Sygn. akt II Ca 508/13 POSTANOWIENIE Dnia 04 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grzegorz Ślęzak (spr.) Sędziowie: SSO Arkadiusz Lisiecki SSO Renata Lech Protokolant: Paulina Neyman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 roku sprawy z wniosku A. B. z udziałem S. B. o podział majątku wspólnego na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 1 marca 2013 roku, sygn. akt I Ns 1207/09 postanawia:
- zmienić zaskarżone postanowienie: w punkcie pierwszym w ten sposób, że przyznaną na wyłączną własność A. B. nieruchomość oznaczoną jako działka nr (...) opisaną w tymże punkcie pod pozycją „b” przyznać na wyłączną własność S. B. , a także w punkcie drugim w ten sposób, że zasądzoną od A. B. na rzecz S. B. dopłatę w kwocie 115.400,00 złotych obniżyć do kwoty 111.950,00 (sto jedenaście tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt 00/100) złotych;
- oddalić apelację w pozostałej części;
- ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygn. akt II Ca 508/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 roku sprawy z wniosku A. B. z udziałem S. B. postanowił:
- dokonać podziału majątku wspólnego A. B. i S. B. , przedmiotem którego jest: a. nieruchomość zabudowana położona w P. , oznaczona w ewidencji gruntów nr działki (...) o powierzchni 0,17 ha , mająca urządzoną księgę wieczystą w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb (...) ; b. nieruchomość niezabudowana położona w P. , gmina G. , oznaczona w ewidencji gruntów nr działki (...) o powierzchni 0,29 ha, mająca urządzoną księgę wieczystą w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. (...) ; c. samochód osobowy „ O. (...) ” nr rej (...) , nr VIN (...) ; d. sofa rozkładana szt.2; e. wersalka + 2 fotele; f. ława konstrukcji drewnianej; g. ława szklana- konstrukcja drewniana , blat szklany; h. duże łóżko w sypialni konstrukcja drewniana , materac zwykły; i. szafki kuchenne wiszące szt.4; j. szafki kuchenne stojące o długości w całości 180x50x85cm + 120x50x85 cm ze zlewozmywakiem dwukomorowym z blachy nierdzewnej; k. lodówka (...) kolor biały; l. pralka automatyczna (...) ; m. telewizor (...) 19 cali; n. magnetowid (...) ; o. mikrofalówka (...) kolor biały; p. kuchnia gazowa (...) kolor biały; w ten sposób, że składniki wymienione w punkcie 1a ; 1b,od punktu 1d do punktu 1g oraz od punktu 1i do punktu 1o przyznać na wyłączną własność A. B. , natomiast składniki szczegółowo wymienione w punkcie 1c; 1h przyznać na wyłączną własność S. B. ;
- zasądzić tytułem dopłaty od A. B. na rzecz S. B. kwotę 115 400,00zł, płatną w terminie 45 od uprawomocnienia się orzeczenia z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia w terminie płatności ;
- nakazać S. B. opróżnienie i wydanie nieruchomości szczegółowo opisanych w punktach 1a oraz 1b i wydanie ich A. B. w terminie 45 dni od uprawomocnienia się postanowienia;
- nakazać ściągnąć od A. B. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb kwotę 1394,01 zł tytułem zwrotu części wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa- Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb na wynagrodzenie biegłych;
- ustalić, iż każdy uczestnik postępowania ponosi koszty swego udziału w sprawie. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sadu Rejonowego: Strony zawarły związek małżeński w dniu 12 lipca 1986 roku, a rozwód został orzeczony wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 lutego 2007 roku, sygn. akt I C 1513/
