Sad powszechny, III AUa 172/13

Sygn. akt III AUa 172/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jolanta Hawryszko Sędziowie: SSA Urszula Iwanowska (spr.) SSO del. Beata Górska Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. w Szczecinie sprawy L. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury pomostowej na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt VI U 2735/12

1. oddala apelację,
2. zasądza od L. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSO del. Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko SSA Urszula Iwanowska III A Ua 172/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 24 lipca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił L. B. prawa do emerytury pomostowej, ponieważ ubezpieczony nie wykazał odpowiedniego okresu pracy w warunkach szczególnych, a nadto nie przedstawił prawidłowego zaświadczenia dotyczącego pracy w warunkach szczególnych wystawionego na podstawie ustawy o emeryturach pomostowych . W odwołaniu od powyższej decyzji L. B. podniósł, że zakłady w których pracował już nie istnieją, stąd brak jest możliwości uzyskania świadectw pracy o treści wymaganej przez organ rentowy. Odwołujący wskazał, że fakt pracy w szczególnych warunkach w spornych okresach wynika z innych dokumentów, w tym z przedłożonej książeczki żeglarskiej. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości wskazując, że świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 10 stycznia 2012 r. wystawione zostało przez Urząd Miejski w Ś. , który jest jedynie przechowawcą dokumentów zlikwidowanych jednostek, a nie ich następcą prawnym, a zatem nie ma uprawnień do potwierdzenia czy wnioskodawca był zatrudniony w warunkach szczególnych. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: L. B. urodził się w dniu (...) . Ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę w dniu 15 marca 2012 r., posiada ogólny staż ubezpieczeniowy przekraczający 25 lat, nie pozostaje obecnie w stosunku pracy i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W okresie od 1 lutego 1978 r. do 28 lutego 1979 r. ubezpieczony zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) na stanowisku inspektora ds. BHP. Następnie w okresie od 23 czerwca 1979 r. do 31 lipca 1984 r. L. B. w pełnym wymiarze czasu pracy zatrudniony był w Zarządzie (...) na stanowisku elektromontera maszyn i urządzeń. Z kolei od 3 sierpnia 1984 r. do 31 grudnia 1992 r. ubezpieczony pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w Ś. na stanowisku elektromontera okrętowego. Kolejnym zakładem pracy, w którym zatrudniony był ubezpieczony była (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś. , gdzie w pełnym wymiarze czasu pracy L. B. pracował na stanowisku elektromontera okrętowego. Za ten okres zatrudnienia pracodawca wystawił ubezpieczonemu w dniu 31 lipca 1993 r. świadectwo pracy w szczególnych warunkach. Jednocześnie, jak wynika to z książeczki żeglarskiej ubezpieczonego, w okresie od 13 kwietnia do 8 czerwca 1993 r. ubezpieczony był zamustrowany w charakterze rybaka przemysłowego na statku (...) , którego armatorem była (...) w Ś. . W okresie od 2 sierpnia 1993 r. do 30 czerwca 2003 r. ubezpieczony ponownie pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w Ś. na stanowisku elektromontera okrętowego I i elektryka. Odnośnie tego okresu syndyk masy upadłości wymienionego przedsiębiorstwa wystawił mu w dniu 30 czerwca 2011 r. świadectwo pracy w szczególnych warunkach. Aktualnie od 10 maja 2004 r. L. B. jest zatrudniony w systemie kontraktowym na statkach niemieckiego armatora (...) &Co w charakterze elektryka. Z tego tytułu podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonego za niezasadne. Sąd pierwszej instancji przywołał treść przepisów art. 4 i 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656), określających przesłanki nabycia prawa do emerytury pomostowej oraz treść art. 3 tej ustawy, w którym zostało określone czym jest praca w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów tej ustawy. Sąd Okręgowy wskazał, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy prace, o których mowa w ust. 1 lub 3 ustawy o emeryturach pomostowych w pełnym wymiarze czasu pracy ( art. 3 ust. 4 i 5 ). Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( art. 3 ust. 7 ). Zdaniem Sądu Okręgowego, poza sporem w niniejszej sprawie było, że ubezpieczony posiada co najmniej 25 letni okres składkowy i nieskładkowy ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r., ukończył 55 lat i nie pozostaje w zatrudnieniu. Nie było również kwestionowane, że w okresie od 3 sierpnia 1984 r. do 31 grudnia 1992 r. i od 2 sierpnia 1993 r. do 30 czerwca 2003 r. ubezpieczony pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w Ś. na stanowisku elektromontera okrętowego I i elektryka oraz, że w okresie od 1 stycznia 1993 r. do 31 lipca 1993 r. ubezpieczony pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś. na stanowisku elektromontera okrętowego. Powyższe okoliczności wynikały bowiem zarówno ze „zwykłych” świadectw pracy przedłożonych przez ubezpieczonego w organie rentowym, jak i ze świadectwa pracy w szczególnych warunkach i zaświadczenia - wystawionych przez pracodawców lub podmioty uprawnione do ich reprezentacji (syndyka). Organ rentowy odmówił uwzględnienia innych okresów aniżeli wymienione w zaświadczeniu wystawionym przez syndyka (...) . Wprawdzie postępowanie organu rentowego było formalnie prawidłowe, ponieważ okresy pracy w warunkach szczególnych przypadające przed dniem 1 stycznia 2009 r. powinny zostać udokumentowane zaświadczeniem o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, wystawionym przez pracodawcę tym niemniej nie oznacza to, że również i Sąd zobowiązany był do dokonania identycznej oceny dowodów wykonywania pracy przedstawionych przez ubezpieczonego. Sąd pierwszej instancji oceniając zebrany materiał dowodowy uwzględnił, że ze świadectw pracy wystawionych przez (...) i syndyka masy upadłości (...) wynika, że we wskazanych tam okresach ubezpieczony zatrudniony był na stanowiskach elektromontera i I oficera elektryka. W wystawionym zaś zaświadczeniu wykonywania pracy w warunkach szczególnych zakwalifikowano pracę ubezpieczonego na tych stanowiskach jako pracę równoznaczną z pracą rybaka morskiego, co jednak w ocenie Sądu Okręgowego było błędne. Sąd wyjaśnił, że zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (poz. 9 Dział VIII Wykazu A oraz poz. 4 dział IV wykazu B i Dział VIII wykazu A) oraz w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych (poz. 22 i 23) odrębnie zostały wymienione prace rybaków morskich i prace na statkach żeglugi morskiej, co oznacza, że ustawodawca wyraźnie rozróżnia dwa rodzaje prac w warunkach szczególnych wykonywanych na morzu, nawiązując bądź do charakteru zatrudnienia („prace rybaków morskich”) bądź do miejsca wykonywania pracy („prace na statkach morskich i żeglugi morskiej”). Ustawodawca zróżnicował również wymagania odnośnie stażu pracy w warunkach szczególnych oraz wieku uprawniającego do emerytury pomostowej w zależności od tego czy uprawniony był rybakiem morskim (10 lat pracy i wiek 55 lat), czy też wykonywał inne prace na statkach żeglugi morskiej (15 lat pracy i wiek 60 lat). Takie postępowanie ustawodawcy zdaniem Sądu Okręgowego jest w pełni uzasadnione. Praca rybaków morskich wiąże się bowiem nie tylko z ogólnym czynnikiem ryzyka, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, tj. praca na wodzie, ale dodatkowo jest to ciężka praca fizyczna, o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych , tj. ciężka praca fizyczna powodująca w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny. Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że pracę ubezpieczonego na stanowisku elektromontera okrętowego i I oficera elektryka należało zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych, wymienioną pod poz. 4 Dział VIII wykazu A stanowiącego załącznik rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz pod poz. 23 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych , tj. jako pracę na statkach żeglugi morskiej, do których zalicza się również morskie statki rybackie. Sama zaś fakt pracy na statkach rybackich nie uzasadnia uznania, że faktycznie ubezpieczony był rybakiem morskim. W konsekwencji brak było podstaw