Sad powszechny, I C 226/18

(1), A. J. przeciwko J. J.

(1), T. J. o ustalenie I. Ustala, że powód R. J.

(1)posiada prawo do dysponowania miejscami wolnymi w grobie nr (...) położonym na Cmentarzu Komunalnym w N. poprzez pochowanie w nim swojej osoby i osoby drugiej żony tj. A. J. ; II. Oddala powództwo A. J. ; III. Przyznaje kuratorowi dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych J. J.

(1)i T. J. radcy prawnemu K. S. Kancelaria (...) ul. (...) , (...)-(...) N. kwotę 885,60 zł (osiemset osiemdziesiąt pięć złotych 60/100) w tym podatek VAT w kwocie 165,60 zł (sto sześćdziesiąt pięć złotych 60/100) które nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa kasa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu; IV. Pozostałe koszty procesu między stronami wzajemnie znosi. SSO Monika Świerad Sygn. akt I C 226/18 UZASADNIENIE wyroku z dnia 26.09.2018 roku W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu skierowanym przeciwko J. J.

(1)i T. J. powodowie R. J.

(1)i A. J. domagali się ustalenia prawa do pochowania ich obojga w grobie o nr (...) położonym na Cmentarzu Komunalnym w N. (k.2-4 i k. 64). Motywując swoje stanowisko powodowie podnieśli, że dnia 24 grudnia 1995 roku zmarła pierwsza żona powoda R. J.

(2)J. . Małżeństwo J. było zgodne, a po śmierci żony, powód R. J.

(1)zajął się wszelkimi obowiązkami związanymi z pochówkiem. Z powodu braku wykupionego miejsca, powód pochował małżonkę w grobie użyczonym mu przez osobę trzecią. Następnie dnia 8 lutego 1996 roku wykupił miejsce na Cmentarzu Komunalnym w N. i wykonał nowy grobowiec z granitu, do którego dnia 5 października 1996 roku zostało przeniesione ciało ŚP J. J.

(4). (...) pozwani w żaden sposób nie pomagali ani osobiście ani finansowo powodowi R. J.

(1). Po upływie prawie 3 lat od śmierci J. J.

(4)dnia 24 października 1998 roku, R. J.

(1)ponownie zawarł związek małżeński z powódką A. J. . Powodowie podali, że grobem, w którym pochowana jest J. J.

(4)opiekują się tylko oni. Tylko oni utrzymują ten grób w należytym stanie technicznym i estetycznym, dbają o czystość i porządek w jego otoczeniu oraz kultywują pamięć po zmarłej ŚP. J. J.

(4). Synowie powoda i zmarłej od wielu lat przebywają w USA. Nie odwiedzają grobu matki, nie wykazują zainteresowania stanem utrzymania grobu, nie czynią też żadnych starań, aby zabezpieczyć go przed zniszczeniem ani by zachować miejsce pochówku w należytym porządku. Nie utrzymują żadnego kontaktu z ojcem R. J.

(1). Kilka lat temu przy okazji wykonywanego remontu grobu (wykonania jego izolacji i odwodnienia) powód R. J.

(1), uzyskał od władz cmentarza informację o piśmie jego syna J. J.

(1), z dnia 18.12.2000 roku, w którym oświadczył, że: „ani on ani jego brat T. J. , nie wyrażają zgody na pochówek w grobowcu osób postronnych, w tym również ojca drugiej żony A. J. ". W związku z tym oświadczeniem władze cmentarza, oświadczyły R. J.

(1), że musi uzyskać w sądzie ustalenie prawa do pochówku jego samego i żony, aby mogli po śmierci zostać pochowani w przedmiotowym grobie. Stanowisko władz cmentarza znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności w wyroku z dnia 13 lutego 1979 roku w sprawie I CR 25/79 oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 roku w sprawie I CSK 66/ 10, z których uzasadnienia wynika, że synowie jako najbliżsi krewni osoby zmarłej, w rozumieniu art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 roku wraz z póżn zm. mają prawo współdecydowania o tym, kto może być pochowany w grobowcu, w którym spoczywa ich matka. Prawo to stanowi ich dobro osobiste tzw. kult pamięci osoby zmarłej i konieczne staje się w razie sporu rozstrzygniecie, którego materialnoprawną podstawą są przepisy art. 23 i 24 kc. W ocenie powodów, a w szczególności R. J.

