Sad powszechny, IV Ka 64/18

(1)i A. B.

(2)od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 27 października 2017 r. sygnatura akt II K 23/14 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. w punkcie I jego dyspozycji eliminuje sformułowanie: „z tym iż przyjmuje, że stopień przyczynienia się pokrzywdzonego J. B. do zaistnienia wypadku był znaczny”;
2. w punkcie IV jego dyspozycji nadto zasądza od oskarżonej na rzecz małoletnich oskarżycieli posiłkowych A. B. , A. B.

(1)oraz A. B.

(2)po 1476 (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) złotych – płatne do rąk przedstawicielki ustawowej K. Ś. – tytułem kosztów udziału pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji; II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; III. zasądza od oskarżonej U. M. na rzecz oskarżycieli posiłkowych K. Ś. oraz małoletnich A. B. , A. B.

(1)i A. B.

(2)po 420 złotych, płatne w wypadku małoletnich oskarżycieli posiłkowych do rąk matki K. Ś. - tytułem udziału pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych w postępowaniu odwoławczym; IV. zasądza od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe związane z postępowaniem odwoławczym, w tym wymierza 120 złotych opłaty za to postępowanie. Sygnatura akt IV Ka 64/18 UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich wniósł do Sądu Rejonowego w Kłodzku akt oskarżenia przeciwko U. M. oskarżając ją o to, że: w dniu 15 czerwca 2013 roku w P. woj, (...) kierując samochodem osobowym marki H. (...) nr rej (...) podczas wyjeżdżania z ulicy (...) na skrzyżowaniu z ulicą (...) z zamiarem wykonania manewru skrętu w lewo nieumyślnie naruszyła zasady w ruchu drogowym w ten sposób, że nie zachowała szczególnej ostrożności polegającej na prowadzeniu uważnej obserwacji drogi przez co, pomimo że miała taką możliwość nie zorientowała się, że w jej kierunku jedzie kierujący motocyklem H. (...) nr rej (...) J. B. i nie ustąpiła wymienionemu pierwszeństwa przejazdu, zajechała mu drogę i doprowadziła do zderzenia pojazdów, do czego przyczynił się pokrzywdzony prowadząc motocykl z nadmierną prędkością w następstwie czego J. B. doznał obrażeń ciała w postaci zerwania łączności czaszki z kręgosłupem, licznych złamań żeber, rozerwania stawu barkowego lewego, złamania mostka, złamania kości kończyny dolnej lewej, stłuczenia kości kończyny dolnej lewej, stłuczenia i rozerwania płuca lewego, pęknięcia wątroby, krwawienia do jam ciała, które spowodowały jego zgon, to jest o czyn z art, 177 § 2 kk . Wyrokiem z dnia 27 października 2017 roku (sygnatura akt II K 23/14) Sąd Rejonowy w Kłodzku: I. oskarżoną U. M. uznał za winną popełnienia zarzuconego jej czynu, opisanego w części wstępnej wyroku, z tym iż przyjął, że stopień przyczynienia się pokrzywdzonego J. B. do zaistnienia wypadku był znaczny, to jest uznał oskarżoną U. M. za winną popełnienia czynu z art. 177§2 kk i za czyn ten na podstawie art. 177§2 kk wymierzył jej karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; II. na podstawie art. 69§1 i 2 kk w zw. z art. 70§1 kk wykonanie orzeczonej wobec oskarżonej w pkt I wyroku kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 1 (jednego) roku próby; III. na podstawie art.46§2 kk orzekł wobec oskarżonej U. M. nawiązkę na rzecz: a) małoletniej pokrzywdzonej A. B. - w kwocie 5000 zł, b) małoletniej pokrzywdzonej A. B.

(1)- w kwocie 5000 zł, c) małoletniej pokrzywdzonej A. B.