do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej. Wprawdzie ubezpieczony posiada co najmniej 25 letni okres składkowy i nieskładkowy ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz w niniejszym postępowaniu wykazał 15 letni okres pracy w przedsiębiorstwach zajmujących się żegluga morską, jednakże nie osiągnął wymaganego wieku. W przypadku prac w warunkach szczególnych wymienionych pod poz. 23 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych (prace na statkach żeglugi morskiej ) wymagane jest osiągnięcie przez ubezpieczonych co najmniej 60 lat dla mężczyzn. Ubezpieczony w dniu (...) ukończył zaś dopiero 55 lat. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodził się L. B. , który działając przez pełnomocnika, w wywiedzionej apelacji zarzucił mu naruszenie art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych poprzez błędne uznanie, że ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej w oparciu o ten przepis, pomimo iż ubezpieczony spełnia wszystkie warunki uprawniające do nabycia prawa do emerytury pomostowej w oparciu o art. 8 powołanej ustawy. W uzasadnieniu apelujący między innymi podniósł, że ustawa o emeryturach pomostowych nie zawiera definicji legalnej rybaka morskiego ani prac rybaków morskich. Zdaniem skarżącego, w kontekście sporu czy ubezpieczony zatrudniony jako elektromonter okrętowy i I oficer elektryk na jednostkach rybackich wykonywał też pracę rybaka morskiego, a zatem pracę określoną w poz. 22 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych , pomocna może być definicja zawarta w Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 188 z 2007 r., w której „rybak” oznacza każdą osobę zatrudnioną lub zaangażowaną w jakimkolwiek charakterze na pokładzie statku rybackiego. Nadto w ocenie ubezpieczonego, niezwykle istotne jest i słuszne stanowisko Głównego Specjalisty Departamentu Ubezpieczeń Społecznych zawarte w piśmie z dnia 1 marca 2012 r., zgodnie z którym o uznaniu pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze nie powinno decydować określenie stanowiska pracy lecz jego charakterystyka. W związku z powyższym skarżący podniósł, że pracował na dalekomorskich statkach rybackich, gdzie charakter pracy dla wszystkich członków załogi jest jednakowy i specyficzny. Każdy bowiem z członków załogi podczas wielomiesięcznych rejsów, gdy statek nie zawijał do portów uczestniczył w połowie i przetwórstwie ryb, często w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Wszyscy członkowie załogi pracują w identycznych warunkach zdeterminowanych siłami natury, w tym wypadku pracą na wodzie, w odosobnieniu od rodziny i bez możliwości zejścia na ląd. Praca ta jest tak samo szkodliwa dla zdrowia na wszystkich stanowiskach pracy. Ubezpieczony tak jak wszyscy członkowie załogi miał obowiązek w razie konieczności wykonywać prace bezpośrednio przy połowie i przetwarzaniu ryb, a wykonując pracę elektryka miał za zadanie 24 godziny na dobę kontrolowanie maszyn łowczych, maszyn przetwórni i chłodni, a w razie potrzeby ich naprawę. Praca ubezpieczonego wymagała dużej sprawności i kondycji psychofizycznej, gdyż była wykonywana w różnych strefach statku, od zenzy do masztu. Zatem, zdaniem skarżącego, jego praca była ze względu na jej charakterystykę, cechy i warunki tożsama z pracą rybaka morskiego. Ponadto skarżący wskazał, że inni członkowie załogi, pracujący razem z ubezpieczonym na stanowiskach elektryków, elektromonterów, a także mechaników, kucharzy aż do kapitana, po ukończeniu 55 lat uzyskali prawo do emerytury pomostowej w oparciu o treść art. 8 ustawy o emeryturach pomostowych , ponieważ zakwalifikowani zostali jako osoby wykonujące prace rybaków morskich. Wskazując na powyższe argumenty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej według norm przepisanych podzielając w pełni argumentacją faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonego okazała się nieuzasadniona. Ubezpieczonemu jako osobie urodzonej po dniu 31 grudnia 1948 r. i nie wykonującej pracy w warunkach szczególnych po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U nr 237, poz. 1656) prawo do emerytury pomostowej może przysługiwać na podstawie art. 49 w związku z art. 4 i art. 8 wymienionej ustawy, czyli ubezpieczony powinien legitymować się co najmniej 10-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (art. 49 pkt 3 ustawy) oraz przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywać prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( art. 4 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych ). Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy nie naruszył tak norm prawa materialnego, jak i zasad postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosków apelacji. W ocenie Sądu Apelacyjnego ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy są prawidłowe i kompletne w kontekście oceny legalności zaskarżonej decyzji, a wyprowadzone z nich wnioski nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te sąd odwoławczy podziela i przyjmuje za własne. W rozważanej sprawie za prawidłowe należy uznać ustalenie, że praca L. B. w Przedsiębiorstwie (...) w Ś. oraz w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś. na stanowisku elektromontera okręgowego, nie mogła być traktowana jako praca w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych . Zgodnie bowiem z tym przepisem, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową jest zatem wykonywanie pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych , czyli w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, która zawiera wykaz prac w szczególnych warunkach określony załączniku nr 1 do ustawy. Dokonując zatem oceny charakteru pracy ubezpieczonego sąd pierwszej instancji prawidłowo oparł się na wymienionych wyżej kryteriach, trafnie przyjmując, że ustawodawca rozróżnia rodzaje prac w warunkach szczególnych wykonywanych na morzu w zależności od tego czy wykonywane są one na „statkach morskich i żeglugi morskiej” czy też są pracami „rybaków morskich”. W tym zakresie sąd meriti zaprezentował bardzo wnikliwą i wszechstronną oraz logiczną analizę zgromadzonych dowodów. Nawiązując zaś do omówionych wyżej kryteriów wskazać też należy na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11 (OSNP 2013/5-6/62), podzielany w całości przez Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę, że katalog prac w warunkach szczególnych jest zamknięty, nie podlega uzupełnieniu co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem. Mając zatem na uwadze poczynione wyżej uwagi stwierdzić należy, że apelujący wadliwości zaskarżonego wyroku, którym oddalono odwołanie ubezpieczonego upatrywał w błędnym ustaleniu charakteru pracy L. B. w spornych okresach w firmach (...) i (...) . Jednak argumenty apelacji uznać należy za polemiczne i nieuwzględniające treści przeprowadzonych dowodów, które nie pozwalają na uznanie, że ubezpieczony w pełnym wymiarze pracy był zatrudniony na stanowisku rybaka morskiego. Także sam ubezpieczony nie podnosi, że wykonywał pracę rybka morskiego, ale akcentuje, że warunki wykonywania pracy były tożsame z pracą rybka morskiego oraz że w razie potrzeby miał obowiązek wykonywać prace bezpośrednio przy połowie i przerabianiu ryb. Jednocześnie skarżący podkreśla, że wykonując prace elektryka czy elektromontera świadczył prace bezpośrednio przy połowie i przetwarzaniu ryb, gdyż przez 24 godziny na dobę kontrolował, a w razie potrzeby naprawiał maszyny łowcze, maszyny przetwórni, maszyny chłodni, tj. wszystkie urządzenia przeznaczone do połowu i przetwarzania ryb. Jednocześnie w świadectwach pracy ubezpieczonego dotyczących spornych okresów zatrudnienia dokonano charakterystyki pracy ubezpieczonego określając ją jako pracę bezpośrednio przy remoncie statków, na stanowiskach wyszczególnionych na tych statkach, pochylniach dokach i nabrzeżach oraz wskazując, że praca ubezpieczonego według stosownych wykazów i działów załącznika do zarządzenia Nr 24 Ministra – Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej, bądź według wykazu A, dział III, poz. 90 pkt 10 stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. odpowiadała pracy przy budowie i remoncie statków, nie zaś pracy na stanowisku rybaka morskiego określonego w punkcie 4, dziale IV Wykazu B wymienionego rozporządzenia. Zatem także załączone do akt sprawy