(1)stanowisko J. J.

(1)wyrażone w jego piśmie, należy traktować jako przejaw złośliwości skierowanej przeciwko ojcu i nie jest poparte żadnymi racjonalnymi argumentami. Syn T. J. , nie był nawet na pogrzebie swojej matki. Syn J. J.

(1), kiedy ciężko zachorowała jego matka J. J.

(4)mimo, iż mieszkał w tym samym budynku co rodzice, nie chciał pomagać ojcu w opiece nad nią. J. J.

(1)stwierdził mianowicie, że: „on ma swoją rodzinę i nie ma na to czasu”. Tymczasem pomoc dla R. J.

(1)była bardzo potrzebna, aby mógł nadal pracować i zarabiać pieniądze na utrzymanie swoje i obłożnie chorej żony. W tej sytuacji R. J.

(1)musiał prosić znajomych o pomoc w opiece na żoną w czasie, gdy on musiał iść do pracy. J. J.

(4)wymagała stałej opieki przez ostatnie dwa lata życia. Po śmierci J. J.

(4), to powód zajął się pochówkiem żony i zapewnieniem dla niej godnego miejsca spoczynku. Między zmarłą, a obecną żoną powoda nie było żadnych konfliktów ani antypatii. Pierwsza i druga żona R. J.

(1)nie znały się. R. J.

(1)swą drugą żonę poznał już po śmierci J. J.

(4). A. J. jak i R. J.

(1)cieszą się nieposzlakowaną opinią. Nie ma żadnych okoliczności, które mogłyby naruszyć dobro kultu pamięci osoby zmarłej już i pochowanej w przedmiotowym grobie J. J.

(4). Powodowie podnieśli też, że oboje są już w zaawansowanym wieku ( R. J.

(1)82 lata, A. J. 70 lat) i sprawa ich pochówku po śmierci staje się coraz bardziej aktualna. Dla powodów, a w szczególności R. J.

(1)wspólny pochówek z pierwszą i drugą żoną jest sprawą naturalną, bardzo istotną ze względów osobistych i emocjonalnych. Dla pozwanych J. J.

(1)i T. J. , nieznanych z miejsca pobytu wyznaczono kuratora w osobie r.pr. K. S. k. 47. Kurator ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych złożył odpowiedź na pozew (k.56-57), w której wniósł o oddalenie powództwa jako przedwczesnego i bezzasadnego oraz przyznanie mu wynagrodzenia według obowiązujących norm prawnych. Kurator zaznaczył, że roszczenie jest przedwczesne, gdyż nie zostało poprzedzone podjęciem czynności polubownych w zakresie nawiązania kontaktu z pozwanymi i wypracowania porozumienia w sprawie prawa do spornego grobu, co uzasadnione jest potrzebą zachowania zasad współżycia i poszanowania rodzinnego określonych m.in. w art. 5 k.c. Bezsprzeczne pozwani zgodnie z art.10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959r. wraz z późn. zmianami mają prawo do współdecydowania o tym, kto może być pochowany w grobowcu, w którym spoczywa ich matka. Cyt. przepis określa osoby, którym przysługuje prawo do pochowania zwłok ludzkich, nie stanowiąc jednak materialnoprawnego źródła powstania prawa do grobu, nie mniej jednak, uwzględnia praktykę, a poniekąd zwyczaj, iż prawo do pochówku z uwagi na korelacje więzi winno należeć do decyzji osób z bliskiej rodziny. W przedmiotowej sprawie panujące relacje pomiędzy powodami, a pozwanymi nieznanymi z miejsca pobytu byty napięte, a nawet wygasły. Z przedłożonego oświadczenia J. J.

(1)nie wynika jednoznacznie, aby pozwani przeciwstawiali się pochówku ich ojca, a wyłącznie mowa jest o osobach postronnych w tym szczególności o ojcu drugiej żony - powódki A. J. , z którym nie łączyła ich żadna więź czy nawet znajomość. Zatem na chwilę obecną nie ma żadnych podstaw, aby uznać powództwo za uzasadnione. Na rozprawie w dniu 19.09.2018 roku - k. 64/2 kurator dodał, że powódka A. J. nie posiada legitymacji czynnej w świetle art. 10 ust 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. J.

