Sad powszechny, XIII Ga 200/18

Sygn. akt XIII Ga 200/18 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 listopada 2017 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach oddalił powództwo J. M. przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. oraz (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty 12.734,29 złotych, zasądził od powoda na rzecz (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 3.617,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zasądził od powoda na rzecz (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 3.617,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (wyrok – k. 117). Apelację od powyższego orzeczenia złożył powód – J. M. , zaskarżając je w części, w zakresie w jakim sąd oddalił powództwo wobec (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. oraz w zakresie zasądzonych kosztów od powoda na rzecz obydwu pozwanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił: 1. nierozpoznanie istoty sprawy poprzez zaniechanie rozpoznania zarzutów merytorycznych powoda co do zasadności roszczenia oraz pominięcie w całości podstawy dochodzonego roszczenia i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia wysokości szkody. Niezależnie od wyżej wskazanego zarzutu formalnego nierozpoznania istoty sprawy, z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi apelujący postawił zarzuty merytoryczne: 1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. a)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i niewszechstronny oraz budzący wątpliwości co do logicznego rozumowania w odniesieniu do dowodów zgromadzonych w aktach postępowania likwidującego szkodę prowadzących do bezzasadnego uznania, iż powodowi nie przysługuje roszczenie uzupełniające o naprawienie szkody;
2. b)art. 217 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w postaci dowodu z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy;
3. c)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i niewszechstronny oraz budzący wątpliwości co do logicznego rozumowania w odniesieniu do dowodów zgromadzonych w aktach postępowania likwidującego szkodę prowadzący do bezzasadnego uznania, iż pozwanemu (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. przysługuje zwrot kosztów postępowania, w sytuacji, gdy to on dał powodowi podstawę do wytoczenia powództwa, a w toku prowadzonej korespondencji z powodem nigdy nie poinformował powoda o fakcie, iż nie jest on podmiotem odpowiedzialnym za zaistniałą szkodę, a tym samym to swoim zachowaniem doprowadził do wygenerowania tych kosztów, wobec tego obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę skarżonego wyroku poprzez zasądzenie żądanej kwoty od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. oraz zmianę tego wyroku poprzez nieobciążanie powoda kosztami sądowymi na rzecz (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. , ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za i oraz II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (apelacja – k. 118 – 121). W odpowiedzi na apelację powoda pozwany – (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o jej oddalenie w części, w której powód zaskarża pkt 2 wyroku oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wedle norm przepisanych (odpowiedź na apelację – k. 141 – 142). Odpowiedź na apelację powoda złożył również pozwany – (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. i wniósł o oddalenie apelacji w zakresie, w jakim dotyczy ona rozstrzygnięcia względem (...) spółka akcyjna . Ponadto pozwany wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w instancji odwoławczej według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego (odpowiedź na apelację – k. 147 - 147 odw.). W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2018 roku powód – J. M. przedstawił uwierzytelnioną kserokopię umowy cesji wierzytelności zawartą pomiędzy nim a poszkodowaną A. R. z dnia 12 grudnia 2016 roku oraz aneks do umowy z dnia 30 czerwca 2017 roku zgodnie z którym poszkodowana scedowała wierzytelność o naprawienie szkody w pojeździe R. (...) nr rej. (...) wobec (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. (pismo powoda – k. 149 – 151). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda jest niezasadna. W ocenie Sądu Okręgowego, zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji pozostaje w zgodzie z poczynionymi ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy i koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Niewątpliwie, co Sąd I instancji uczynił trafnie, przed merytorycznym rozstrzygnięciem zasadności zgłoszonego powództwa wobec (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. , należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię posiadania przez powoda – J. M. legitymacji czynnej do wystąpienia z niniejszym powództwem, albowiem ma to dla sprawy istotne i pierwszorzędne znaczenie, warunkujące jej dalszą analizę. Legitymacja materialna, a więc posiadanie prawa podmiotowego lub interesu prawnego do wytoczenia powództwa stanowi przesłankę