Sad powszechny, III AUa 302/13

(1)okresu zatrudnienia w Gminnej Spółdzielni (...) w L. na stanowisku piekarz w okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku z powodu braku świadectwa pracy wykonywanej w szczególnych warunkach z wyszczególnieniem rodzaju prac ściśle według wykazu, działu, pozycji i punktu resortowego aktu prawnego obowiązującego w danym zakładzie oraz okresu, w którym praca ta wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu obowiązującym na danym stanowisku oraz

(2)okresu zatrudnienia w Gminnej Spółdzielni (...) w N. od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku, ponieważ świadectwo pracy z dnia 31 stycznia 1999 roku nie spełnia wymogów formalnych – brak jest powołania rozporządzenia resortowego obowiązującego w danym zakładzie, a także błędnie podano punkt z pominięciem pozycji wraz z przyporządkowaniem. Brak jest również informacji, w jakim okresie ubezpieczony pozostawał zatrudniony na stanowisku kierownika piekarni oraz piekarza. Odwołanie od powyższej decyzji, w dniu 28 sierpnia 2012 roku, wniósł A. S. , Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie. Powyższe orzeczenie poprzedziły następujące ustalenia faktyczne: A. S. urodził się w dniu (...) roku. W okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku A. S. pracował w Gminnej Spółdzielni (...) w L. na stanowisku piekarza. W okresie od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku A. S. pracował w Gminnej Spółdzielni (...) w N. na stanowisku piekarza. Przez cały okres zatrudnienia, zarówno w Spółdzielni w Lubieniu, jak i w Spółdzielni w O. , ubezpieczony był członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Ubezpieczony jest uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Wnosząc odwołanie A. S. załączył do niego kserokopie angaży, porozumienie z dnia 30 czerwca 1998 roku oraz świadectwo pracy w szczególnych warunkach z dnia 10 sierpnia 2012 roku potwierdzające okres zatrudnienia na stanowisku piekarza w Gminnej Spółdzielni (...) w okresie od 16 grudnia 1972 roku do dnia 30 czerwca 1982 roku ze wskazaniem, iż stanowisko to jest wymienione w dziale X poz. 11 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. W ocenie Sądu I instancji sporny okres wykonywania pracy przez A. S. we wskazanych Spółdzielniach Produkcyjnych nie może zostać zaliczony w poczet szczególnego stażu pracy. Bezspornym jest bowiem, że ubezpieczony świadczył pracę, będąc przy tym członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W związku z powyższym, w świetle obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku oraz utrwalonym orzecznictwem judykatury, praca w charakterze członka spółdzielni nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach. Powyższe orzeczenie zaskarżył apelacją w całości A. S. zarzucając mu:

1. błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez uznanie, iż skoro był członkiem Gminnej Spółdzielni (...) w N. , to wykonywał pracę w szczególnych warunkach w ramach stosunku członkowstwa, a nie stosunku pracy, podczas gdy w dacie zatrudnienia członkowstwo w Spółdzielni było warunkiem podjęcia pracy – podpisania umowy o pracę, a w konsekwencji wystawienia świadectwa pracy po zakończeniu umowy o pracę;
2. naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie i zinterpretowanie na niekorzyść ubezpieczonego art. 32 ustawy o emeryturach i rentach i uznanie, iż wskazany przepis nie dotyczy ubezpieczonego, w sytuacji gdy świadczył on pracę na podstawie umowy o pracę, nie członkowstwa w Spółdzielni;
3. naruszenie zasad współżycia społecznego i różnicowanie, wręcz dyskryminowanie A. S. . Skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania i przyznanie świadczenia emerytalnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznaniem A. S. prawa do emerytury w obniżonym wieku. Zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zmianami) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: - okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz, - okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Z kolei w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43, ze zmianami) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: - osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Pracą