(1)był żonaty z J. J.

(4), która zmarła w dniu 24.12.1995 r. Z małżeństwa z J. J.

(4)posiadał dwóch synów J. J.

(1)i T. J. . (dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 8, zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41 ) R. J.

(1)opiekował się w ostatnich latach życia obłożnie chorą pierwszą żoną J. J.

(4). Chorowała ona na nowotwór i przez ostanie dwa lata życia wymagała ciągłej opieki. (...) powoda i J. J.

(4)- pozwani nie pomagali ojcu w opiece nad chorą matką. J. J.

(1)wyraźnie podał, że będzie zajmować się swoją rodziną i pomocy ojcu nie udzieli. R. J.

(1)podejmował w tym czasie zatrudnienie i na czas pobytu w pracy musiał inaczej organizować opiekę nad leżącą żoną. W opiece nad nią pomagała sąsiadka Z. T. . Jeszcze w latach 90-tych pozwany T. J. wyjechał do USA i założył tam rodzinę. J. J.

(1)wyjechał do USA w 2002 roku. (...) zerwali kontakt z powodem. Przyczyną były kwestie finansowe związane z majątkiem po J. J.

(4). Pozwani sprzedali dom rodzinny budowany wspólnie przez R. i J. J.

(4)na nieruchomości J. J.

(4). (dowód: zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) Po śmierci pierwszej żony J. J.

(4)R. J.

(1)samodzielnie zajął się organizacją jej pochówku. Syn T. nie uczestniczył w pogrzebie matki. J. J.

(1)był na pogrzebie, ale później zaniechał odwiedzenia grobu matki. Wobec braku wykupionej kwatery na cmentarzu J. J.

(4)została pochowana w użyczonym w tym celu grobie od osoby trzeciej. (dowód: zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) W dniu 8.02.1996 roku powód R. J.

(1)wykupił miejsce pod grobowiec czteroosobowy o numerze (...) na Cmentarzu Komunalnym w N. za 32.000 zł. Wybudował na wykupionym miejscu grobowiec na 4 miejsca pochówkowe, z pomnikiem granitowym za 15.100 zł. (dowód: rachunek k. 9, umowa na wykonanie usługi k. 10, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) W dniu 5.10.1996 roku ciało J. J.

(4)zostało ekshumowane i przeniesione do nowego grobowca. R. J.

(1)bez wsparcia finansowego i organizacyjnego synów samodzielnie zajmował się tą kwestią. Samodzielnie wszystko sfinansował. (dowód: dowód wpłaty k. 4, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) Już po śmierci pierwszej żony J. J.

(4)powód R. J.

(1)poznał A. J. . W dniu 24.10.1998 roku zawarł z nią drugi związek małżeński. Obie żony powoda nigdy się nie znały. Pozwany J. J.

(1)był na tym ślubie ojca. Był przeciwny temu związkowi. (dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa k. 14, zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41 ) Od drugiego ślubu powódka A. J. pomagała powodowi R. J.

(1)w opiece nad grobem J. J.

(4). Razem dbali o czystość i porządek w otoczeniu grobu. Często go odwiedzali. (dowód: zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41 ) W 2017 roku przy okazji remontu grobu tj. wykonania jego odwodnienia R. J.

(1)uzyskał od władz cmentarza komunalnego informacje o piśmie syna J. J.

(1)z dnia 18.12.2000 roku. W piśmie tym J. J.

(1)oświadczył w imieniu własnym i brata T. J. , że „nie wyraża zgody na sprzedaż i ekshumowanie zwłok jego matki J. J.

(4)jak również pochówku osób postronnych w tym również ojca drugiej żony A. J. w grobie w kwaterze (...) ”. (dowód: kserokopia pisma z dnia 18.11.2000 roku k. 13, zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41 ) Wobec tego pisma J. J.

(1)administrator Cmentarza poinformował powoda R. J.