- W czasie małżeństwa strony nie zawierały małżeńskich umów majątkowych. Aktem notarialnym z dnia 26 maja 1989 r. Rep. A nr (...) S. i I. małżeństwo B. (rodzice uczestnika) darowali na rzecz ich syna S. B. i jego małżonki A. B. do ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, nieruchomość zabudowaną położoną we wsi P. , gmina G. , o pow. 0,17 ha oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest prowadzona księga wieczysta nr (...) . Aktem notarialnym z dnia 4 sierpnia 1998 roku S. B. i jego żona A. B. nabyli do ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, niezabudowaną nieruchomość położoną w we wsi P. , gmina G. , o powierzchni 29 ar, oznaczoną numerem działki (...) dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest prowadzona księga wieczysta nr (...) . W trakcie trwania małżeństwa strony nabyły skuter marki M. o wartości ok. 800 złotych. W trakcie trwania małżeństwa w 2006 roku byli małżonkowie nabyli samochód osobowy marki O. (...) . Na dzień 16 października 2006 roku wnioskodawczyni A. B. zgromadziła na koncie w (...) kwotę 3.099,68 złotych. Wartość zabudowanej nieruchomości, położonej w K. nr (...) , gmina G. , dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest prowadzona księga wieczysta nr (...) w skład, której wchodzą działka gruntu oznaczona w ewidencji gruntów nr (...) w obrębie (...) , o pow. 1700 m2, budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego o powierzchni użytkowej 166,11 m2, według stanu na dzień l kwietnia 2007 roku, a aktualnych cen rynkowych wynosi 280.450 złotych. Wartość niezabudowanej nieruchomości położonej w K. nr (...) , gminu G. , dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim jest prowadzona księga wieczysta nr (...) , oznaczona w ewidencji gruntów nr (...) w obrębie (...) , o pow. 2900 m2, według stanu na dzień 12 kwietnia 2007 roku, a aktualnych cen rynkowych wynosi 3.450 złotych. Wartość ruchomości została obliczona według stanu na dzień 12 kwietnia 2007 roku, a cen aktualnych: Samochód osobowy O. (...) - 14.800 złotych; skuter M. -2.082 złotych; meble pokojowe: 2 szt. Sofy rozkładanej - 384 złote, wersalka z 2 fotelami -327 złotych, ława - 96 zł, ława - 47 zł, duże łóżko z materacem - 273 złote; meble kuchenne 207 złotych; sprzęt AGD + RTV: lodówka (...) - 346 zł, pralka automatyczna (...) - 557 zł, telewizor (...) - 120 zł, magnetowid - 32 zł; samochód osobowy marki M. (...) - 26.700 zł; mikrofalówka (...) - 219 zł; kuchnia gazowa (...) 157 zł. Łączna wartość 46.347 zł. Uczestnik S. B. cały czas zamieszkuje w budynku będącym przedmiotem podziału. Będzie w stanie opuścić budynek po dokonaniu spłaty przez wnioskodawczynię. Jest w stanie przeprowadzić się do nowego domu na początku maja 2013 roku. Nie ma zastrzeżeń co do roszczeń wnioskodawczyni. Powyższe okoliczności dały ustalone zeznaniami stron oraz dowodami z dokumentów , przy jednoznacznym stanowisku stron i porozumieniu co do składu i podziału dały podstawę do ustalenia, że w skład majątku dorobkowego małżonków podlegający podziałowi wchodzą: nieruchomość zabudowana położona w P. , oznaczona w ewidencji gruntów nr działki (...) o powierzchni 0,17 ha, mającą urządzoną księgę wieczystą w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. nr (...) ; nieruchomość niezabudowana położona w P. , gmina G. , oznaczona w ewidencji gruntów nr działki (...) , o powierzchni 0,29 ha, mającą urządzoną księgę wieczystą w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. nr (...) ; samochód osobowy O. (...) o nr rej. (...) nr VIN (...) ; sofa rozkładana 2 szt.; wersalka z 2 fotelami; ława konstrukcji drewnianej; ława szklana (konstrukcja drewniana -blat szklany); duże łóżko w sypialni (konstrukcja drewniana, materac zwykły); szafki kuchenne wiszące 4 szt.; szafki kuchenne stojące o długości w całości 180x50x85 cm oraz 120x50x85 cm ze zlewozmywakiem dwukomorowym z blachy nierdzewnej; lodówka (...) (kolor biały); pralka automatyczna (...) ; telewizor (...) - 19 cali; magnetowid (...) ; mikrofalówka (...) (kolor biały); kuchnia gazowa (...) (kolor biały). Sąd zważył, iż żądanie wniosku jest zasadne. W niniejszej sprawie