Sad powszechny, VIII Ko 695/12

Sygn. akt VIII Ko 695/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Warszawie w VIII Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSO Tomasz Julian Grochowicz Sędziowie: SO Igor Tuleya SO Maria Turek (spr.) Protokolant: Aleksandra Jędral, Renata Niewiadomska w obecności Prokuratora: Wojciech Pełeszok, Andrzej Jóźwik po rozpoznaniu w dniach 13 marca 2013 r., 15 maja 2013 r. sprawy przeciwko Skarbowi Państwa, z wniosku K. I. i W. I. o odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe ze skazania P. I. przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Naczelniku Dzielnicy W. – Ż. orzeczeniami z dnia 14.05.1984r., sygn. akt A (...) i z dnia 21.03.1987r., sygn. akt (...) utrzymanego w mocy orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń II Instancji przy Prezydencie m.st. W. sygn. akt (...) na podstawie art. 8 ust. 1 oraz art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. (Dz. U. nr 34, poz. 149 z późn. zm.) orzeka: I. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz K. I. i W. I. kwoty po 4.000 (cztery tysięcy) złotych tytułem odszkodowania oraz po 3.500 (trzy tysiące pięćset) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; II. w pozostałym zakresie wniosek oddala; III. kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa Sygn. akt VIII Ko 695/12 UZASADNIENIE K. I. oraz W. I. , w dniu 19 grudnia 2012r. złożyli wniosek do Sadu Okręgowego w W. , o zasądzenie odszkodowania w wysokości 8.000 zł (ośmiu tysięcy) za poniesioną szkodę oraz o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 17.000 zł (siedemnastu tysięcy) za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania orzeczenia wobec P. I. (odpowiednio syna i ojca) „w związku z nielegalnym i bezprawnym wprowadzeniem w P. stanu wojennego”(k. 2-5). Swoje roszczenie wnioskodawcy oparli na art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 01 marca 2011r., sygn. akt P 21/09 (Dz. U. nr 53, poz. 277 z dnia 2011r.), a także postanowieniu Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 listopada 2011r., o sygn. akt VIII Ko 900/11 (k.99 akt VIII Ko 900/11 UN). Na rozprawie wnioskodawcy poparli wniosek o przyznanie zadośćuczynienia i odszkodowania. Prokurator wniósł natomiast, o zasądzenie odszkodowania w wysokości 7.500 zł (siedmiu tysięcy pięciuset), a także wniósł o oddalenie wniosku odnośnie zadośćuczynienia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: P. I. rozpoczął swoją działalność opozycyjną w 1982r. Polegała ona m.in. na działaniu w strukturach podziemnej (...) , kolportowaniu nielegalnej prasy podziemnej, zwoływaniu zebrań zakładowych w ramach działalności związkowej i braniu udziału w nielegalnych manifestacjach ulicznych na terenie W. . Mężczyzna czynnie działał również w Sekcji (...) i Grupach (...) , przygotowywał się do walk ulicznych poprzez produkcję i składowanie broni, osłaniał transport z zagranicy zawierający sprzęt poligraficzny, umieszczał transparenty, prowadził drukarnię dla (...) , a także wysyłał sprzęt na L. , U. , B. i M. . W dniu 13 grudnia 1983r. P. I. skorzystał z ustawy amnestyjnej i w Prokuraturze Rejonowej dla Dzielnicy W. Ż. , ujawnił swoją działalność (k.53, 55 akt VIII Ko 900/11 UN). Jako osoba czynnie zaangażowana w działania na rzecz (...) (m.in. operacja kryptonim (...) - k. 60), P. I. był dwukrotnie karany. W dniu 1 maja 1984r. został ukarany orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Naczelniku Dzielnicy W. Ż. z dnia 14 maja 1984r. o sygn. akt A (...) , za czyn z art. 50 dkw polegający na tym, że w dniu 1 maja 1984r. o godzinie 15.00 w W. przy ulicy (...) , nie opuścił zbiegowiska publicznego pomimo wezwania Milicji Obywatelskiej, czym zakłócił porządek publiczny. P. I. został ukarany karą 1 (jednego) miesiąca aresztu zasadniczego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby - 6 (sześciu) miesięcy, zasądzono również koszty postępowania w kwocie 150 zł. P. I. został również ukarany orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń przy naczelniku Dzielnicy W. Ż. z dnia 21 marca 1987 r. o sygn. akt (...) , utrzymanym w mocy orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń drugiej instancji przy Prezydencie (...) z dnia 28 kwietnia 1987r. o sygn. akt (...) , za czyn z art. 52a § 1 pkt 2 dkw. w zw. z art. 63a § 1 dkw. Czyn ten polegał na tym, że w dniu 19 marca 1987r. ok. godz. 14.30 w W. przy ul. (...) , podjął działania zmierzające do wywołania niepokoju publicznego umieszczając bez zgody (...) , na zewnętrznych bocznych ścianach tramwajowych, przy użyciu białej farby aerozolowej, napisów