(1), że wobec zaistniałego konfliktu rodzinnego wstrzymuje wszelkie działania dotyczące grobowca nr 29 w kwaterze 90, do czasu dojścia stron do porozumienia. (dowód: pismo z dnia 18.01.2018 roku Administracji Cmentarza Komunalnego k. 12, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) Powodowie nadal dbają o grób ŚP J. J.

(4). Przynoszą kwiaty, myją pomnik. Grób jest uporządkowany i zadbany. Powodowie wykonali remont grobowca, który podciekał wodą. Odnowili chodniczki przy grobowcu. Pozwani nie odwiedzają grobu J. J.

(4)do kilkunastu lat, nie interesują się jego stanem technicznym. (dowód: zeznania świadka Z. T. k. 64-65 00:15:27, zeznania świadka M. W. k. 65 00:34:14, zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) Obecnie powodowie są w zaawansowanym wieku. R. J.

(1)ma 82 lata, a A. J. 70 lat. Chcą zostać pochowani razem w grobie nr 29, kwaterze 90 na Cmentarzu Komunalnym w N. . Z racji wieku zależy im na uregulowaniu prawa do grobu. Po remoncie w grobie pozostały wolne dwa miejsca pochówkowe. (dowód: zeznania powoda R. J.

(1)k. 66 0:52:36, zeznania powódki A. J. k. 66-67 1:12:41) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych dokumentów przedłożonych przez powodów, zeznań świadków i powodów. Świadkowie Z. T. , M. W. oraz powodowie R. J.

(1), A. J. zeznawali szczerze, logicznie i spójnie. W/w świadkowie i powodowie zbieżnie i wyczerpująco przedstawili sytuację rodzinną R. J.

(1), jego stosunki z synami, to w jaki sposób zajął się pochówkiem pierwszej żony i to kto i w jaki sposób opiekuje się spornym grobem. Sąd zważył co następuje: Powództwo R. J.

(1)zasługuje na uwzględnienie. Powództwo A. J. nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do powództwa A. J. to nie posiada ona legitymacji czynnej w tej sprawie. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze specyficzną wiązką uprawnień zarówno materialnych, jak i niematerialnych zwaną prawem do grobu. Jak trafnie wskazuje Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie (m.in. w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. I CSK 66/10, LEX nr 738085) elementy osobiste prawa do grobu mają charakter przeważający i są związane z określoną osobą. Jako prawa osobiste są niezbywalne i niedziedziczne. Prawo do grobu jest jednym z samoistnych prawa majątkowych, co do którego nie ma zakazu ustawowego jego zbywalności ani wyłączenia dziedziczenia, jedynie wtedy gdy miejsce na cmentarzu i grób został urządzony przez osobę pozostającą przy życiu i jest wolny (nikt nie został w nim pochowany). Jeśli natomiast w grobie spoczęły już zwłoki określonej osoby uprawnionej do pochowania, to na skutek pochówku następuje zdominowanie uprawnień majątkowych przez niemajątkowe, w związku z czym dopuszczalność rozporządzenia prawem do grobu wygasa. Z tą chwilą nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych od osobistych. Prawa majątkowe tracą swoją odrębność, nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania przez dotychczasowy podmiot, a to ze względu na prawo do grobu pozostałych uprawnionych, którego źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie. Jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy, art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma takie znaczenie, że określa osoby, którym przysługuje prawo do pochowania w grobie ( a nie prawo do grobu ), nie stanowi jednak samoistnego, materialnoprawnego źródła powstania prawa do grobu. Od momentu pogrzebania w grobowcu pierwszej osoby, osoby jej bliskie nabywają prawo do tego grobu rozumiane jako wiązka różnorodnych uprawnień, które co do zasady podlegają wspólnemu wykonaniu przez wszystkich uprawnionych i to niezależnie od tego, komu przypada administracyjny status dysponenta grobu i kto ten grób opłaca. Od tego momentu prawo do grobu nie podlega już rozporządzeniu. Jeżeli w grobie wielomiejscowym pochowana została choćby tylko jedna osoba zmarła, osobom bliskim tej osoby przysługuje uprawnienie do dokonywania na jej grobie czynności kultu pamięci zmarłego, niezależnie od faktycznego zakresu i częstotliwości korzystania z tego uprawnienia. W takim wypadku członkowie rodziny są współuprawnionymi (chyba, że zrzekliby się tego prawa na rzecz innych uprawnionych). Z tym uprawnieniem o charakterze osobistym niewątpliwie wiąże się to, co leży u podstaw art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r., 118, poz. 687 z późn. zm.). Przepis ten określa wyłącznie osoby, którym przysługuje prawo pochowania zwłok, a więc to uprawnienie, które stanowi istotę niemajątkowego elementu prawa do grobu. Innymi słowy, skoro przepis art. 10 określa wyłącznie osoby uprawnione do pochowania zwłok, a jest to element składowy prawa do grobu, to w sposób pośredni określa on uprawnienia do dysponowania grobem (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1978 r., III CZP 56/78, OSNC 1979/4/68; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1996 r., I CRN 53/96, Lex nr 750269). Z mocy art.10 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2000r. nr 23, poz.295) prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie: 1) pozostały małżonek(ka), 2) krewni zstępni, 3) krewni wstępni, 4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Na chwilę obecną w grobie nr (...) na Cmentarzu Komunalnym w N. pochowana jest wyłącznie J. J.