(2)- w kwocie 5000 zł, d) pokrzywdzonej K. Ś. (noszącej uprzednio nazwisko B. - B. ) - w kwocie 5000 zł; IV. na podstawie art.627 kpk zasądził od oskarżonej na rzecz oskarżycielki posiłkowej K. Ś. (noszącej uprzednio nazwisko B. - B. ) kwotę 1.476,00 (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru; V. na podstawie art. 627 kpk zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe i wymierzył jej opłatę w wysokości 120 zł. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych, zaskarżając wyrok w części w zakresie orzeczeń z punktu I, III i IV dyspozycji zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku (pkt IV): - art. 627 kpk i § 17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie przez niezastosowanie normy zawartej w tym ostatnim przepisie, z której jednoznacznie wynika, że „za obronę lub reprezentowanie w tym samym postępowaniu kilku osób pobiera się opłatę od każdej z tych osób", czego skutkiem winno być w stopniu minimalnym zasądzenie czterokrotności zgłoszonych kosztów zastępstwa adwokackiego pokrzywdzonych.
2. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia polegający na: - niewłaściwym przyjęciu przez Sąd w opisie czynu, że „stopień przyczynienia się pokrzywdzonego J. B. do zaistnienia wypadku był znaczny", podczas gdy jak wynika z opinii biegłych to oskarżona wywołała stan zagrożenia i sytuację wypadkową, a zachowanie się J. B. nie ma wpływu w zakresie prawnokarnego ustalenia sprawstwa i winy oskarżonej. - przyjęciu, iż Sąd orzekł nawiązki na rzecz oskarżycielek posiłkowych w kwotach po 5000 zł na każdą z nich, bez uwzględnienia zarobków osiąganych przez oskarżoną i stosunku żądanych kwot po 25.000 zł do tychże zarobków, jak również bez uwzględnienia niekorzystnej zmiany sytuacji życiowej małoletnich pokrzywdzonych i zwiększonego (wobec braku ojca) wysiłku po stronie matki. Nadto przyjęcie przez Sąd, że zasądzić należy nawiązkę na podstawie art. 46 § 2 KK , podczas gdy wniosek z dnia 16 października 2014 r. dotyczył zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 46 § 1 KK zgodnie z brzmieniem przed nowelizacją z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz. U. poz 396), która weszła w życie w dniu 1 lipca 2015 r. a podnosząc wskazane zarzuty wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku przez wyeliminowanie z opisu czynu okoliczności przyczynienia się pokrzywdzonego J. B. do zaistniałego wypadku; - zasądzenie na rzecz każdej z pokrzywdzonych częściowego zadośćuczynienia w kwotach po 25.000 zł; - zasądzenie od oskarżonej na rzecz każdego z oskarżycieli posiłkowych kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych, obrońca oskarżonej wniósł o nieuwzględnienie apelacji w całości i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy oraz zasądzenie od oskarżycieli posiłkowych na rzecz oskarżonej U. M. poniesionych przez nią kosztów obrony za postępowanie odwoławcze w wysokości według norm przepisanych. Sąd okręgowy zważył: apelacja jest zasadna w części. Trafnie podnosi apelujący w zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych wskazując na użycie w ramach czynu przypisanego sformułowania, iż stopień przyczynienia się pokrzywdzonego do zaistnienia wypadku był znaczny. Użycie takiego sformułowania bez wypełnienia go treścią (także w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak rozwinięcia tegoż sformułowania – k.788) daje szerokie możliwości interpretacyjne, co w aspekcie karnoprawnym nie jest dopuszczalne. Sąd I instancji uznał winę oskarżonej w zakresie czynu zarzuconego uzupełniając opis tegoż czynu w powyżej wskazanym zakresie. W czynie tym opisane zostało przyczynienie pokrzywdzonego sprowadzające się do prowadzenia motocykla z nadmierną prędkością, a zatem tylko taki element zachowania pokrzywdzonego uznany został przez sąd I instancji jako naganny i prowadzący do tragicznego skutku. Pokrzywdzony J. B. nie posiadał uprawnień do kierowania motocyklami, jednak okoliczności tej sąd I instancji nie potraktował jako element przyczynienia, bowiem zarówno czas reakcji jaki i podjęte hamowanie stanowiły zachowania prawidłowe i adekwatne do sytuacji drogowej (k.779). Nie sposób zatem ustalić w oparciu o treść wyroku i jego uzasadnienie jakie zachowanie pokrzywdzonego oprócz poruszania się z nadmierną prędkością zadecydowało o uznaniu znacznego stopnia przyczynienia się pokrzywdzonego. Wobec powyższego dokonano zmiany zaskarżonego wyroku eliminując z czynu przypisanego sformułowanie nieostre i niewypełnione treścią jako zbędne i dające możliwość różnych interpretacji, co słusznie