← Polska

Sad powszechny, III AUa 653/18

Sygn.akt III AUa 653/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2018 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.) Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka SA Teresa Suchcicka Protokolant: Ewa Daniluk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. w B. sprawy z odwołania K. A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość świadczenia na skutek apelacji wnioskodawcy K. A. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt V U 443/18 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II ( drugim) o tyle, że odstępuje od obciążania odwołującej kosztami zastępowa prawnego organu rentowego, w pozostałym zakresie oddala apelację; II. odstępuje od obciążania odwołującej kosztami zastępowa prawnego za II instancję. SSA Bożena Szponar- Jarocka SSA Marek Szymanowski SSA Teresa Suchcicka Sygn. akt III AUa 653/18 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 01 marca 2018 r. - na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2017.1383 j.t.) dokonał od dnia 1 marca 2018 r. waloryzacji emerytury przysługującej K. A. . Organ rentowy wskazał, że wysokość zwaloryzowanej emerytury ustalono przez pomnożenie świadczenia ustalonego na dzień 28 lutego 2018 r. tj. 2.066,27 zł przez wskaźnik waloryzacji 102,98 %. Wysokość emerytury po waloryzacji wynosi 2.128 zł brutto (1.764,33 zł netto). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. A. . W złożonym odwołaniu podniosła szereg argumentów dotyczących wydanych w stosunku do niej decyzji począwszy od 2005 r. tj. decyzji o przyznaniu prawa do emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia decyzji. Podkreślił, że dokonał waloryzacji świadczenia wnioskodawczyni od dnia 1 marca 2018 r. Podał, że wysokość świadczenia wnioskodawczyni ustalono przez pomnożenie kwoty świadczenia ustalonego na dzień 28.02.2018 r. tj. 2.066,27 zł przez wskaźnik waloryzacji 102,98 %. Wskaźnik waloryzacji ustalono na podstawie komunikatu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 09.02.2018 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2018 r. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie i zasądził od K. A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy w Białymstoku ustalił, iż K. A. na dzień 28 luty 2018 r. przysługiwała emerytura w wysokości 2.066,27 zł brutto. Zgodnie z przepisami art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.2017.1383 j.t.) emerytury i renty podlegają corocznie waloryzacji od dnia 1 marca. Zgodnie z ustępem 2 waloryzacja polega na pomnożeniu kwoty świadczenia i podstawy jego wymiaru przez wskaźnik waloryzacji. W wyniku przeprowadzonej waloryzacji kwota świadczenia nie może ulec obniżeniu. Zgodnie zaś z ustępem 3 waloryzacji podlega kwota świadczenia i podstawa jego wymiaru w wysokości przysługującej ostatniego dnia lutego roku kalendarzowego, w którym przeprowadza się waloryzację, a zgodnie z ustępem 4 waloryzacja obejmuje emerytury i renty przyznane przed terminem waloryzacji. W myśl art. 89 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.2017.1383 j.t.) wskaźnik waloryzacji to średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym zwiększony o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, o którym mowa w ust. 1 , jest średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów albo średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, jeżeli jest on wyższy od wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów. Zwiększenie o co najmniej 20 % realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1 , jest przedmiotem corocznych negocjacji, w ramach Rady Dialogu (...) , przeprowadzanych w czerwcu, w roku poprzedzającym waloryzację. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza w drodze komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie 3 dni roboczych od dnia ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego komunikatu, o którym mowa w art. 94 ust. 1 pkt 1 i 2, wskaźnik waloryzacji, biorąc pod uwagę wskaźniki, o których mowa w ust. 1 i 2, jak również wysokość zwiększenia, o którym mowa w ust.