w warunkach szczególnych jest przy tym praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach wskazanych w załączniku A do rozporządzenia z 7.02.1983r. (§ 1 i § 2 rozporządzenia). Normatywne rodzaje prac w szczególnych warunkach wyróżnia kryterium merytoryczne i formalne; pierwsze dotyczy wykonywania stale i w pełnym wymiarze takiej pracy, warunkiem drugiego jest wymienienie jej w rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Praca która nie spełnia łącznie obu kryteriów nie uprawnia do emerytury w niższym wieku emerytalnym określonym w tym rozporządzeniu. ( tak: wyrok Sądu Najwyższego 2009-02-10, II UK 199/08, Legalis). Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu. ( por. wyrok Sądu Najwyższego 2010-06-01, II UK 21/10, Legalis). Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy oznacza, że pracownik nie ma powierzonych innych obowiązków jak tylko te, które dotyczą pracy w szczególnych warunkach. ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z 2011-10-17, I UK 174/11, Legalis). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § l ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy nie wyklucza jednak dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. Kwestią sporną w sprawie było ustalenie, czy wnioskodawca spełnił przesłankę 15 lat pracy w warunkach szczególnych, bowiem spełnienia pozostałych przesłanek uprawniających do emerytury w obniżonym wieku a wymienionych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ rentowy nie kwestionował. Z niespornych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że A. S. w okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku i od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako piekarz. W pierwszym okresie wnioskodawca pracował w Gminnej Spółdzielni (...) w L. , a w drugim okresie w Gminnej Spółdzielni (...) w N. . Praca piekarza jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych wymienioną w Dziale X poz. 11 załącznika A do Rozporządzenia RM z 7.02.1983r., który brzmi „w rolnictwie i przemyśle rolno – spożywczym - prace przy wypieku pieczywa”. Praca, którą wykonywał ubezpieczony została zakwalifikowana przez pracodawców jako praca wykonywana w warunkach szczególnych. Wynika to jednoznacznie ze świadectwa pracy z dnia 29 stycznia 1999 roku wydanego przez Gminną Spółdzielnię (...) w L. (k. 9 akt rentowych), w którym pracodawca w punkcie
4. 8) wpisał, że A. S. w okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku, będąc zatrudnionym na pełen etat w charakterze piekarza w Gminnej Spółdzielni (...) w L. wykonywał pracę w szczególnych warunkach odpowiadającą pracy wyszczególnionej w wykazie A, Dział X poz. 11 pkt 3 oraz ze świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 10 sierpnia 2012r. A także ze świadectwa pracy z dnia 31 stycznia 1999 roku wydanego przez Gminną Spółdzielnię (...) w N. (k. 15 akt organu rentowego), w którym pracodawca w punkcie
5. 8) wpisał, że w okresie do 1 lipca 1982 roku do 30 czerwca 1998r. A. S. wykonywał pracę wymienioną w Wykazie A Dział X pkt
6. Nie jest przy tym niewiadome, wbrew temu co sugeruje organ rentowy, w jakim okresie wnioskodawca pracował jako piekarz, a w jakim jako kierownik. Z załączonego do akt sprawy dokumentu w postaci „porozumienia” z dnia 30 czerwca 1998r. wynika jednoznacznie, że ubezpieczony pracę kierownika wykonywał w okresie od 1 lipca 1998r. W pozostałym okresie zatrudnienia w GS SCh w N. , tj. od 18 grudnia 1985r. do 30 czerwca 1998r. wnioskodawca pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako piekarz, czyli przy wypieku pieczywa. Powyższe ustalenie, co do charakteru pracy wykonywanej przez wnioskodawcę, potwierdzają też znajdujące się w aktach angaże z dnia 18 grudnia 1985 roku (k. 9v), z dnia 22 sierpnia 1986 roku (k.9), z dnia 20 stycznia 1988 roku (k.8v.), z dnia 24 lipca 1990 roku (k.8), z dnia 1 kwietnia 1992 roku (k.7v), z dnia 12 września 1991 roku (k.7), z dnia 18 czerwca 1993 roku (k.6) z dnia 2 października 1995 roku (k. 6v) oraz z dnia 1 lipca 1997 roku (k.5v), z których wynika, że wnioskodawca wykonywał prace piekarza. Reasumując, wnioskodawca udowodnił, że w okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku i od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako piekarz, czyli wykonywał prace wymienione w wykazie A Dziale X poz. 11 – prace przy wypieku pieczywa. Do takich ustaleń doszedł też Sąd Okręgowy. Sąd Okręgowy oddalił jednak odwołanie ubezpieczonego, bowiem przyjął, że Gminna Spółdzielnia (...) w Lubieniu i Gminna Spółdzielnia (...) w N. były rolniczymi spółdzielniami produkcyjnymi. Sąd Apelacyjne tego ustalenia Sądu Okręgowego nie podziela. Nie wynika ono bowiem z materiału dowodowego, nie podnosił też tej kwestii organ rentowy. Wyjaśnić należy, że w spornych okresach obowiązywały w Polsce dwie ustawy regulujące prawo spółdzielcze . Pierwszą z nich była ustawa o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 roku (Dz.U. Nr 12, poz. 61), obowiązująca od dnia 4 czerwca 1961 roku do 31 grudnia 1982 roku. Drugą natomiast była ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (j.t. Dz.U.2003.188.1848 z zm.), która obowiązuje od 1 stycznia 1983r. Ustawa z 1961r. rozróżniała tylko trzy typy spółdzielni, a mianowicie rolnicze spółdzielnie produkcyjne, spółdzielnie pracy i spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego. Zgodnie z art. 95 § 1 przedmiotem gospodarczej działalności rolniczej spółdzielni produkcyjnej jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego w oparciu o osobistą pracę członków. W myśl natomiast art. 122 przedmiotem gospodarczej działalności spółdzielni pracy jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o pracę osobistą członków. Art. 123 § 1 stanowił, że Spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy, a stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązywał się przez spółdzielczą umowę o pracę. Odnośnie spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, to regulował je art. 134 § 1, który stanowił, że przedmiotem działalności spółdzielni budownictwa mieszkaniowego jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków oraz innych ich potrzeb gospodarczych i kulturalnych, wynikających z zamieszkiwania we wspólnym osiedlu lub w jednym budynku. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i w oparciu o powyższą regulację prawną należy dojść do wniosku, że Gminna Spółdzielnia (...) w Lubieniu nie była ani rolniczą spółdzielnią produkcyjną, ani spółdzielnią budownictwa mieszkaniowego. Gminne Spółdzielnie (...) były rolniczymi spółdzielniami zaopatrzenia i zbytu zajmującymi się sprzedażą wszelkich artykułów (spożywczych, przemysłowych, narzędzi, sprzętu, nawozów, materiałów budowlanych, opału, materiałów siewnych), skupem żywca, przetwórstwem spożywczym i prowadząc piekarnie, rzeźnie, masarnie, rozlewnie piwa, restauracje. Uprawnione więc jest twierdzenie, że były to spółdzielnie pracy. Z pewnością nie było ich zadaniem prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego. Prowadzi to do wniosku, że Gminne Spółdzielnie (...) nie były rolniczymi spółdzielniami produkcyjnymi. Podobne ustalenia poczynić należy także w odniesieniu do Gminnej Spółdzielni (...) w N. . Oznacza to, że każdy członek spółdzielni miał obowiązek pozostawać ze spółdzielnią w stosunku pracy, a stosunek pracy nawiązywał się przez spółdzielczą umowę o pracę. Sąd Okręgowy bezpodstawnie uznał, że obie spółdzielnie były rolniczymi spółdzielniami produkcyjnymi, a to doprowadziło go do błędnego wniosku, że skoro ubezpieczony był ich członkiem, to nie pozostawał w pracowniczym zatrudnieniu. Odnośnie natomiast ustawy z 1982r. prawo spółdzielcze, to również i ona rozróżniała tylko trzy typy spółdzielni, a mianowicie spółdzielnie produkcji rolnej, spółdzielnie kółek rolniczych i spółdzielnie pracy. Art. 138 § 1 stanowi, że przedmiotem gospodarczej działalności rolniczej spółdzielni produkcyjnej jest prowadzenie zespołowego gospodarstwa rolnego w oparciu o osobistą pracę członków. Z kolei zgodnie z art. 178 § 1 poza spółdzielniami wymienionymi w rozdziale 1 ( (...) ) i rozdziale 2 (uchylonym w 1994-09-26, a dotyczącym rolniczej spółdzielni specjalistycznej) mogą być tworzone inne spółdzielnie, których podstawowym przedmiotem działalności jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego. Odnośnie zaś spółdzielni pracy, to regulował je art. 181 w myśl, którego przedmiotem gospodarczej działalności