dokumenty, przy braku innych dowodów, nie pozwalały na stwierdzenie, że ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych jako rybak morski stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W związku z powyższym trzeba stwierdzić, że dokonana przez Sąd Okręgowy weryfikacja wszystkich zgromadzonych dowodów pod kątem uznania pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych była prawidłowa. Uwzględniała ona bowiem kompletną treści dowodów, szczególnie z dokumentów, a ocena ta dokonana została zgodnie z dyspozycją art. 233 k.p.c. Za chybione należy uznać stanowisko apelującego, że niezależnie od określenia jego stanowiska pracy w dokumentacji pracowniczej, faktycznie wykonywał on pracę rybaka morskiego, gdyż razem z rybakami pracował na statkach morskich, w trudnych warunkach uzasadniających uznanie, że wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracę rybaka morskiego. Wbrew twierdzeniom apelacji podkreślić należy, że zasadnie Sąd Okręgowy przyjął, że rybakiem morskim w świetle przepisów dotyczących uprawnień emerytalnych nie są wszystkie osoby pracujące na statkach rybackich, w tym także na trawlerach – przetwórniach. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2011 r., II UK 356/10 (LEX nr 901608) czy w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 października 2012 r., III AUa 261/12 (LEX nr 1237971), a ostatnio także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2013 r., II UK 377/12 (LEX nr 1353964), w którym wskazano, że do prac rybaków morskich objętych wykazem B załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. zaliczone zostały prace wykonywane bezpośrednio przy połowie ryb, a zatem prac tych nie wolno rozszerzać na stanowiska, z których wynikały inne obowiązki sprowadzające się do obsługi oraz dozoru maszyn. Tego rodzaju prace podlegają jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji zakwalifikowaniu do prac rybaków morskich objętych wykazem A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Dlatego za chybione należało także uznać stanowisko ubezpieczonego, że w celu zdefiniowania prac rybaka morskiego w rozumieniu omawianych wyżej przepisów należy sięgać do Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr
3. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że uregulowania te odnoszą się do szeroko rozumianej pracy w sektorze rybołówstwa. Definicja rybaka tam zawarta została ustalona dla celów tej Konwencji, która nie normuje kwestii emerytalnych, a jedynie zagadnienia warunków pracy na statkach i w tym przypadku co oczywiste szeroka definicja stanowiska pracy rybaka jawi się jako uzasadniona, ale nie ma ona znaczenia dla interpretacji przepisów emerytalnych. Jednocześnie Sąd Apelacyjny podziela przytoczone w apelacji stanowisko Głównego Specjalisty Departamentu Ubezpieczeń Społecznych, utrwalone od lat także w orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00, OSNP 2003/17/419 oraz z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638), że o tym czy dana praca może być uznana za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decyduje jej charakter, a nie nazwa stanowiska. Przy czym charakter pracy ubezpieczonego, jej sposób i miejsce wykonywania w związku z ubieganiem się o świadczenie w wieku obniżonym, powinny zostać wykazane i wynikać z okoliczności niniejszej sprawy. Tymczasem skarżący nie wykazał, aby praca L. B. w spornych okresach w rzeczywistości odpowiadała pracy rybaka morskiego w rozumieniu przepisów emerytalnych. Nie sposób też zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że zasady doświadczenia życiowego wskazują, że na statkach na jakich pracował ubezpieczony typu trawler – przetwórnia wszyscy członkowie załogi wykonują wszystkie czynności zarówno bezpośrednio przy połowie ryb, jak i inne związane z przetwórstwem oraz dozorem czy naprawą maszyn. Przeciwnie, zasady doświadczenia życiowego w ocenie Sądu Apelacyjnego wskazują, że na takich jednostkach na jakich pracował ubezpieczony, gdzie obok połowów odbywała się też obróbka ryb, każdy z członków załogi statku miał przypisany swój własny zakres czynności. Zatem podsumowując, sąd odwoławczy nie podzielił