ostatecznie bezspornym pozostawał skład majątku oraz jego wartość, którą strony ustaliły dobrowolnie. Ponadto strony zgodnie ustaliły, że samochód wchodzący w skład majątku oraz duże łóżko z sypialni zostaną przyznane na rzecz uczestnika, natomiast nieruchomość wraz z wyposażeniem zostanie przyznana wnioskodawczyni ze spłatą na rzecz uczestnika w wysokości 120.000 złotych, pomniejszona o połowę wydatków koniecznych do wstępnego remontu domu znajdującego się na nieruchomości. Wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, zaś ustaje między innymi w momencie, z którym Sąd orzekł w sposób prawomocny o rozwiązaniu związku małżeńskiego. Podstawę prawną żądania dokonania podziału majątku wspólnego stanowią przepisy art. 35 kriop w związku z art. 42 kriop . Zgodnie z treścią przepisu art. 42 kriop od chwili ustania wspólności ustawowej stosuje się odpowiednio do majątku, który był nią objęty przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, przy czym co do zasady udziału w majątku wspólnym są równe. W sprawach nie unormowanych w kriop do podziału takiego majątku stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku to jest art. 1035, 1037-1066, 1070 i 1079 kc. W sytuacji zaś, gdy te przepisy nie regulują działu, spadku w sposób wyczerpujący należy ponadto stosować odpowiednio przepisy o zniesieniu współwłasności w częściach ułamkowych to jest art. 220-221 kc. W trakcie postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej Sąd ustala skład tego majątku oraz jego wartość ( art. 684 kpc ), zaś stosownie do treści art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Podstawową regułę określającą wielkość udziałów zawiera art. 43 § 1 k.r.o. stanowiący, iż oboje małżonkowie mają równe, wynoszące lA, udziały w majątku wspólnym. Wyjątek od tej zasady wyraża § 2, który przewiduje możliwość domagania się przez każdego z małżonków ustalenia nierównych udziałów w sytuacji, gdy równość udziałów byłaby postrzegana jako skrajnie niesprawiedliwa. Uzależnia on uwzględnienie takiego wniosku od kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek: istnienia ważnych powodów oraz przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w stopniu zróżnicowanym. W powyższej sprawie strony nie wnosiły o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. W uznaniu Sądu, każde z byłych małżonków przyczyniało się w równym stopniu do powstania majątku wspólnego, każdy z nich ma, więc prawo do Vi części majątku wspólnego. Rozstrzygając o tym, komu przyznać nieruchomość oraz pozostałe składniki majątku wspólnego, Sąd kierował się zgodnymi ustaleniami stron poczynionymi w tym zakresie. Sąd zgodnie z ustaleniami stron przyznał na wyłączną własność wnioskodawczyni składniki majątku w postaci nieruchomości wraz z wyposażeniem, a na rzecz uczestnika samochód osobowy marki O. (...) oraz duże łóżko z sypialni. Strony zgodnie ustaliły, że wnioskodawczyni dokona spłaty na rzecz uczestnika w Wysokości 120.000 złotych, pomniejszoną o połowę kosztów niezbędnego remontu w postaci wymiany drzwi balkonowych - 1.200 złotych, odgrzybienia budynku - 4.000 złotych, oraz położenia nowych tynków - 4.000 złotych. Połowa ze wskazanej sumy wynosi 4.600 złotych, D po odjęciu od ustalonej dopłaty daje kwotę 115.400 złotych (120.000 - 4.600), dlatego też Sąd w oparciu o przepis art. 212 § 3 k.c. zasądził na rzecz uczestnika dopłatę w kwocie 15.400 złotych wraz z odsetkami ustawowymi w razie uchybienia w terminie płatności. Mając na uwadze treść art. 320 kpc , który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia - wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia. Sąd odroczył dokonanie spłaty przez wnioskodawczynię na okres 45 dni. Mając na uwadze ustalenia dokonane pomiędzy stronami oraz w celu zsynchronizowania spłaty i opróżnienia nieruchomości Sąd na podstawie art. 222 kc , nakazał uczestnikowi S. B. opróżnienie nieruchomości i wydanie ich wnioskodawczyni A. B. w terminie 45 dni od uprawomocnienia się postanowienia. Na podstawie art. 83 § 2 w zw. z art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz.1398 z późn. zmianami) Sąd nakazał .