miało doprowadzić do rzeczonego skutku można rozpatrywać wyłącznie w formie zaniechania. Sąd Okręgowy w całości podziela pogląd wyrażony w Komentarzu do Kodeksu Karnego pod red. Andrzeja Zolla (komentarz do art. 160 k.k., teza 9): „Ze względu na treść art. 160 § 2 można wnioskować, że przestępstwo określone w art. 160 § 1 może być popełnione tylko przez działanie (zob. wyrok SA w Łodzi z 9.03.1995r., II Akr 40/95, Prok. i Pr. 1995/6, poz. 23). Zaniechanie jest podstawą odpowiedzialności za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa tylko wtedy, gdy na sprawcy ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia narażenia na niebezpieczeństwo – podkreśl. SO – czyli gdy są zrealizowane, od strony podmiotu czynu zabronionego, znamiona typu określonego w art. 160 § 2 k.k. ” . Tym samym słusznie Sąd Rejonowy uznał, że, aby móc pociągnąć oskarżoną do odpowiedzialności karnej, niezbędne jest stwierdzenie, czy ciążył na niej ów szczególny, prawny obowiązek, o którym mowa w analizowanym wyżej przepisie. Prawidłowo również, czego zresztą nie negowały strony niniejszego postępowania, owego zobowiązania, w realiach niniejszej sprawy, należy poszukiwać w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane , a dokładniej w art. 61 tejże ustawy. Stwierdzić trzeba, że orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego jest jednoznaczne i można je podsumować następująco: art. 61 prawa budowlanego obowiązkami wskazanymi w tym przepisie obarcza wyłącznie podmioty, które wykonują funkcje właścicielskie (właściciela i zarządcę obiektu budowlanego), natomiast nie nakłada żadnych obowiązków na najemcę obiektu i inne podobne podmioty (vide: wyrok NSA z 28.01.1986r. II SA 2192/85, wyrok NSA 16.05.1996r. SA/Po 3285/95, wyro WSA w Szczecinie z 9.05.2008r. II SA/Lu 132/2008, wyrok WSA we Wrocławiu z 22.05.2013r. II SA/Wr 55/13, wyrok WSA w Krakowie z 9.09.2016r. II SA/Kr 574/16, wyrok SN z 19.01.2017r. II CSK 107/16). W świetle powyższego Sąd Okręgowy nie miał żadnych wątpliwości co do tego, że co do zasady (abstrahując na chwilę od treści umowy najmu łączącej A. M. z G. (...) ) obowiązek utrzymywania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 prawa budowlanego , a także zapewnienia, dochowując należytej staranności, bezpiecznego użytkowania obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska, nie ciążył na A. M. , jako najemcy lokalu położonego w P. przy ul. (...) . Kwestią sporną w niniejszej sprawie było, czy treść umowy z dnia 18.08.2010r. zawartej pomiędzy oskarżoną a G. (...) nie czyniła z A. M. zarządcy obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 61 ustawy prawo budowlane . Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie przeprowadził szczegółową analizę tego pojęcia, przyjmując ostatecznie, że jest ono tożsame z pojęciem zarządcy nieruchomości w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami . W związku z tym, że, zdaniem Sądu Okręgowego wyrażonym powyżej, najemca nieruchomości nie jest adresatem obowiązków z art. 61 ustawy prawo budowlane , kwestia analizy pojęcia zarządcy ma znaczenie w niniejszej sprawie drugorzędne. Niemniej podnieść należy, że interpretacja tego pojęcia nasuwa poważne wątpliwości. Cezary Woźniak w Komentarzu do art. 61 ustawy praw budowlane wskazał, że polskie prawo zna trzy rodzaje zarządu nad nieruchomością: zarząd dokonywany przez współwłaściciela w trybie art. 200 i n. k.c. , zarząd zawodowy regulowany art. 184-190 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz tzw. trwały zarząd. Komentator wiąże pojęcie art. 61 prawa budowlanego ze wszystkimi trzema rodzajami zarządu, z czego można wywodzić, że pojęcie zarządcy z art. 61 prawa budowlanego odnosi się do sformalizowanego zarządu, a nie, jak to sugerują skarżący, do faktycznego „zarządzania” obiektem poprzez jego użytkowanie. Jak już wspomniano kwestia ta nie ma jednak zasadniczego znaczenia w rozpoznawanej sprawie. A. M. była bowiem wyłącznie najemcą lokalu. W związku z tym jednak, że pojawił się głos (Artur Kosicki, Komentarz do art. 61 prawa budowlanego, teza 4), który dopuszcza możliwość przejęcia przez najemcę w drodze umowy obowiązków zarządcy obiektu budowlanego, o których mowa w art. 61 prawa budowlanego , odnieść się należało do treści umowy z dnia 18.08.2010r. (k. 21-25 zbioru A). Zapis punktu 4.8 przedmiotowego dokumentu stanowi, iż w czasie trwania umowy, najemca pełni rolę zarządcy nieruchomości. Oczywistym jest, że wspomnianym zapisem A. M. nie stała się zarządcą nieruchomości, o którym mowa w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami , bowiem nie zostały spełnione określone w tejże ustawie wymogi formalne. W świetle natomiast materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie uznać należało, że mimo takiego brzmienia postanowienia 4.8 rzeczonej umowy, wynajmujący, a więc G. (...) jako zarządca obiektu (...) , nie scedowała na oskarżoną faktycznego obowiązku utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym. Wszelkie przeglądy techniczne lokalu wykonywała (...) , zlecając ich przeprowadzenie (vide: wyjaśnienia oskarżonej k. 54; zeznania świadka H. T. k. 121; zeznania świadka I. G. k. 147, która wprost wskazała, że w sytuacji stwierdzenia w wyniku kontroli jakichś uwag, wynajmujący kierował w tej sprawie pisma do najemcy o usunięcie usterek; protokoły kontroli – załącznik do sprawy). Tym samym mimo dokonania w umowie z dnia 18.08.2010r. zapisu w punkcie 4.8, (...) pozostała podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie należytego stanu technicznego lokalu, zlecała przeglądy techniczne i gromadziła pochodzącą z nich dokumentację. W świetle powyższego uznać należało, że oskarżona, jako najemca lokalu, nie przejęła na siebie mocą umowy najmu, obowiązków wynikających z art. 61 ustawy prawo budowlane . Gdyby nawet jednak uznać, że z tytułu mowy najmu z dnia 18.08.2010r. na A. M. ciążył obowiązek utrzymania wynajmowanego lokalu w należytym stanie technicznym, zapewniającym bezpieczeństwo osób w nim przebywającym, konieczne jest poczynienie kilku uwag. Niewątpliwie, co wynika z opinii biegłego i zeznań świadka B. S.