materialną powództwa, a jej brak stoi na przeszkodzie udzieleniu ochrony prawnej. Brak legitymacji materialnej (w tym wypadku czynnej) skutkuje co do zasady oddaleniem powództwa. W sytuacji, gdy legitymacja materialna i procesowa zespalają się, oddalenie powództwa następuje w istocie z braku legitymacji materialnej, którego rezultatem jest także brak legitymacji procesowej, będący wtórną przyczyną oddalenia powództwa. W odróżnieniu od zdolności sądowej i zdolności procesowej Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera definicji legalnej legitymacji procesowej. W nauce prawa postępowania cywilnego, jak i w praktyce sądowej przyjmuje się jednak na ogół, że legitymacja procesowa jest właściwością podmiotu, w stosunku do którego sąd może rozstrzygnąć o istnieniu albo nieistnieniu indywidualno – konkretnej normy prawnej przytoczonej w powództwie. Legitymacja procesowa jest więc zawsze powiązana z normami prawa materialnego. Sąd dokonuje oceny istnienia legitymacji procesowej strony w chwili orzekania co do istoty sprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ), a stwierdziwszy brak legitymacji procesowej (zarówno czynnej, jak i biernej), zamyka rozprawę i wydaje wyrok oddalający powództwo. Na gruncie rozpoznawanej sprawy niewątpliwie powód – J. M. nie posiadał legitymacji czynnej do wniesienia powództwa przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. , gdyż nie wykazał ( art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. ), że jako cesjonariuszowi przysługuje mu wierzytelność o zapłatę odszkodowania za szkodę w pojeździe R. (...) nr rej. (...) poniesioną na skutek kolizji w stosunku do tego podmiotu. Rację ma pozwany ubezpieczyciel, że przedłożona przez powoda umowa przelewu wierzytelności z dnia 12 grudnia 2016 roku nie przeniosła na J. M. uprawnień do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec ubezpieczyciela sprawcy szkody w postępowaniu sądowym. Załączenie przez powoda w poczet materiału dowodowego sprawy dopiero w postępowaniu odwoławczym, aneksu do umowy przelewu wierzytelności z dnia 30 czerwca 2017 roku, nie sanuje podnoszonego przez pozwanego - (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. braku legitymacji procesowej powoda. Powyższy aneks do umowy cesji został zawarty pomiędzy stronami w dniu 30 czerwca 2017 roku, tj. przed wydaniem zaskarżonego wyroku przez Sąd Rejonowy. Po pierwsze bowiem, pismo procesowe pełnomocnika powoda z dnia 5 marca 2018 roku, do którego dołączono w/w aneks, zostało zwrócone zarządzeniem na rozprawie apelacyjnej w dniu 17 sierpnia 2018r. na podstawie art. 207 § 7 w zw. z art. 207 § 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Pełnomocnik powoda nie zawarł w tym piśmie (jak i wcześniejszym) wniosku o zobowiązanie go do złożenia tego pisma procesowego. Gdyby nawet pismo to nie podlegało zwrotowi, to wniosek dowodowy w nim zawarty podlegałby pominięciu na podstawie art. 381 k.p.c. Zgodnie z art. 381 k.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Przez nowe fakty i dowody należy rozumieć te, które nie były stronie znane do chwili wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji ( art. 316 k.p.c. ) lub te, które powstały już po wydaniu wyroku. Można powoływać również fakty i dowody, które wprawdzie były znane stronie przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji, lecz ich powołanie przez stronę nie było konieczne. W oparciu o art. 381 k.p.c. należałoby zatem pominąć nowe fakty i dowody, uznając, że strona powodowa mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i już wówczas istniała potrzeba powołania się na nie. Dodać dla porządku należy, że pełnomocnik powoda w piśmie procesowym z dnia 5 marca 2018r., do którego załączył w/w Aneks, nie wyjaśnił w żaden sposób przyczyn, dla których nie mógł go wcześniej załączyć w poczet materiału dowodowego. Zasadnie zatem Sąd Rejonowy oddalił powództwo przeciwko pozwanemu (...) S.A. z powodu braku legitymacji czynnej powoda w stosunku do tego pozwanego. Zarzut nierozpoznania istoty sprawy jest zatem całkowicie bezzasadny, a w konsekwencji bezzasadne są także pozostałe zarzuty apelacyjne. Odnosząc się do relacji zachodzących pomiędzy powodem – J. M. , a pozwanym (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. należy wskazać, iż pozwany, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, nie posiadał legitymacji biernej w niniejszym procesie. Powód – J. M. domagał się od pozwanego – (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. odszkodowania w związku ze szkodą, za którą odpowiedzialny był sprawca zdarzenia, który jednak nie posiadał ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej u tegoż ubezpieczyciela. Zatem wskazanie w umowie, iż cedent przelewa na rzecz cesjonariusza wszelkie prawa do odszkodowania jakie przysługują mu od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. nie przeniosło tych praw na powoda, gdyż sprawca szkody był ubezpieczony w innym zakładzie ubezpieczeń. W dalszym toku procesu – w odpowiedzi na podniesiony przez pozwanego zarzut braku legitymacji