Sad powszechny, I C 120/18

(1)i M. J. we W. w Kancelarii Notarialnej Notariusz D. G. potwierdzonej aktem notarialnym nr (...) – w celu ochrony przysługującej powodowi wierzytelności pieniężnej w kwocie 94.000 zł wraz z kosztami w kwocie 3945,22 zł i odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2011 r. do dnia zapłaty stwierdzonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we W. I Wydział Cywilny sygn. akt (...) . Na uzasadnienie powód wskazał, ze wierzytelność, której ochrony się domaga wynika z zawartej przez E. K. i jego żony K. K. oraz kupującego W. P. (obecnie S. ) umowy sprzedaży mieszkania przy ulicy (...) we W. zawartej dnia 17 marca 2008 r. Kupujący nie zapłacił połowy ceny sprzedaży tj. kwoty 110.000 zł, której termin płatności upłynął z dniem 30 lipca 2008 r., pomimo spełnienia przez sprzedającego wszystkich warunków płatności. W styczniu 2011 r. powód pozwał kupującego w wyniku czego wyrokiem zaocznym sąd uwzględnił powództwo w całości. Powód na podstawie ww tytułu wykonawczego wszczął postępowanie egzekucyjne, które toczyło się do dnia złożenia pozwu i jest całkowicie bezskuteczne na skutek niewypłacalności dłużnika P. S. . W wyniku przywrócenia dłużnikowi terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku zaocznego postępowanie z powództwa E. K. toczyło się ponownie i zakończyło w dniu 5 września 2016 r. ponownym uwzględnieniem powództwa. Od sierpnia 2008 r. wierzyciel E. K. prowadził z dłużnikiem negocjacje mające na celu odzyskanie należnych mu pieniędzy. Dłużnik zwodził wierzyciela obietnicami zapłaty przez kilka lat, w tym także po zapadnięciu wyroku zaocznego. P. S. w 1,5 roku po zakupie nieruchomości od powoda sprzedał ją 2 grudnia 2009 r. osobie trzeciej celem uniemożliwienia sprzedającemu przyszłego dochodzenia ewentualnych roszczeń poprzez egzekucję z nieruchomości. Powód argumentował, że w toku postępowania pauliańskiego przeciwko osobie czwartej sąd bada najpierw przesłanki ubezskutecznienia czynności dłużnika zdziałanej z osobą trzecią, czyli ojcem, S. S.

(1)choć o nich nie orzeka. Wg powoda judykatura jak i doktryna bezsprzecznie przyznają legitymację bierną w skardze pauliańskiej zarówno osobie trzeciej jak i osobie czwartej. Wierzycielowi pozostawiono więc wybór co do tego, przeciwko komu chce kierować powództwo, w wypadku, gdy osoba trzecia wyzbyła się składników majątku uzyskanych od dłużnika. Jak podnosił powód – powództwo przeciwko osobie trzeciej, a więc ojcu dłużnika w niniejszej sprawie byłoby niemożliwe z uwagi na upływ 5 letniego terminu do wniesienia skargi pauliańskiej, a także ponieważ S. S.

(1)wyzbył się już korzyści uzyskanej od dłużnika kosztem wierzyciela. Art. 531 § 2 kc daje powodowi możliwość „drogi na skróty” poprzez pozwanie bezpośrednio osoby czwartej czyli M. J. . Powód wskazał, że w dniu 5 sierpnia 2010 r. dłużnik P. S. wraz z konkubiną M. J. nabyli od A. R. po 3/8 udziału w nieruchomości położonej w J. Ś. . W dacie tego zakupu przeciwko dłużnikowi prowadzone były postępowania egzekucyjne z wniosków innych wierzycieli. W dniu 30 marca 2011 r. P. S. dokonał darowizny swojego udziału 3/8 na rzecz swojego ojca S. S.

(1). Dokonując tej czynności dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli; prowadzących w tamtym czasie postępowania egzekucyjne przeciwko dłużnikowi jak i E. K. gdyż już od 30 lipca 2010 r. istniał jego dług wynikający z umowy sprzedaży. Przed datą dokonania darowizny jak i po niej dłużnik był niewypłacalny o czym świadczyły bezskuteczne postępowania egzekucyjne np. w sprawie o zaległe alimenty. Między niewypłacalnością dłużnika a podjęciem przez niego czynności prawnej musi istnieć związek przyczynowy – czynność podjęta przez dłużnika musi być jedną z przyczyn powstałej niewypłacalności bądź niewypłacalności w stopniu wyższym. Dla oceny tego związku przyczynowego właściwa jest chwila, w której wierzyciel wystąpił ze skargą pauliańską. Niewypłacalność musi istnieć w tej chwili jak i w chwili orzekania przez sąd o bezskuteczności. Wartość przekazanego przez dłużnika udziału czyniła jeszcze wtedy możliwym zaspokojenie wierzyciela. Dłużnik dokonując tej czynności prawnej działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli: E. K. , S. P. i Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. (...) . Powód argumentował, że S. S.