(4). A. J. nie jest w stosunku do niej osobą bliska według katalogu wymienionego w art. 10 ust 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2000r. nr 23, poz.295). A. J. posiadałaby legitymację czynną w tej sprawie – prawo do rozporządzenia grobem dopiero w sytuacji pochowania w tym grobie jej męża powoda R. J.

(1). Tymczasem R. J.

(1)żyje. Obecnie wolnymi miejscami w grobie nr (...) na Cmentarzu Komunalnym w N. może dysponować tylko R. J.

(1)i pozwani, skoro w spornym grobie leży J. J.

(4)( pierwsza żona R. J.

(1)i matka pozwanych). Mając na uwadze także na uwadze powyższe rozważania dotyczące istoty i treść prawa do grobu nie ulega wątpliwości, że powód R. J.

(1)nie może samodzielnie dysponować grobem nr (...) na Cmentarzu Komunalnym w N. , bez porozumienia z pozwanymi. Powództwo o ustalenie prawa do dysponowania grobem, jak każde inne powództwo o ustalenie ma swą podstawę w treści art. 189 k.p.c. i musi dotyczyć określonego prawa lub stosunku prawnego. Powoda obciążał - na mocy art. 189 k.p.c. - obowiązek wykazania interesu prawnego przy ustalaniu prawa do dysponowania ww. grobem. Kurator ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych wskazywał na brak podstaw do uznania powództwa za zasadne, skoro z oświadczenia J. J.

(1)przedłożonego przez powoda z 2000 roku nie wynika aby sprzeciwiali się pochówkowi w spornym grobie osoby ojca. Interes prawny, o którym mowa w art. 189 k.p.c. , jest rozumiany jako taki interes, który wynika z konkretnego stosunku prawnego istniejącego między stronami procesu, w ramach którego powstał spór lub niepewność co do istnienia określonego prawa lub stosunku prawnego, wymagający rozstrzygnięcia, którego nie można uzyskać w inny sposób niż w drodze powództwa o ustalenie. Odnosząc to do niniejszej sprawy, oznacza to konieczność ustalenia, że między stronami zachodzi taki stosunek prawny, który wymaga wydania przez sąd rozstrzygnięcia o charakterze ustalającym. Taki stosunek prawny mógłby przy tym wynikać bądź z uprawnień majątkowych, zwłaszcza na tle umowy z art. 7 ustawy, bądź niemajątkowych, wynikających z przepisów o ochronie dóbr osobistych. Zdaniem Sądu, oczywiste jest, że powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia jego prawa do spornego groby, skoro pozwany J. J.