podniósł apelujący. Wbrew twierdzeniom apelującego natomiast orzeczenie nawiązek w trybie art.46§2 kk w punkcie III dyspozycji zaskarżonego wyroku było prawidłowe. Skarżący w tym zakresie odwołuje się do brzmienia art.46 kk obowiązującego w dacie czynu wskazując, iż jest to przepis względniejszy dla oskarżonego ( art.4 kk ). Otóż argumentacji takiej nie sposób podzielić. W istocie przepis art.46§2 kk w brzmieniu obowiązującym w dacie czynu dawał możliwość orzeczenia nawiązki jedynie na rzecz pokrzywdzonego a nie na rzecz osoby najbliższej, jednak w obecnym brzmieniu nakazuje miarkowanie wysokości nawiązek uzależniając jej zasądzenie od znacznego pogorszenia sytuacji życiowej uprawnionego w wyniku śmierci pokrzywdzonego, a nadto stwierdzenie iż orzeczenie zadośćuczynienia jest znacznie utrudnione daje możliwość odstąpienia od czynienia ustaleń w tym zakresie i orzeczenia nawiązki. W niniejszej sprawie biorąc pod uwagę wielość osób uprawnionych do otrzymania nawiązki czynienie ustaleń co do wysokości należnych zadośćuczynień doprowadziłoby do przekształcenia postępowania karnego w postępowanie cywilne, co byłoby niedopuszczalne. Zasądzenie natomiast zarówno nawiązki jak i zadośćuczynienia daje możliwość domagania się dalszej części roszczenia w postępowaniu cywilnym ( art.46§3 kk ). Oceniając również orzeczenie nawiązki w aspekcie brzmienia art.4§1 kk , o co wnosi przecież apelujący, należy mieć na uwadze również brzmienie art.56 kk , zgodnie z którym przepisy art. 53, art. 54 § 1 oraz art. 55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzianych w tym kodeksie, z wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę . Co za tym idzie przy orzekaniu zadośćuczynienia na rzecz osoby uprawnionej nie jest brane pod uwagę przyczynienie się pokrzywdzonego, a musi być brane pod uwagę przy orzekaniu nawiązki, bowiem zgodnie z art.53§2 kk zachowanie pokrzywdzonego to jeden z elementów wpływających na kształtowanie wymiaru nie tylko kary ale i nawiązki. W aspekcie zatem treści art. 4§1 kk , wbrew twierdzeniom apelującego, zastosowanie przepisów kodeksu karnego obowiązujących w brzmieniu z daty orzekania pozostawało w zgodzie z zasadą opisaną w tym przepisie. Postulowana zatem przez apelującego wysokość nawiązek, biorąc pod uwagę zachowanie pokrzywdzonego w dacie zdarzenia – pozostaje zbyt wygórowana, dlatego sąd odwoławczy nie uwzględnił apelacji w tym zakresie. Słusznie wskazał w odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonej, iż biorąc pod uwagę obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów – status pokrzywdzonego zgodnie z art.49§3 kpk posiada także zakład ubezpieczeń zobligowany do pokrycia szkody. Brak zawiadomienia pokrzywdzonego o terminie rozprawy stanowi uchybienie przepisom postępowania ( art.350§4 kpk ), jednak nie jest to uchybienie tego rodzaju aby prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku, zwłaszcza że nie stanowiło przedmiotu zarzutu apelacji. Trafnie argumentuje apelujący podnosząc wadliwość orzeczenia o kosztach udziału pełnomocnika w postępowaniu przed sądem I instancji. Zgodnie z § 17 r ozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, tekst jednolity z dnia 25 lutego 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 461) za obronę kilku osób lub reprezentowanie kilku osób pobiera się opłatę od każdej z tych osób. Skoro pełnomocnik reprezentował czworo oskarżycieli posiłkowych ustalenie wynagrodzenia winno uwzględniać reprezentację każdego z nich, a zatem zaskarżony wyrok podlegał zmianie, bowiem żądane kwoty pozostają w zgodzie z brzmieniem cytowanego §17 ale także §14 ust.1 pkt 2, ust.2 pkt 7 i ust.7 oraz §16 tegoż rozporządzenia. Nie ma tu znaczenia, jak stara się to wykazać w odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonej, fakt iż troje z oskarżycieli posiłkowych jest małoletnich. Reprezentowanie małoletnich przez przedstawiciela ustawowego nie wyłącza bowiem możliwości ustanowienia pełnomocnika. Z przytoczonych względów orzeczono jak w wyroku ( art.437§1 kpk ). O kosztach należnych oskarżycielom posiłkowym w postępowaniu odwoławczym orzeczono w oparciu o przepisy art. 636§1 kpk oraz §11 ust.2 pkt 4 oraz §17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800). O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono po myśli art. 636§1 kpk zasądzając od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty związane z tym postępowaniem, a na podstawie art.8 i art.2 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. nr 49, poz. 223 ze zm.) wymierzono jej opłatę w kwocie 120 złotych.