procesowej biernej – powód podnosił dodatkowo, że z faktu, iż pozwany ubezpieczyciel podejmował, na zlecenie poszkodowanej, czynności w ramach bezpośredniej likwidacji szkody, wynika, że ponosi on względem powoda odpowiedzialność w takim samym zakresie jak ubezpieczyciel w ramach umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wskazać należy, że podstawą prawną działań podejmowanych przez pozwanego - (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. w ramach tzw. bezpośredniej likwidacji szkody był obowiązujący od dnia 1 stycznia 2016 roku przepis art. 4 ust. 10 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018, poz. 999 ze zm.) przewidujący, że zakład ubezpieczeń może – również na wniosek uprawnionego z umowy ubezpieczenia – podjąć się wykonania czynności ubezpieczeniowych związanych z ustalaniem przyczyn i okoliczności zdarzeń losowych, ustalaniem wysokości szkód oraz rozmiaru odszkodowań (art. 4 ust. 9 pkt 1 i 2 ww. ustawy), a także ich wypłacaniem i to także w przypadku gdy umowy te zawarte są z innym zakładem ubezpieczeń. Likwidacja szkody tzw. bezpośrednia polega na tym, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z poszkodowanym zakład ubezpieczeń ustala sprawcę określonej szkody komunikacyjnej, rozmiar i wysokość tej szkody i wypłaca świadczenie równe temu jakie przysługuje poszkodowanemu z polisy OC sprawcy. System tzw. bezpośredniej likwidacji szkody opiera się na umowie pomiędzy ubezpieczycielami, na mocy której zgadzają się oni na rozliczanie szkód spowodowanych przez sprawców ubezpieczonych w drugim zakładzie ubezpieczeń. Umowa taka nie ma jednak żadnego wpływu na ustalenie odpowiedzialności za wypadek drogowy. W dalszym ciągu zobowiązanym do naprawienia szkody wobec poszkodowanego pozostaje sprawca kolizji oraz jego ubezpieczyciel od odpowiedzialności cywilnej w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej za szkodę. Sąd Okręgowy popiera pogląd, że z momentem wypłaty bezspornej części odszkodowania stosunek zobowiązaniowy łączący poszkodowaną z ubezpieczycielem, wynikający z zawartej umowy zlecenia w ramach bezpośredniej likwidacji szkody, wygasa. Natomiast w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do dalszych roszczeń podnoszonych przez poszkodowaną, bądź cesjonariusza, w związku z ich niezadowoleniem z wysokości przyznanego i wypłaconego odszkodowania, pozostaje dochodzenie roszczenia przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy zdarzenia. Ryzyko niezadowolenia ze sposobu ustalenia i wysokości odszkodowania obciąża poszkodowaną, a źródłem i podstawą dalszych roszczeń odszkodowawczych pozostaje umowa OC zawarta pomiędzy sprawcą zdarzenia szkodzącego a jego ubezpieczycielem. Bezpośrednia likwidacja szkody nie legitymuje zatem biernie zakładu ubezpieczeń, który takiej likwidacji na podstawie umowy zlecenia się podjął celem przyspieszenia procedury likwidacji szkody. Nie sposób również zgodzić się z zarzutem apelacji, że pozwany (...) S.A. dał powodowi podstawę do wytoczenia powództwa, a w toku prowadzonej korespondencji z powodem nigdy nie poinformował powoda o fakcie, że nie jest on podmiotem odpowiedzialnym za zaistniałą szkodę, czym doprowadził do wygenerowania kosztów procesu. W pismach kierowanych w toku likwidacji szkody przez (...) S.A. do poszkodowanej wyraźnie zaznaczono, że umowa ubezpieczenia OC zawarta jest w innym niż (...) S.A. krajowym zakładzie ubezpieczeń (k.144, 145), a nadto w oświadczeniu o zdarzeniu drogowym (k.143) sprawca szkody wyraźnie wpisał swojego ubezpieczyciela, tj. (...) . Niezależnie od tego należy stwierdzić, że profesjonalny pełnomocnik powoda winien przed wytoczeniem powództwa upewnić się i zweryfikować samodzielnie kto był ubezpieczycielem sprawcy szkody. Jest to przy tym o tyle proste, że informacje w tym zakresie są powszechnie dostępne na odpowiednich stronach internetowych (np. (...) Sąd Okręgowy nie dostrzegł żadnych uchybień kwestionowanego wyroku, które winny być uwzględnione w toku kontroli instancyjnej z urzędu. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności wskazanych zarzutów sformułowanych przez apelujących Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację. Sąd Odwoławczy o kosztach postępowania przez sądem II instancji orzekł, uznając, iż powód przegrał postępowanie apelacyjne, a zatem zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na mocy art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd zasądził od J. M. na rzecz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 1.800,00 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego ad. 2 będącego adwokatem zostało ustalone na podstawie § 2 ust. 5 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800 z późn. zm.). Wobec drugiego z pozwanych – (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. Sąd Okręgowy zasądził od powoda na jego rzecz kwotę 450,00 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym zgodnie z § 2 pkt 3 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 roku, poz. 265). Krzysztof Wójcik Marzena Eichstaedt Beata Matysik