  1. Z komunikatu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lutego 2018 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2017 r. (M. P. z 2018 r. poz. 185) wynikało, że wskaźnik waloryzacji emerytur i rent w 2018 r. wynosi 102,98 %. Organ rentowy prawidłowo przeprowadził waloryzację emerytury K. A. ustalając jej wysokość od 01 marca 2018 r. na kwotę 2.124, 84 zł brutto- 1.764,33 zł. Waloryzacja świadczenia jest operacją matematyczną i nastąpiła ona zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2017.1383 j.t.) Sąd Okręgowy podkreślił, iż zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza treść decyzji organu rentowego. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, którego przedmiotem i celem jest ustalenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub ich wysokości. Ubezpieczony przedstawia w nim wszelkie okoliczności wiążące się z warunkami stawianymi przez ustawę dla przyznania lub ustalania wysokości świadczeń. W późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd nie rozstrzyga o zasadności wniosku, lecz o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd nie działa w zastępstwie organu rentowego, w związku z czym nie ustala prawa do świadczeń, i choć samodzielnie oraz we własnym zakresie rozstrzyga wszelkie kwestie związane z prawem lub wysokością świadczenia objętego decyzją, to jego rozstrzygnięcie odnosi się do zaskarżonej decyzji ( art. 477 10 § 2, art. 477 14 § 2 i art. 477 14a k.p.c. ). Przenosząc powyższe rozważania na grunt stanu faktycznego niniejszej sprawy oznacza to zdaniem Sądu Okręgowego, że przedmiotem niniejszej sprawy była jedynie ocena formalnej poprawności i merytorycznej zasadności decyzji organu rentowego z dnia 1 marca 2018 r. dotyczącej waloryzacji emerytury. Sąd Okręgowy uznał, iż nie był władny badać zarzutów podniesionych w odwołaniu, gdyż wykraczały one poza przedmiot i ramy zaskarżonej decyzji. Nadto trafnie organ rentowy w trakcie rozprawy podniósł, że podnoszone przez wnioskodawczynię kwestie były przedmiotem rozpoznania w sprawach: VU 390/15, III AUa 1341/15 oraz w sprawie V U 114/14 i III AUa 1081/
  2. Z tych przyczyn Sąd Okręgowy na zasadzie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku orzekając na podstawie art. 98 k.p.c. i 99 k.p.c. w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2018 r. poz. 265 j.t.). W nieformalnej apelacji od tego wyroku skarżąca generalnie nie zgadzając się z wydanym wyrokiem i decyzją, nie sformułowała jednak konkretnych zarzutów dotyczących prawidłowości przeprowadzonej waloryzacji, natomiast nawiązała do wcześniej zakończonych spraw dotyczących innych decyzji, w tym zakończonych prawomocnymi orzeczeniami. Skarżąca zarzuciła ponadto, że obciążenie jej kosztami procesu jest ,, karą pieniężną’’ i ma kneblować jej usta oraz pozbawiać dochodzenia swoich roszczeń w uczciwym procesie. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja podlegała zasadniczo oddaleniu, zasługując na uwzględnienie jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Przede wszystkim należało zauważyć, iż apelacja nie formułuje zarzutów obrazy prawa procesowego, a jak wiadomo w orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, iż sąd odwoławczy rozpoznający apelację związany jest zarzutami prawa procesowego, za wyjątkiem nieważności postępowania, którą w granicach zaskarżenia uwzględnić winien z urzędu. Z urzędu uwzględnia również stwierdzone przez siebie naruszenie prawa materialnego ( por. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07 OSNC 2008/6/55, Prok.i Pr.-wkł. (...) , Biul.SN 2008/1/13, Wspólnota (...) ). Dla jasności wywodu przypomnieć wypada, iż za naruszanie prawa materialnego Sąd Najwyższy przyjmuje również zastosowanie przepisów prawa materialnego do niewystarczająco precyzyjnie ustalonego stanu faktycznego ( por. w tym zakresie : wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2011 r. I UK 164/11, LEX nr 1135989, wyrok z dnia 29 listopada 2002 r., IV CKN 1532/00, LEX nr 78323, postanowienie z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, Biuletyn SN-Izba Cywilna 2003 nr 12,). Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej stwierdzić należy, iż brak zarzutów obrazy prawa procesowego w apelacji skutkować musi kontrolą zaskarżonego orzeczenia w zakresie zastosowania prawa materialnego. W utrwalonym orzecznictwie, do którego słusznie odwołuje się i Sąd Okręgowy przyjmuje się, że w sprawach ubezpieczeniowych zakres rozpoznania sprawy wyznacza zaskarżona decyzja (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000 nr 5, poz. 601; z dnia 28 października 2009 r., II UZ 37/09, OSNP 2011 nr 13-14, poz.195; z dnia 3 lutego 2010 r., II UK 314/09, LEX nr 604214; z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601). W związku z tym wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, kwestii, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji. Skoro zaskarżona decyzja z dnia 1 marca 2018r. dotyczy waloryzacji emerytury odwołującej, to istotą i przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonania tej waloryzacji przez organ rentowy. Zgodnie z art. 88 ust. 1-4 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U.2018, poz. 1270 j.t.) emerytury i renty podlegają corocznie waloryzacji od dnia 1 marca. Waloryzacja polega na pomnożeniu kwoty świadczenia i podstawy jego wymiaru przez wskaźnik waloryzacji, a waloryzacji podlega kwota świadczenia i podstawa jego wymiaru w wysokości przysługującej ostatniego dnia lutego roku kalendarzowego, w którym przeprowadza się waloryzację. Waloryzacja obejmuje emerytury i renty przyznane przed terminem waloryzacji, a jej dokonanie nie może prowadzić do obniżenia świadczenia Zgodnie z art. 89 ust.