spółdzielni pracy jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków. Zgodnie z art. 182 § 1 spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy. Poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach ustawy odmowa nawiązania stosunku pracy lub pozostawania w takim stosunku stanowi naruszenie istotnych praw i obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa. Stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę. Zgodnie z art. art. 180 § 1 przedmiotem gospodarczej działalności spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych) jest świadczenie usług dla rolnictwa i innych rodzajów usług wynikających z potrzeb środowiska wiejskiego. Także i w odniesieniu do tej regulacji nie ma podstaw prawnych, aby Gminną Spółdzielnię (...) w N. traktować jako rolniczą spółdzielnię produkcyjną albo inną spółdzielnię produkcji rolnej. Gminna Spółdzielnia (...) w N. była spółdzielnią pracy. A to oznacza, że członek spółdzielni musiał pozostawać ze spółdzielnią w stosunku pracy. Zatem członkostwo ubezpieczonego w tej spółdzielni nie pozbawiało jego zatrudnienia charakteru pracowniczego. Z wyjaśnień ubezpieczonego wynika, że wejście w poczet członków spółdzielni stanowiło warunek podpisania umowy o pracę. Różnica pomiędzy członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a członkiem spółdzielni pracy jest taka, że ten pierwszy nigdy nie będzie związany ze spółdzielnią stosunkiem pracy, natomiast ten drugi musi być zawsze związany ze spółdzielnią stosunkiem pracy wynikającym z zawarcia spółdzielczej umowy o pracę. Zgodnie z treścią art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt
7. Ustawa o emeryturach i rentach nie zawiera definicji pracownika, zatem konieczne jest odwołanie się w tym zakresie do ustawy z dnia 26.06.1974r. Kodeks pracy . Ustawa ta w art. 2 stanowi, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Nie jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, bo stosunek prawny powstały między członkiem spółdzielni a spółdzielnią ma charakter szczególny, a jego podstawą nie jest spółdzielcza umowa o pracę, lecz dobrowolnie zgłoszona deklaracja o wstąpieniu do spółdzielni i gotowość wspólnej uprawy ziemi lub prowadzenia hodowli. Wstąpienie do spółdzielni zatem nie jest podyktowane zamiarem zarobkowego świadczenia pracy na rzecz określonego zakładu pracy, a chęcią prowadzenia wspólnej gospodarki na całym obszarze gruntów rolnych włączonych do spółdzielni, w tym na gruntach stanowiących własność członka. Jest natomiast pracownikiem w rozumieniu art. 2 kp członek spółdzielni pracy pracujący w spółdzielni na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Skoro więc A. S. w okresie od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku i od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku świadczył pracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, to był pracownikiem w rozumieniu art. 2 kp , a co za tym idzie był pracownikiem w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jednocześnie praca wykonywana przez niego w tych okresach polegała na wypieku pieczywa stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Taka praca jest wymieniona w Wykazie A dziale X pod poz. 11 stanowiącym załącznik do rozporządzenia RM z 7.02.1983r. Okres od 16 grudnia 1972 roku do 30 czerwca 1982 roku, to 9 lat 6 miesięcy i 4 dni, a okres od 18 grudnia 1985 roku do 30 czerwca 1998 roku, to 12 lat 6 miesięcy i 12 dni. Powyższe oznacza, że łączny wymiar pracy w warunkach szczególnych wyniósł 22 lata i
8. W związku z powyższym A. S. na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił 15 – letni staż pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy i z dniem 2 sierpnia 2012r. spełnił wszystkie przesłanki do nabycia emerytury w obniżonym wieku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Mając więc na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał A. S. prawo do emerytury od dnia 2 sierpnia 2012 roku. W przedmiocie kosztów postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. , statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania, zasądzając na rzecz A. S. kwotę 30,00 złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów procesu tj. opłaty od apelacji.