(1)miał pełną świadomość że czynność prawna dokonywana jest z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, gdyż wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r. zasądzono od niego alimenty na rzecz jego wnuczki S. na skutek niealimentacji jego syna i wobec bezskutecznej egzekucji w stosunku do niego. W dniu 27 kwietnia 2012 r. S. S.

(1)zawarł umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości gruntowej na rzecz osoby czwartej tj M. J. . Wg twierdzeń powoda M. J. działała w złej wierze oraz wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną. Pozwana – M. J. wniosła o oddalenie powództwa w całości. W pierwszej kolejności podniosła, że powód nie wykazał, że S. S.

(1)przenosząc na pozwaną udział w nieruchomości gruntowej w J. Ś. działał ze świadomością i zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela, a także aby P. S. stał się wskutek tej czynności niewypłacalny lub stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności. Podkreśliła przy tym, że P. S. spłacał E. K. kwotę wynikającą z wyroku sądowego za pośrednictwem Komornika Sądowego. Poza tym, gdyby faktycznie działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, to nie nabywałby w dniu 5 sierpnia 2010 r. udziału w nieruchomości w J. w sytuacji, gdy prawie 2,5 roku wcześniej tj w dniu 17 marca 2008 r. nabył mieszkanie we W. od powoda. Pozwana stanowczo zaprzeczyła przy tym, jakoby żyła w konkubinacie z P. S. . Jak stwierdziła – jest od wielu lat związana z innym mężczyzną. Wbrew twierdzeniom powoda pozwana nie wiedziała w chwili dokonywania notarialnej umowy pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie o zobowiązaniach P. S. wobec powoda. Miała jedynie wiedzę o zapłaceniu kwoty 23.000 zł przez P. S. w Banku (...) S. A. we W. tytułem spłaty kredytu zaciągniętego przez E. K. . Podała także że ani przystąpienie przez nią i P. S. do aktu notarialnego i nabycie po 3/8 udziału w nieruchomości gruntowej w J. Ś. , podobnie jak wpis ostrzeżenia w sprawie (...) nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie i nie oznacza, że pozwana miała wiedzę o zadłużeniu P. S. względem powoda. Pozwana wskazała także, że o ile zgłoszenie przez powoda roszczenia o uznanie czynności prawnej z dnia 27 kwietnia 2012 r. za bezskuteczną w stosunku do powoda mieści się w 5 letnim terminie przedawnienia w rozumieniu przepisu art. 534 kc to jednak poprzedzająca ją czynność z dnia 30 marca 2011 r. jest w świetle tego przepisu przedawniona, co zauważa również powód w treści pozwu. Pozwana podniosła przy tym zarzut niewłaściwości sądu i wniosła o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w S. . Wniosek ten pierwotnie został oddalony, lecz postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. uchylono pierwsze postanowienie i przekazano sprawę do Sądu Okręgowego w S. . Powód ustosunkowując się do podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia wskazał, że 23 października 2013 r. zbył na rzecz M. P. część przysługującej mu wobec P. S. wierzytelności, w kwocie 10.000 zł. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 2 lutego 2018 r. uznano za bezskuteczną w stosunku do M. P. przedmiotową umowę darowizny udziału w wysokości 3/8 części w nieruchomości w J. Ś. zawartą pomiędzy P. S. a a S. S.

(1). Skoro zatem, zdaniem powoda, w odniesieniu do tej samej wierzytelności toczyło się postępowanie o uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną i zapadł wyrok uznający należność wobec wierzyciela, należy uznać, że zarzut przedawnienia z przepisu art. 534 kc nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Aktem notarialnym z dnia 17 marca 2008 r. E. i K. K. sprzedali W. P. lokal mieszkalny położony we W. przy ulicy (...) . Część ceny w wysokości 110.000 zł miała zostać zapłacona sprzedającym po wypełnieniu określonych w akcie warunków. (bezsporne, nadto: kopia aktu notarialnego – k. 20-23) Wyrokiem z dnia 5 września 2016 r. Sąd Okręgowy we W. zasądził od P. S. (poprzednio W. P. ) na rzecz E. K. kwotę 94.000 zł wraz z należnymi odsetkami. (bezsporne, nadto: kserokopia wyroku – k. 25) Dnia 30 marca 2011 r. P. S. darował swojemu ojcu S. S.

(1)udział w wysokości 3/8 w prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w J. Ś. . (bezsporne, nadto treść (...) nr (...) dostępna w systemie (...) W dniu 27 kwietnia 2012 r. S. S.