ściągnąć od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.394,01 złotych tytułem zwrotu części wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim na wynagrodzenia biegłych , których powołanie było konieczne w celu ustalenia wartości majątku, zważywszy na różnicę stanowisk stron w tym zakresie . Dowody te były w interesie obu stron a zatem obie strony winny ponieść koszty opinii u ponieważ uczestnik swoją połowę kosztów uregulował w toku postępowania, czego nie uczyniła wnioskodawczyni przeto należało dokonać ściągnięcia w/w kwoty. Na podstawie art. 520 kpc Sąd ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania i związane ze swoim udziałem w sprawie. Powyższe postanowienie zaskarżyła wnioskodawczyni w części dotyczącej sposobu podziału majątku, tj. głównie odnośnie nieruchomości, oraz w części obciążającej ją kosztami opinii biegłych. Apelująca zarzuciła Sądowi Rejonowemu nie wzięcie pod uwagę, iż w wyniku przyznania jej na własność działek (...) pomiędzy nimi pozostała działka nr (...) , która jest własnością uczestnika i jego obecnej żony, a która to nie ma dostępu do drogi publicznej i uczestnik będzie domagał się ustanowienia tej drogi przez przyznaną jej na własność nieruchomości. Wnioskodawczyni nie zgadza się też z obciążeniem jej w połowie kosztami opinii biegłych, które- w jej ocenie- wywołane zostały stanowiskiem uczestnika postępowania. Na rozprawie przed Sądem Odwoławczym wnioskodawczyni wycofała się z zajętego w końcowej fazie postępowania przed Sądem Rejonowym stanowiska, aby nieruchomości zostały przyznane na jej własność ze spłatą ustaloną zgodnie przez strony na rzecz uczestnika i wnosiła o przyznanie nieruchomości na własność uczestnikowi ze spłatą dla niej w kwocie 135.000 złotych, ewentualnie o sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji. Nie przyjęła też propozycji ugodowej uczestnika polegającej na nabyciu przez nią od niego działki nr (...) , znajdującej się pomiędzy przedmiotowymi działkami (...) , a także nie wyraziła zgody na ewentualne przyznanie działki (...) uczestnikowi i stosowne obniżenie zasądzonej od niej dla niego spłaty o wartość tej działki. Uczestnik wnosił w odpowiedzi na apelację o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję podnosząc, iż nie jest w stanie przejąć obu nieruchomości na własność ze spłatą dla wnioskodawczyni, gdyż z uwagi na ostatnio prezentowane stanowisko wnioskodawczyni, wskazujące na chęć ich przejęcia, poczynił starania w celu jak najszybszego opuszczenia zabudowanej działki nr (...) i w tym celu zakupił inną nieruchomość zabudowaną, na której zakup i remont zaciągnął kredyt bankowy i obecnie nie posiada zdolności kredytowej i możliwości spłaty byłej żony. Wnosił ewentualnie o przyznanie mu na własność działki niezabudowanej nr (...) , przez którą przylegająca do niej, a stanowiąca jego własność działka (...) , będzie miała dostęp do drogi gruntowej, a z niej do drogi publicznej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest uzasadniona w tej części, w której zarzuca Sądowi, iż nie wziął pod uwagę, przy podziale majątku stron faktu, że w wyniku przyznania na własność wnioskodawczyni działek (...) (zabudowana) i (...) (niezabudowana), położona pomiędzy nimi działka nr (...) (niezabudowana) stanowiąca własność uczestnika i jego obecnej żony, pozbawiona jest dostępu do drobi publicznej, co w przyszłości doprowadzić może do sporów między stronami na tym tle. Nie sposób jednak nie dostrzec, że wnioskodawczyni, która