Sad powszechny, III AUa 859/13

Sygn. akt III AUa 859/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Żurecki (spr.) Sędziowie SSA Jolanta Pietrzak SSA Irena Goik Protokolant Aneta Szafruga po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014r. w Katowicach sprawy z odwołania T. W. ( T. W. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o wypłatę niezrealizowanej renty na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 11 lutego 2013r. sygn. akt IV U 1249/12

1. zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,
2. odstępuje od obciążenia T. W. kosztami postępowania apelacyjnego. /-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Żurecki /-/ SSA I. Goik Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 859/13 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. decyzją z dnia 17 maja 2012 roku odmówił T. W. - siostrze zmarłego w dniu (...) J. W. wypłaty kwoty 797,94 zł netto tytułem niezrealizowanej renty brata za maj 2012 roku, na podstawie art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS, albowiem zmarły nie pozostawał na utrzymaniu wnioskodawczyni. Organ rentowy wskazał na porównywalne wysokości świadczenia zmarłego i wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z dnia 11 lutego 2013 roku zmienił zaskarżoną decyzję i nakazał wypłatę skarżącej renty należnej J. W. za maj 2012 roku. Na podstawie zeznań skarżącej T. W. , jej córki B. M. , synowej G. W. Sąd ustalił, że zmarły J. W. zamieszkiwał wspólnie z odwołującą i jej mężem prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności zmarłego skarżąca sprawowała nad nim osobiście opiekę, koszty utrzymania domu ponosili wspólnie z tym, że większą ich część ponosiła skarżąca opłacając należności za prąd, gaz i wodę, wynoszące ok. 500 zł miesięcznie. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zmarły J. W. , z uwagi na niską wysokość jego świadczeń (1.337,76 zł brutto) oraz ponoszone wydatki na utrzymanie, nie był w stanie samodzielnie się utrzymywać, stąd żądanie wypłaty niezrealizowanej renty było usprawiedliwione treścią art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Apelację od wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości organ rentowy zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, tj. ustalenie, że zmarły J. W. pozostawał na utrzymaniu swojej siostry T. W. , a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS i przyznanie ubezpieczonej prawa do świadczeń niezrealizowanych po zmarłym bracie, w sytuacji braku podstaw do takiego orzeczenia. W oparciu o podniesione zarzuty apelujący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podniósł, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zmarły pozostawał w chwili śmierci na utrzymaniu skarżącej. Bezspornym jest, że ubezpieczony pobierał swoje świadczenie rentowe w wysokości 1.337,78 zł brutto, a świadczenie skarżącej (jak wyjaśniła na rozprawie w dniu 5 listopada 2012 roku) wynosiło około 700 - 800 zł. Dlatego w ocenie organu rentowego trudno uznać, że ubezpieczony pozostawał na utrzymaniu swojej siostry, a raczej należy przyjąć, że zmarły prowadził z siostrą wspólne gospodarstwo domowe, a koszty utrzymania mieszkania ponosili wspólnie zmarły oraz odwołująca. Ponadto, jako niewiarygodne ocenił apelujący zeznania ubezpieczonej oraz jej bliskich jakoby zmarły w ogóle nie dokładał się do wydatków domowych i nie był w stanie się utrzymać, bowiem zeznania te zostały złożone przez osoby zainteresowane pozytywnym dla ubezpieczonej rozstrzygnięciem. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację. Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Z treści powołanego przepisu wynika, że dotyczy on zasadniczo tych zmarłych emerytów i rencistów, którzy jeszcze nie pobierali świadczeń, lecz przed śmiercią wystąpili z wnioskiem o emeryturę lub rentę. Wskazuje na to zapis ust. 1 in fine , o pozostawaniu uprawnionego na utrzymaniu członka rodziny oraz regulacja ust. 2 o dalszym prowadzeniu postępowania nieukończonego wskutek śmierci zainteresowanego. W związku z tym przez użyte w przepisie art. 136 ust. 1 in fine pojęcie pozostawania przez zmarłego na utrzymaniu członka rodziny należy rozumieć sytuację, kiedy zmarły wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia i w ogóle go nie otrzymał lub sytuację, gdy otrzymane świadczenie zostało przyznane w najniższej wysokości, zaś koszt zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb zmarłego był znacznie wyższy niż kwota uzyskanego świadczenia. Ponadto, należy wskazać, że świadczenie pomocy, a nawet opieki nie wchodzi w zakres pojęcia „pozostawania na utrzymaniu”, które ma ściśle materialne znaczenie, a jego miarą jest zapewnienie środków pieniężnych koniecznych do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb osoby pozostającej na utrzymaniu. Odnosząc powyższe do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wbrew zapatrywaniu Sądu I instancji, należało uznać, że nie została spełniona powołana wyżej przesłanka z art. 136 ust. 1 w postaci wystąpienia o świadczenie i nieotrzymania go przed śmiercią i pozostawania w tym okresie na utrzymaniu odwołującej, albowiem zmarły posiadał własne świadczenie o wysokości porównywalnej ze świadczeniem uzyskiwanym przez skarżącą. Nie sposób zatem przyjąć, że zmarły J. W. , wobec otrzymywanego świadczenia pozostawał na utrzymaniu odwołującej. Wprawdzie przyznać należy, że uzyskiwane przez zmarłego świadczenie nie było wysokie biorąc pod uwagę jego niepełnosprawność, jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego przynajmniej część uzyskiwanego przez niego świadczenia była wydatkowana na jego utrzymanie w ramach wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca nie wykazała w toku postępowania dowodowego, że koszt zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb zmarłego był znacznie wyższy niż kwota należnego mu świadczenia, przy czym zmarły nie otrzymywał świadczenia w najniższej przewidzianej ustawą wysokości. Należy również zauważyć, że przepis z art.136 ust.1 ustawy odczytywany ściśle nakazuje wypłatę niezrealizowanych świadczeń należnych do dnia śmierci uprawnionego, która w przypadku brata wnioskodawczyni nastąpiła 5 maja. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia i na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Odstępując od obciążenia odwołującej kosztami zastępstwa procesowego Sąd Apelacyjny orzekł na mocy art. 102 k.p.c. z uwagi na jej trudną sytuację materialną. /-/ SSA J. Pietrzak /-/ SSA M. Żurecki /-/ SSA I. Goik Sędzia Przewodniczący Sędzia JM