o treści: „ (...) „ (...) ” oraz umieszczając wizerunki kotwicy z literą S . Mężczyzna został ukarany karą 50.000 zł (pięćdziesięciu tysięcy) grzywny oraz nawiązką w wysokości 30.000 zł (trzydziestu tysięcy), a orzeczenie podano do publicznej wiadomości poprzez powiadomienie zakładu pracy, w którym był zatrudniony, zasądzono od niego również koszty postępowania. Oba orzeczenia zostały następnie unieważnione postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 listopada 2011r., sygn. akt VIII Ko 900/11. P. I. przed wybuchem stanu wojennego, od dnia 11 lutego 1977r. do dnia 7 lipca 1982r., był zatrudniony na stanowisku specjalisty (...) (...) w W. . Został jednak zwolniony z zakładu pracy, z uwagi na zmniejszenie stanu zatrudnienia i wypłacono mu odszkodowanie w wysokości 6- miesięcznej odprawy, za okres wypowiedzenia. (k. 19-20). Po wybuchu stanu wojennego, tj. od dnia 22 kwietnia 1983r. do dnia 15 października 1983r., pracował na stanowisku dyspozytora transportu w Fabryce (...) , a stosunek pracy został rozwiązany na jego prośbę (k. 17-18). Mężczyzna następnie od lutego do maja 1984r., pracował w Spółdzielni (...) , w charakterze dyspozytora ds. spedycji kolejowej, a umowa została rozwiązana poprzez nie przedłużenie jej na czas nieokreślony (k. 14). W okresie natomiast od 1 października 1984r. do dnia 31 lipca 1987r., był pracownikiem Przedsiębiorstwa (...) , został zwolniony na własną prośbę (k. 16-17). Od dnia 15 grudnia 1987r. do dnia 30 czerwca 1989r. był zatrudniony w Okręgowym Zakładzie (...) , a stosunek pracy został rozwiązany na wniosek pracownika w ustawowym terminie wypowiedzenia (k.15). Po 1989r. stan zdrowia mężczyzny znacznie się pogorszył. W 2007 r. P. I. zmarł, w wyniku zatrzymania akcji serca spowodowanej zaostrzeniem przewlekłej choroby płuc. Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił na podstawie: zeznań świadków: W. I. (k. 44v), E. Z. (k.45-45v.) a także dokumentów: kserokopii dokumentacji medycznej (k. 6-9, k. 21-30), kserokopii książki „ (...) ” (k. 10-13), kserokopii dotyczących zatrudnienia (k. 14-20), kserokopii aktów stanu cywilnego (k. 31-33), akt VIII Ko 900/11 UN Sądu Okręgowego w W. . Sąd dał wiarę zeznaniom świadków: W. I. , jak również E. Z. , w zakresie informacji na temat działalności opozycyjnej P. I. , a także informacji na temat poszczególnych zdarzeń z życia mężczyzny, które miały miejsce w tamtym okresie. Informacje te choć są ogólne, zdaniem Sądu są wiarygodne, gdyż znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materialne dowodowym, w szczególności dokumentach IPN. Sąd swoje ustalenia oparł przede wszystkim na dokumentach zgromadzonych w sprawie, a w szczególności dokumentach pochodzących z Instytutu Pamięci Narodowej, fragmencie książki „ (...) ”, a także dokumentacji medycznej i dotyczącej zatrudnienia P. I. . W ocenie Sądu, informacje zawarte w tych dokumentach wzajemnie się potwierdzają i są prawdziwe. Sąd zważył, co następuje: Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz treść przepisów regulujących uprawnienia osób represjonowanych, zawartych w ustawie z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , Sąd Okręgowy uznał, iż wniosek K. I. oraz W. I. , zasługuje na częściowe uwzględnienie. Przepis art. 8 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. stanowi, że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w P. stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. Wobec śmierci osoby represjonowanej, roszczenie to przysługuje jego matce i synowi. Zdaniem Sądu, wniosek w zakresie odszkodowania w kwocie 8.000 zł jest całkowicie zasadny. Sąd uznał, iż w kwestii poniesionej przez P. I. szkody, należy odnieść się do zasądzonej orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń z dnia 21 marca 1987 roku grzywny w wysokości 50.000 zł (pięćdziesięciu tysięcy) wraz z poniesionymi kosztami, czyli w sumie kwoty 52.892 zł (pięćdziesięciu dwóch tysięcy ośmiuset dziewięćdziesięciu dwóch), a także nawiązki w wysokości 30.000 zł (trzydziestu tysięcy). Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów potwierdzających dokonanie wpłaty całej kwoty, tj. 82.892 zł (osiemdziesięciu dwóch tysięcy ośmiuset dziewięćdziesięciu dwóch), tj. że zarówno grzywna, jak i nawiązka zostały spłacone w dniu 31 sierpnia 1987r. (k. 7, sygn. akt VIII Ko 900/11 UN Sądu Okręgowego w W. ). Orzeczeniem z dnia 14 maja 1984 roku P. I. został obciążony kosztami postępowania – 150 złotych. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, przy dokonaniu wyliczenia odszkodowania należało wziąć pod uwagę przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pracę w 1987 roku, które wynosiło 29.184 złotych. Zatem kwota 83.043 zł (52.892 złotych grzywny + 30.000 złotych nawiązki oraz 150 złotych kosztów), dzielona przez kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przypadającą na rok 1987 i pomnożona przez kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przypadającą na rok 2013r., tj. 3.690.30 zł (trzech tysięcy sześciuset dziewięćdziesięciu złotych i trzydziestu groszy), dała ostatecznie wynik ponad 10.000 (dziesięciu tysięcy) zł odszkodowania, a więc w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie wnioskodawcom odszkodowania w kwocie po 4.000 zł (cztery tysiące), łącznie 8.000 zł, zgodnie z ich żądaniem. Sąd uznał, iż utrata czy zmiana pracy we wskazywanych wyżej okresach nie miała bezpośredniego związku z orzeczeniami Kolegium do spraw Wykroczeń. Odnosząc się zaś do kwestii zadośćuczynienia Sąd Okręgowy podzielił zdanie Sądu Apelacyjnego, że „szkody i krzywdy wynikłe z wykonania jakiegoś orzeczenia lub decyzji nie mogą być wywodzone z okoliczności zaistniałych przed datą skierowania orzeczenia czy decyzji do etapu egzekucji, natomiast szkody i krzywdy wynikłe z wydania orzeczenia mogły wiązać się z okolicznościami zaistniałymi przed etapem jego wykonywania – np. powstałymi w trakcie procesu wydawania orzeczenia i mogły wystąpić nawet, gdyby danego orzeczenia do fazy wykonawczej nie skierowano” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 maja 2011r., II AKa 107/11). Sąd zasądzając zadośćuczynienie, wziął zatem pod uwagę ukaranie P. I. orzeczeniem Kolegium do Spraw Wykroczeń z dnia 14 maja 1984 roku karą 1 (jednego) miesiąca aresztu zasadniczego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby wynoszącym 6 (sześć) miesięcy oraz zasądzenie kosztów postępowania, a także orzeczeniem z dnia 21 marca 1987 roku karą grzywny, wymierzenie nawiązki i zasądzenie kosztów postępowania. Przytaczana wyżej ustawa nie ogranicza zadośćuczynienia do określonego rodzaju wymierzonej kary, czy też środka. Wskazuje zaś ogólnie na „wykonanie orzeczenia” (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 maja 2011r., II Aka 107/11). Niewątpliwym było, że na skutek wykonania unieważnionych orzeczeń Kolegium P. I. poniósł stratę w wysokości 83.043 zł złotych. Nie budzi także wątpliwości konstatacja, że natychmiastowe i bezwzględne wyegzekwowanie należności niesłusznie orzeczonych przez Kolegium do spraw Wykroczeń wywołało u P. I. krzywdę, która wymagała rekompensaty w postaci stosownego zadośćuczynienia. Tym bardziej, że łączna kwota uiszczonych należności była znaczna (niemal trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), zaś represjonowany nie był jak wynika z zeznań jego siostry E. Z. osobą zamożną, a wręcz przeciwnie w tamtym okresie często korzystał z pomocy finansowej i rzeczowej swojej rodziny i przyjaciół. Pomimo niezarządzenia wykonania kary aresztu, Sąd doszedł do przekonania, że już samo orzeczenie kary, mogło wywołać u mężczyzny ogromne poczucie krzywdy i niesprawiedliwości zarówno dla niego, jak i dla całej jego rodziny, a także odbić się na jego zdrowiu. Należało również uwzględnić fakt, że P. I. był działaczem opozycyjnym w czasie trwania stanu wojennego. Z akt sprawy, w tym dołączonej dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, że mężczyzna wielokrotnie ryzykował swoim zdrowiem (był bardzo schorowanym człowiekiem), a przede wszystkim życiem. Przed śmiercią choroba uniemożliwiła mu również podjęcie jakiejkolwiek pracy. W orzecznictwie podkreśla się, że zadośćuczynienie jako rekompensata za krzywdy i dolegliwości moralne oraz fizyczne winno się mierzyć ich dolegliwością oraz współczesnym standardem społeczeństwa, by i krzywda została wynagrodzona i pokrzywdzony nie wzbogacił się (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 1994 roku, II AKz 364/93). Wobec powyższego należało uznać, że kwota zadośćuczynienia 3.500 złotych dla każdego z wnioskodawców (łącznie 7.000 złotych), w świetle wieloletniej przyjętej przez Sąd praktyki, jak i możliwości finansowych Skarbu Państwa, jest w powyższym przypadku adekwatna. Sąd zatem zasądził wnioskodawcom odszkodowanie po 4.000 zł (cztery tysiące) oraz zadośćuczynienie w kwotach po 3.500 zł (trzy tysiące pięćset) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W zakresie zadośćuczynienia, Sąd oddalił wniosek ponad kwotę 7.000 zł uznając, że kwota 17.000 zł (siedemnastu tysięcy) jest w tym przypadku wygórowana. Zgodnie z art. z art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , koszty postępowania w niniejszej sprawie ponosi Skarb Państwa.