stanowiska ubezpieczonego, że jako elektromechanik okrętowy i elektryk na statku rybackim wykonywał on prace rybaka morskiego. Gdyby zaś zamiarem ustawodawcy - jak zresztą słusznie podniósł Sąd Okręgowy - w przypadku ustawy pomostowej było rozszerzenie zakresu jej stosowania na inne stanowiska zawiązane z pracą na morzu to stanowiska w innych specjalnościach zostałyby wymienione w tej ustawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego skoro tylko prace rybaków morskich zostały wymienione w załączniku nr 1 poz. 22 do ustawy o emeryturach pomostowych , to tylko prace na tym stanowisku zostały uznane za charakteryzujące się szczególnym stopniem szkodliwości i uciążliwości, bądź jako prace wymagające szczególnie wysokiej sprawności psychofizycznej jako prace wykonywane w trudnych warunkach atmosferycznych, na pokładzie statku, przy połowie ryb. Ponadto należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż przepisy uprawniające do emerytury w wieku obniżonym należy interpretować ściśle, bowiem nabycie prawa do takiej emerytury jest swoistym przywilejem i nie można stosować wykładni rozszerzającej powyższych przepisów, w tym także, jeżeli chodzi o rodzaj pracy i jej charakter czy też stanowisko pracy. Przepisy regulujące system zabezpieczenia społecznego ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają bowiem wykładni ścisłej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04, OSNP 2006/13-14/218; 23 października 2006 r., I UK 128/06, OSNP 2007/23-24/359; 29 stycznia 2008 r., I UK 239/07, OSNP 2009/7-8/103; 4 marca 2008 r., II UK 129/07, OSNP 2009/11-12/155; 19 maja 2009 r., III UK 6/09, LEX nr 509028). Innymi słowy, dla przyznania prawa do emerytury pomostowej niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich warunków otrzymania tego prawa, w tym także warunków objętych treścią art. 4 i 8 ustawy o emeryturach pomostowych . Oznacza to, że ubezpieczony ubiegając się o takie świadczenie musi wykazać pracę na stanowisku odpowiadającym ściśle stanowisku wykazanym w poz. 20, 22 lub 32 załącznika nr 1 do tej ustawy. W przedmiotowej sprawie, ubezpieczony wykonujący pracę elektromechanika i elektryka nie spełnia warunków wskazanego artykułu do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej w wieku 55 lat, bowiem nie spełnił wymaganej przesłanki z art. 49 omawianej ustawy, tj. nie wykazał 10-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, a przy przyjęciu, że wykazał 15-letni okres pracy na innych stanowiskach traktowanych jako prace w warunkach szczególnych, aktualnie nie spełnia jeszcze przesłanki osiągnięcia wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 4 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych , tj. wieku 60 lat. Również okoliczność, że inni współpracownicy ubezpieczonego zatrudnieni na statkach uzyskali prawa do tego świadczenia, nie mogła doprowadzić do zamiany zaskarżonego wyroku. Sąd w wyniku złożenia odwołania od decyzji organu rentowego ma obowiązek ustalenia, czy decyzja jest prawidłowa, a zatem czy to ubezpieczony na dzień jej wydania spełniał warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Okoliczność, że inne osoby z takie świadczenia korzystają przy ustaleniu, iż L. B. nie spełnił przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, nie prowadzi do zmiany decyzji. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację w całości jako nieuzasadnioną (punkt 1 sentencji). O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji ( art. 108 § 1 k.p.c. ). Do celowych kosztów postępowania należy, między innymi, koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach o prawo do emerytury, wynosi 60 zł, zgodnie z § 11 ust. 2 w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, 1349 ze zm.). Zatem, skoro oddalono w całości apelację skarżącego, uznać należało, że przegrał on postępowanie odwoławcze w całości, a wobec tego, zasądzono od ubezpieczonego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrot kosztów zastępstwa procesowego w całości – 120 zł, zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia (punkt 2). SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko SSO del. Beata Górska