we wniosku i w początkowej fazie postępowania przed Sądem Rejonowym domagała się przyznania na własność obu działek nr (...) uczestnikowi ze spłatą dla niej w kwocie conajmniej 150.000 złotych, zmieniła swoje stanowisko w toku postępowania i domagała się przyznania obu działek jej na własność ze spłatą dla uczestnika, którą strony zgodnie określiły (vide: pisma wnioskodawczyni: z dnia 4 września 2012 roku, z dnia 8 lutego 2013 roku oraz stanowisko na rozprawie przed Sądem Rejonowym). W tej sytuacji nie może być skuteczna generalna zamiana przez wnioskodawczynię stanowiska dopiero w apelacji i domaganie się przyznania na własność działek uczestnikowi w sytuacji, gdy ten już w celu opuszczenia wspólnej nieruchomości zaciągnął kredyt i zakupił inną zabudowaną nieruchomość, tracąc zdolność do zaciągnięcia kolejnego kredytu w celu ewentualnej spłaty dla byłej żony oraz ewentualne żądanie sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji, co byłoby niekorzystne dla obu stron. Znamienne jest także to, że w postępowaniu apelacyjnym wnioskodawczyni odmówiła wszelkim próbom ugody przedstawionym przez uczestnika, a polegającym bądź to na odkupieniu przez nią od niego działki nr (...) , leżącej pomiędzy działkami (...) i nie mającej dostępu do drogi publicznej, bądź to na przyznaniu jemu działki niezabudowanej nr (...) ze stosownym obniżeniem należnej mu od A. B. spłaty o jej wartość. Należy jeszcze raz podkreślić, że przy podziale dokonanym zaskarżonym orzeczeniem niewątpliwie problem stanowi położenie działki nr (...) (stanowiącej własność uczestnika i jego obecnej żony i nie mającej dostępu do drogi) pomiędzy stanowiącymi przedmiot podziału działkami (...) przyznanymi na własność wnioskodawczyni, co stanowi zarzewie konfliktu o dostęp do drogi dla tej działki. Dlatego też, aby zapobiec ewentualnym konfliktom między stronami uznać należy- w świetle przywołanych wcześniej okoliczności dotyczących stanowisk stron i ich możliwości płatniczych- iż najlepszym rozwiązaniem jest przyznanie wnioskodawczyni na własność tylko działki zabudowanej (...) , która przylega do drogi publicznej, a uczestnikowi działki niezabudowanej nr (...) , która łącznie z jego działką (...) stanowić będzie jedną nieruchomość przylegającą do drogi gruntowej (vide: mapa załączona do opinii biegłej) prowadzącej do drogi publicznej. W wyniku powyższego, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił- w granicach apelacji wnioskodawczyni- zaskarżone postanowienie w ten sposób, że działkę nr (...) zamiast wnioskodawczyni przyznał na wyłączną własność uczestnika i w związku z tym zasądzoną od wnioskodawczyni na jego rzecz dopłatę w kwocie 115.400 złotych obniżył o wartość przyznanej uczestnikowi działki (...) ustaloną w niekwestionowanej przez strony opinii biegłej, tj. sumę 3.450 złotych, co dało ostateczną dopłatę w kwocie 111.950 złotych, przy pozostawieniu bez zmian rozstrzygnięcia w zakresie przyznania stronom na własność pozostałych składników majątkowych- w tym przyznania na własność wnioskodawczyni działki zabudowanej nr (...) . W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia pkt. 3 zaskarżonego postanowienia dotyczy tylko obowiązku wydania przez uczestnika wnioskodawczyni działki nr (...) , gdyż obowiązek wydania działki nr (...) stracił swoją aktualność na skutek ostatecznego przyznania na własność tejże działki uczestnikowi. Apelacja w pozostałej części – w tym w zakresie obciążenia wnioskodawczyni w części kosztami opinii biegłej, którą Sąd I instancji rozliczył stosownie do udziałów stron w majątku wspólnym uznając słusznie, iż dowody te były niezbędne i w interesie obu stron- podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania między wnioskodawczynią i uczestnikiem za instancję odwoławczą orzeczono na zasadzie art. 520 § 1 k.p.c.