(1)w imieniu własnym i brata T. J. złożył w administracji cmentarz pismo, w którym sprzeciwia się pochówkowi osób postronnych w tym ojca drugiej żony A. J. , które to uprawnienie składa się przecież na treść szeroko rozumianego prawa do grobu. Domagając się ustalenia oznaczonego w pozwie prawa, powód powołał się na umożliwienie mu ewentualne pochowane się w tym grobie obok żony pierwszej żony, wnioskując o możliwość pochowania razem z nim też drugiej żony A. J. . Samo oświadczcie z k. 13 złożone przez pozwanego J. J.

(1)jest niejednoznaczne co do osób, które pozwani wykluczają w pochówku w spornym grobie. W oświadczeniu istnieje odwołanie do „osób postronnych”. Trudno określić kogo pozwani rozumieją w tym pojęciu, czy nie dotyczy ono również osoby ojca - R. J.

(1), z którym pozostają w konflikcie. Interes prawny powoda w żądaniu ustalenia prawa do dysponowania spornym grobem wynika też z postawy jaką po tym oświadczeniu J. J.

(1)zajęła administracja cmentarza, wstrzymując się od wszelkich działań dotyczących spornego grobowca do czasu rozwiązania sporu rodzinnego. W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienia zarzut kuratora, iż powództwo powoda R. J.

(1)jest przedwczesne, bo nie podjęto czynności polubownych i kontaktu z pozwanymi. Jak wynika z ustaleń tej sprawy pozwani pozostają z powodem w konflikcie rodzinnym, zerwali z nim jakąkolwiek styczność, nie podali mu nawet swoich danych adresowych. W tej sytuacji niemożliwym było podjęcie jakikolwiek czynności mediacyjnych. Co więcej z racji istniejącego konfliktu rodzinnego istnieje zdaniem Sądu po stronie powoda R. J.

(1)interes prawny w żądaniu ustalenia prawa do dysponowania grobem właśnie z uwagi na postawę pozwanych, którzy są ojcu nieprzychylni. Samo pismo J. J.

(1)z 2000 roku do Administracji Cmentarza świadczy o jego złej woli, skoro nie brał udziału w organizacji pochówku matki i obecnie nie kultywuje pamięci po niej, zaprzestał odwiedzenia jej grobu. Podobną postawę przejawia pozwany T. J. . Mając powyższe na uwadze Sąd ustalił, że powód R. J.

(1)posiada prawo do dysponowania miejscami wolnymi w grobie nr (...) położonym na Cmentarzu Komunalnym w N. poprzez pochowanie w nim swojej osoby i osoby drugiej żony tj. A. J. . Zważyć należy, iż prawo do pochówku wspólnie ze zmarłą żoną jest uznawane w polskiej tradycji za jedno z kardynalnych praw jednostki i w normalnych małżeństwach to prawo jest w pełni respektowane. Powód był dwukrotnie żonaty, a z okoliczności tej sprawy wynika, że zarówno z pierwszą jak i drugą żoną żył - żyje w poprawnych relacjach małżeńskich. Kobiety te się nie znały wcześniej. Trudno zatem powodowi odmówić prawa do wiecznego spoczynku z dwiema ważnymi mu kobietami, tym bardziej, że grób, w którym już spoczywa pierwsza żona został przez niego całkowicie sfinansowany. Ponadto to tylko powód i jego druga żona dbają o ten grób i kultywują pamięć po zmarłej J. J.

(4). Pozwani nie przejawiają żadnych aktów kultywacji pamięci zmarłej matki, a złożone przez J. J.

(1)oświadczenie należy potraktować, jako chęć utrudnienia ojcu rozporządzenia spornym grobem, podyktowane tylko czystą złośliwością. W związku z faktem, iż powództwo powodów R. J.

(1)i A. J. zostało uwzględnione jedynie częściowo - tylko w stosunku do powoda R. J.

(3), Sąd w punkcie IV sentencji wyroku - na podstawie art. 100 k.p.c. - zniósł wzajemnie koszty procesu między stronami, tj. koszty wynikające z zastępstwa prawnego powodów przez pełnomocnika z wyboru oraz dotyczące uiszczonej opłaty od pozwu w kwocie 600 zł. W związku z częściowym przegraniem sprawy przez pozwanych koszty kuratora ustanowionego dla nieznanych z miejsca pobytu według stawek taryfowych Sąd wypłacił ze środków SP. SSO Monika Świerad