  3. ustawy wskaźnik waloryzacji to średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym zwiększony o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie zaś z ust.
  4. art. 89 Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza w drodze komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie 3 dni roboczych od dnia ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego komunikatu, o którym mowa w art. 94 ust. 1 pkt 1 i 2, wskaźnik waloryzacji, biorąc pod uwagę wskaźniki, o których mowa w ust. 1 i 2, jak również wysokość zwiększenia, o którym mowa w ust.
  5. Poza sporem było, iż emerytura odwołującej się przed waloryzacją wnosiła 2066,27 zł miesięcznie ( decyzją z 5.03.2017r .) , a zgodnie §
  6. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2017 r. w sprawie wysokości zwiększenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2018 r. ( Dz.U.2017.1438) - w 2018 r. wysokość zwiększenia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ustalono się na poziomie 20% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie zaś z Komunikatem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lutego 2018 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2018 r. ( M.P.2018.185) wskaźnik waloryzacji emerytur i rent w 2018 r. wynosi 102,98%. Taki też wskaźnik przyjęto w zaskarżonej decyzji, mnożąc przez niego dotychczasową wysokość emerytury ubezpieczonej co dodało kwotę 2127,84 zł brutto) i w takiej wysokości ustalono w wyniku waloryzacji wysokość świadczenia ubezpieczonej - co oznacza, że świadczenie ubezpieczonej zostało zwaloryzowane prawidłowo. W tym stanie rzeczy wniesiona apelacja podlegała zasadniczo na podstawie art. 385 k.p.c. , a jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z 102 k.p.c. ją uwzględniono i odstąpiono od obciążania odwołującej kosztami zastępstwa organu rentowego za obie instancje. Prawdą jest, iż zasadą w procesie cywilnym jest, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony ( art. 98 § 1 k.p.c. ). Tylko w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami ( art. 102 k.p.c. ). Przepis art. 102 k.p.c. jako szczególny nie podlega wykładni rozszerzającej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2010 r. II CZ 76/10). W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się stosowanie art. 102 k.p.c. , gdy strona przegrywająca znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu ( wyrok SN z dnia 17 listopada 1972 r., I PR 423/72, OSNCP 1973, nr 7-8, poz. 138), albo gdy dochodzone roszczenie wynika z niejasno sformułowanych przepisów (wyrok SN z dnia 6 grudnia 1973 r., I PR 456/73, OSNCP 1974, nr 9, poz. 154), gdy sprawa ma wątpliwy i dyskusyjny charakter (postanowienie SN z dnia z 27 kwietnia 1971 r., I PZ 17/71, OSNCP 1971, nr 12, poz. 222). Odnosząc to do sprawy niniejszej trzeba zauważyć, iż sytuacja majątkowa odwołującej nie jest dobra, a obciążenie jej kosztami za obie instancje ( sięgającymi ¼ jej miesięcznej emerytury, która i tak nie jest wysoka ) byłoby dla niej nadmiernym obciążeniem i rzeczywiście mogło być postrzegane jako utrudnienie jej dostępu do Sądu. Sama sprawa w zakresie jakim ją sądy rozpoznały (waloryzacja) nie była skomplikowana, a zgłoszenie dalszych roszczeń na etapie sądowym, które leżały poza zakresem decyzji, wynikało z niezrozumienia specyfiki i zakresu rozpoznania sprawy w sprawach ubezpieczeniowych, który nie zawsze jest łatwy do zrozumienia przez ubezpieczonych.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.