Sygn. akt: III AUa 292/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Szybka (spr.) Sędziowie: SSA Jolanta Wolska SSO del. Beata Michalska Protokolant: sekr. sądowy Przemysław Trębacz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. w Łodzi sprawy W. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O. o emeryturę, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt: VIII U 1419/12;
- prostuje oczywistą omyłkę pisarską zawartą w komparycji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów: „od decyzji z dnia 30 czerwca 2012 roku” wpisuje słowa: „od decyzji z dnia 30 czerwca 2011 roku”;
- zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołania. Sygn. akt III AUa 292/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił W. S. prawa do emerytury z uwagi na nieuzyskanie okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego 25 lat oraz brak dowodów na okoliczność stażu pracy wykonywanej przez 15 lat w szczególnych warunkach. Od powyższej decyzji odwołał się W. S. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz przyznanie prawa do wcześniejszego świadczenia emerytalnego. Decyzją z dnia 4 kwietnia 2012 r. (...) Oddział w O. odmówił przyznania emerytury na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ponieważ wnioskodawca do dnia 31 grudnia 2008 r. nie udokumentował co najmniej 25 - letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Nadto ubezpieczony nie mógł nabyć prawa do emerytury na podstawie art. 31 ustawy, bowiem nie jest on osobą urodzoną przed 1 stycznia 1949 r. W. S. odwołał się od tej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do wcześniejszego świadczenia emerytalnego. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił w/w decyzje i przyznał W. S. prawo do emerytury poczynając od 10 kwietnia 2011 r. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego: W. S. urodził się w dniu (...) r. Decyzją z dnia 15 marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał wnioskodawcy stałą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W dniu 11 marca 2011 r. ubezpieczony, w związku z ukończeniem 60 lat życia (...) wieku emerytalnego złożył wniosek o naliczenie świadczenia łącznego oraz przedstawienie najkorzystniejszej dla niego propozycji. Wnioskodawca od 25 listopada 1974 r. do 3 stycznia 1977 r. zatrudniony był, w pełnym wymiarze czasu pracy, w Spółdzielni (...) w N. na stanowisku tokarz. Wnioskodawca udowodnił posiadanie łącznie 26 lat, 4 miesiące i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych, na które składają się okresy składkowe w ilości - 25 lat, 7 miesięcy i 12 dni oraz okresy nieskładkowe w ilości 9 miesięcy i 6 dni. W. S. nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał odwołanie za zasadne. Przywołał art. 24a pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , zgodnie z którym emeryturę, o której mowa w art. 24 , przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a także art. 27 , zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku przysługuje emerytura, jeżeli osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn oraz art. 29 stanowiący, że ubezpieczenie urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 roku, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 , mogą przejść na emeryturę (w przypadku mężczyzn) po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli mają co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowe oraz zostali uznany za całkowicie niezdolnych do pracy. Wskazał również na treść art. 46 ustawy, stanowiącego, że prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39 przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 roku, jeżeli nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnili do dnia 31 grudnia 2008 r. Sąd zaznaczył, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było udowodnienie przez wnioskodawcę posiadania wymaganych 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy wydając zaskarżone decyzje z dnia 30 czerwca 2011 r. oraz 4 kwietnia 2012 r. zakwestionował wskazany przez ubezpieczonego okres pracy w Spółdzielni (...) w N. na stanowisku tokarz od 25 listopada 1974 roku do 3 stycznia 1977 roku, gdzie był on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Nieuwzględnienie wnioskodawcy powyższego okresu pracy organ argumentował nieprzedstawieniem przez ubezpieczonego dowodu na potwierdzenie zatrudnienia w spornym okresie. Dowód w postaci świadectwa pracy został dostarczony przez W. S. wraz z wnioskiem do (...) Oddział w O. w dniu 5 czerwca 2012 r. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów organ rentowy w dniu w dniu 26 lipca 2012 r. wydał decyzję, mocą której uwzględnił wnioskodawcy wyżej wymieniony okres pracy, uznając tym samym ubezpieczonemu 26 lat 4 miesiące i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Tym samym W. S. spełnił, przed, 31 grudnia 2008 r., wszystkie wymagane ustawą warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury. W 2011 r. ukończył 60 rok życia, a tym samym osiągnął wiek emerytalny. Udowodnił także 25-letni okres zatrudnienia oraz od dnia 15 marca osobą całkowicie, stale niezdolną do pracy. Stąd też zasadnym było przyznanie mu emerytury od (...) . tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Apelację od wyroku złożył organ rentowy. Postawił zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 29 i art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i błędną wykładnię, a co za tym idzie przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury od dnia 10 kwietnia 2011 r., oraz zarzut błędów w ustaleniu stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w wnioskodawca spełnił łącznie wszystkie warunki nabycia tego prawa, które winny zaistnieć do 31 grudnia 2008 r. Wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołań oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów przepisanych prawem. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianę zaskarżonego wyroku. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było to, czy ubezpieczony W. S. nabył prawo do emerytury. Należy przy tym zauważyć, że stan faktyczny ustalony w sprawie przez Sąd Okręgowy nie był między stronami sporny. Przyjmuje go i Sąd Apelacyjny. Zatem bezspornie odwołujący urodził się w dniu (...) r. Decyzją z dnia 15 marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał wnioskodawcy stałą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 25 listopada 1974 r. do 3 stycznia 1977 r. zatrudniony był, w pełnym wymiarze czasu pracy, w Spółdzielni (...) w N. na stanowisku tokarza. Udowodnił zatem posiadanie łącznie 26 lat, 4 miesiące i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych, na które składają się okresy składkowe w ilości - 25 lat, 7 miesięcy i 12 dni oraz okresy nieskładkowe w ilości 9 miesięcy i 6 dni. Problemem było natomiast zastosowanie do powyższego stanu faktycznego odpowiednich przepisów prawa. Do kwestii prawa wnioskodawcy do świadczenia emerytalnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odniósł się w dwóch decyzjach: z 30 czerwca 2011 r. i z 4 kwietnia 2012 r. W pierwszej z nich organ rentowy stwierdził, że odwołujący nie mógł uzyskać emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach ( art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych j.t. Dz.U.2009.153.1227 z zm. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze Dz.U.1983.8.43 z zm.). W drugiej stwierdził, że emerytura nie należy się także na podstawie art. 29 w zw. z art. 46 ustawy, a to wobec nie wypełnienia koniecznych warunków do 31 grudnia 2008 r., jak i na podstawie art. 31 ustawy, bowiem wnioskodawca nie urodził się przed 1 stycznia 1949 r. Sąd Okręgowy zmienił w/w decyzje i przyznał wnioskodawcy żądane świadczenie, za podstawę biorąc art. 29 w zw. z art. 46 ustawy. Zgodnie z tym przepisami prawo do emerytury na warunkach określonych min. w art. 29 przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli łącznie: nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa a warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do dnia 31 grudnia 2008 r. Owe warunki wynikające z art. 29 to: osiągniecie w przypadku mężczyzn wieku 60 lat i posiadanie co najmniej 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego oraz uznanie za całkowicie niezdolnego do pracy. Nadto osoba zainteresowana ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, musiała być pracownikiem oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawać w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę była uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tych ostatnich warunków nie musiał spełniać ten, kto przez cały 25-letni okres ubezpieczenia podlegał ubezpieczeniom z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca wypełnił warunki z art. 29 przed 31 grudnia 2008 r. Wobec uwzględnienia okresu pracy w Spółdzielni (...) , ma ponad 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, nadto od 15 marca 2005 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zaznaczył jednocześnie, że wiek 60 lat ukończył w dniu (...) r. W apelacji organ rentowy podkreślał, że, choć ubezpieczony ostatecznie udowodnił posiadanie przed datą 31 grudnia 2008 r. 25-letniego stażu ubezpieczenia to jednak nie spełnił wszystkich pozostałych warunków wynikających z art. 29 przed tym momentem, przede wszystkim nie osiągnął wieku 60 lat. Z argumentacją tą należy się w pełni zgodzić. Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni zastosowanej przez siebie normy prawnej. Zauważyć należy, że składają się na nią dwa artykuły: art. 46 i art.