(1)zawarł z M. J. w formie aktu notarialnego umowę pożyczki i umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie udziału w wysokości 3/8 w prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w J. Ś. . Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą żądania powoda jest zawarta w kodeksie cywilnym konstrukcja skargi pauliańskiej. Zgodnie z art. 531 § 1 i 2 kc uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową. W wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne. Nie ulega wątpliwości, że opisane przez powoda okoliczności faktyczne dotyczą sytuacji, gdy osoba trzecia ( S. S.

(1)) rozporządziła uzyskaną od dłużnika korzyścią na rzecz innej osoby ( M. J. ). Z uwagi na fakt, iż pozwana podniosła szereg zarzutów, w których kwestionowała kolejno przesłanki zastosowania ww normy, w pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzuty niweczące, które samodzielnie decydują o niemożności uwzględnienia powództwa. Do zarzutów tego rodzaju należy argument wywiedziony z art. 534 kc , który stanowi, że uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności. Nie jest to, wbrew twierdzeniom obu stron, termin przedawnienia, lecz termin zawity, z którego upływem uprawnienie wygasa i nie jest możliwe jego uwzględnienie (por. wyrok SA L. z dnia 06-02-2014, sygn. (...) ) . Nie ulega wątpliwości, że od pierwszej czynności dokonanej, jak twierdzi powód, z pokrzywdzeniem wierzycieli tj. od daty darowizny udziału w nieruchomości na rzecz S. S.

(1)(30 marca 2011 r.) do chwili wniesienia pozwu (5 grudnia 2016 r.) upłynęło ponad 5 lat. Termin ten został natomiast zachowany w stosunku do czynności zaskarżonej na podstawie art. 531 § 2 kc , czyli umowy przewłaszczenia zawartej dnia 27 kwietnia 2012 r. pomiędzy S. S.

(1)a M. J. . Z uwagi na szczególną konstrukcję skargi pauliańskiej nie ma wątpliwości, że upływ terminu zawitego co do pierwszej czynności (pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią) uniemożliwia skuteczne żądanie ubezskutecznienia czynności dokonanej z kolejną osobą. Wniosek taki wypływa chociażby stąd, że pierwsza czynność w wyniku takiego postępowania nie stałaby się bezskuteczna, więc uznanie drugiej czynności za bezskuteczną nie wywołałoby de facto żadnego skutku wobec wierzyciela (powoda), gdyż korzyść majątkowa pozostałaby nie w majątku dłużnika, a osoby trzeciej, z którą dłużnik dokonał pierwszej czynności. Wniosek ten znajduje potwierdzenie chociażby w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt (...) ) zgodnie z którym termin do zaskarżenia czynności pomiędzy osobą czwartą a piątą oraz dalszymi rozpoczyna bieg w dacie dokonania czynności, zaś warunkiem dopuszczalności rozszerzenia skargi na podstawie art. 531 § 2 kc jest albo zaskarżenie czynności wcześniejszej w terminie określonym w art. 534 kc , albo jej zaskarżalność w dacie wniesienia pozwu o ubezskutecznienie czynności późniejszej z uwagi na brak upływu terminu pięcioletniego od daty dokonania. Wygaśniecie uprawnienia wierzyciela do zaskarżenia czynności fraudacyjnej powoduje brak możliwości powoływania się przed sądem na jej bezskuteczność, a więc na nabycie przez kolejnego nabywcę korzyści od nieuprawnionego. Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12-10-2017, sygn. (...) oraz w uchwale Izby Cywilnej z dnia 28-01-2016, sygn. (...) . Zgodnie także ze stanowiskiem doktryny należy więc przyjąć, że początek biegu 5 letniego terminu do wystąpienia przez wierzyciela ze skargą pauliańską, w odniesienie do czynności rozporządzającej korzyścią między osobą trzecią, a osobą czwartą ( art. 534 kc ) liczy się zatem od daty jej dokonania, ale tylko w sytuacji uprzedniego uznania przez sąd za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika zdziałanej z osobą trzecią. Nie może mieć przy tym znaczenia podniesiona przez powoda okoliczność, że akcja paulińska została uwzględniona w wyniku powództwa nabywcy części wierzytelności powoda przeciwko osobie trzeciej ( S. S.

(1)). Cała regulacja opiera się bowiem na uznaniu czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do konkretnie określonej osoby, tej, która wytoczyła powództwo, nie zaś w stosunku do wszystkich wierzycieli. Skoro więc pierwsza czynność (dłużnika z osoba trzecią) nie została zaskarżona przez powoda, a żądanie uznania za bezskuteczną kolejnej czynności złożono po upływie terminu pięcioletniego, uwzględnienie powództwa było niedopuszczalne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 534 kc w zw. z art. 531 § 2 kc należało orzec jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 kpc . Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika – 5.400 zł, opłata od zażalenia – 30 zł oraz zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Na oryginale właściwy podpis