- Art. 46 nakazuje, by warunki wynikające z art. 29 spełnić do dnia 31 grudnia 2008 r. Warunkami tymi jest zarówno staż emerytalny jak i wiek emerytalny. Brzmienie przepisów nie daje jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że wiek 60 lat osoba zainteresowana może osiągnąć po tej dacie granicznej. Pogląd ten i takie rozumienie komentowanych przepisów jest utrwalone w orzecznictwie (vide uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2011 r. III UK 217/10 LEX nr 950438, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2010 r. II UK 103/10 OSNP 2012/1-2/22 czy np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 września 2012 r. III AUa 378/12 LEX nr 1223477). Bezspornie wnioskodawca 60 roku życia osiągnął (...) r., a więc po 31 grudnia 2008 r. Już z tej przyczyny odwołujący nie mógł nabyć prawa do emerytury wcześniejszej za w/w podstawie prawnej, skoro art. 46 mówi wyraźnie o konieczności łącznego spełnienia wszelkich przesłanek. Tym samym „nieobecność” jednej z nich eliminuje w całości możliwość uzyskania emerytury. Zgodzić się dalej trzeba z organem rentowym, że wnioskodawca nie mógł uzyskać świadczenia i na podstawie pozostałych przepisów ustawy emerytalnej. Nie jest możliwe zastosowanie względem niego pozostałych przepisów rozdziału 2 działu II ustawy. Dotyczą one bowiem ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. (a wnioskodawca urodził się (...) r.) i jedynie na mocy szczególnego przepisu art. 46, niektóre z nich – art. 29, 32, 33 i 39 –mogą być uwzględnione wobec osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. Jak już wspomniano art. 29 nie może być zastosowany, podobnie nie wchodzą w grę art. 32, 33 i
- Wskazywany zaś przez odwołującego art. 31, zgodnie z którym osoby uprawnione do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem przy wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej, działalności twórczej lub artystycznej, umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo przy wykonywaniu przez osoby duchowne i zakonne czynności religijnych lub czynności związanych z powierzonymi funkcjami duszpasterskimi lub zakonnymi, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy zaistniałym do dnia 31 grudnia 2002 r., albo wskutek choroby zawodowej, mogą przejść na emeryturę – w przypadku mężczyzn – po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli mają co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, dotyczy wyłącznie, co wynika z jego treści, urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Jednocześnie zaś art. 46 nie wymienia art. 31 wśród tych, które można zastosować względem ubezpieczonych urodzonych tak wnioskodawca po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. Wyłączone jest wreszcie skorzystanie z art. 184 w zw. z art. 32 ustawy. Dotyczy on bowiem osób pracujących w warunkach szczególnych i to w wymiarze co najmniej 15 lat przed 1 stycznia 1999 r. Jak zaś sam wielokrotnie przyznawał wnioskodawca, takiego stażu pracy nie posiada. Reasumując poczynione rozważania, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie dają podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury. W tym zakresie odmowne decyzje organu rentowego były prawidłowe. Odnosząc się do zarzutów odwołującego, że zastosowane w sprawie przepisy prawa mają charakter niezgodny z Konstytucją RP , w szczególności dyskryminują obywateli jedynie ze względu na wiek, a właściwie moment urodzenia, należy zauważyć co następuje: Konstytucja w art. 67 ust. 1 przewiduje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Jednakże zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Zatem ustawodawca może w ustawach przewidzieć szczegółowe zasady zabezpieczenia społecznego, w tym i określić przesłanki nabycia emerytury. Taką ustawą jest ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Należy dalej zauważyć, że oceniane w niniejszym postępowaniu przepisy mają charakter szczegółowy i wyjątkowy. Co do zasady bowiem emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. dotyczą przepisy art. 24 – 26b ustawy emerytalnej. Art. 46 stanowi zatem wyjątek. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu przywołanego już wyroku z 16 czerwca 2011 r., przepisu tego i powiązanego z nim art. 29 ustawy nie można wykładać w oderwaniu od założeń i celów reformy systemu świadczeń społecznych przyjętej od dnia 1 stycznia 1999 r. Istotą tego systemu jest powszechność. Równocześnie system ten miał charakteryzować się ograniczeniem zakresu podmiotowego wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, które wynikało z założeń i celów reformy systemu świadczeń społecznych. Jednym z tych celów było urzeczywistnienie prawa do zabezpieczenia społecznego w aktualnych warunkach demograficznych i gospodarczych. W dziale II tej ustawy emerytury dla ubezpieczonych zostały zróżnicowane według kryterium urodzenia; dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. (rozdział 1), przed 1 stycznia 1949 r. (rozdział 2) oraz przepisy szczególne dotyczące emerytur dla niektórych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. (rozdział 3). Powyższe świadczy o tym, że zamiarem ustawodawcy było ewolucyjne kształtowanie emerytur, z uwzględnieniem m.in. praw nabytych. Ogólnie ustawa utrzymała bowiem dotychczasowe zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., natomiast ograniczyła takie możliwości dla urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Zatem regulacja zawarta w art. 29 i odpowiednio art. 46 ust. 1 ma przy tym charakter przejściowy i stanowi "wygaszanie dotychczasowych uprawnień, z uwzględnieniem zasad łagodnej ewolucji". Wobec tego zróżnicowanie sytuacji adresatów omawianych przepisów (także ze względu na moment urodzenia) ma charakter proporcjonalny. Zasada równości wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP winna być rozumiana w ten sposób, że wynika z niej nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa, ale w obrębie określonej kategorii. Dlatego też traktowane równo, a zatem według jednakowej miary oraz bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, powinny być wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą relewantną (istotną). Zróżnicowanie jest uzasadnione również z punktu widzenia zasad sprawiedliwości społecznej. Zgodność przepisów art. 29 i art. 46 tej z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 września 2000 r. K. 1/00 (OTK 2000 nr 6, poz. 185). Ubezpieczony jako osoba urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r. należy do tej kategorii ubezpieczonych, w stosunku do której ustawodawca, w ramach "wygaszania dotychczasowych uprawnień z uwzględnieniem zasad łagodnej ewolucji", przewidział wprawdzie możliwość nabycia uprawnień emerytalnych na zasadach dotychczasowych, jednakże wyłącznie na podstawie szczególnych uregulowań mających charakter przejściowy i wyjątkowy. Przy czym owe zasady wynikające z art. 46 są równe dla tej samej grupy osób, dla których relewantną i wyznaczającą cechą jest fakt urodzenia w okresie od 1949 r. do 1968 r. Nie można zatem mówić o charakterze dyskryminującym art. 46 ustawy. W świetle powyższych uwag apelację organu rentowego należy uznać za zasadną. Organ rentowy wydał bowiem prawidłowe decyzje, gdyż wnioskodawca nie nabył w tym stanie faktycznym prawa do emerytury. W związku z powyższym Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołania. Sad Apelacyjny na podstawie art. 350 § 3 k.p.c. sprostował z urzędu komparycję wyroku Sądu Okręgowego. Sąd pierwszej instancji omyłkowo bowiem zapisał rok wydania decyzji, od której wniesiono odwołanie. Omyłka ta jest oczywista w świetle akt sprawy jak i choćby uzasadnienia Sądu Okręgowego.