Sad powszechny, IV Ka 1415/13

Sygn. akt. IV Ka 1415/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2014 r . Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Dorota Kropiewnicka (spr.) Sędziowie SSO Aleksander Ostrowski SSO Alojzy Zawadzki Protokolant Artur Łukiańczyk przy udziale Tomasza Fedyka Prokuratora Prokuratury Okręgowej po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy J. S. oskarżonego o przestępstwo z art. 157 § 1 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia z dnia 23 października 2013 roku sygn. akt V K 882/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla Wrocławia – Śródmieścia do ponownego rozpoznania. Sygn. akt: IV Ka 1415/13 UZASADNIENIE J. S. został oskarżony o to, że w dniu 23 października 2011 roku we W. dokonał uszkodzenia ciała T. O. , w ten sposób, że uderzał go pięścią w twarz w wyniku czego pokrzywdzony upadł uderzając tyłem głowy o bruk, powodując obrażenia w postaci złamania kości nosa z przemieszczeniem, niewielkie ukruszenie korony zęba 21 oraz podbiegnięcia krwawe twarzy, a które to obrażenia spowodowały u niego rozstrój zdrowia i naruszenia czynności narządów ciała trwające dłużej niż dni siedem, tj. o czyn z art. 157 § 1 kk . Wyrokiem z dnia 23 października 2013 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia- Śródmieścia : I. uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu, opisanego w części wstępnej wyroku stanowiącego występek z art. 157 § 1 kk i za to na podstawie art. 157 § 1 kk wymierzył mu karę 10 (dziesięciu) miesięcy pozbawienia wolności; II. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 2 (dwa) lata; III. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego J. S. na rzecz pokrzywdzonego T. O. obowiązek naprawienia szkody w części poprzez zapłatę kwoty 6.240 zł i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 5.000 zł; IV. na podstawie art. 44 § 2 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa i zarządził pozostawienie w aktach sprawy dowodu rzeczowego z wykazu dowodów rzeczowych (...) k. 70 akt sprawy; V. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe i wymierzył mu opłatę w wysokości 180 złotych oraz zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego T. O. kwotę 3.324 złotych z tytuły poniesionych przez niego kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego , który zarzucił Sądowi Rejonowemu: I. obrazę przepisów prawa materialnego ( art. 438 pkt 1 k.p.k. ), a to art. 25 k.k. przez jego niezastosowanie i nie zakwalifikowanie działania oskarżonego jako działania w obronie koniecznej, podczas gdy ze zgromadzonego w tym zakresie materiału dowodowego i ustalonego przez Sąd orzekający stanu faktycznego wynika bezsprzecznie, iż działanie oskarżonego stanowiło reakcję na bezpośredni, bezprawny zamach skierowany przez pokrzywdzonego na zdrowie i życie oskarżonego; II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia ( art. 438 pkt 3 k.p.k. ) wyrażający się m.in. w ustaleniu, że: - pokrzywdzony został uderzony kilkukrotnie w twarz przez oskarżonego, a następnie, po upadku na kostkę brukową oskarżony w dalszym ciągu uderzał leżącego T. O. około 5 razy - podczas gdy analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie prowadzi do takiego wniosku, - pokrzywdzony w dniu 25.10.2011 r. zgłosił się do lekarza, podczas gdy tego dnia poddał się on jedynie sądowo lekarskim w Zakładzie (...) , a z pomocy lekarskiej skorzystał wbrew ustaleniom Sądu dopiero w dniu 26.10.2011 r., - łączny okres noszenia (...) przez T. O. trwał tydzień, podczas gdy pokrzywdzony nosił ten opatrunek przez 48 godzin i brak jest w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym potwierdzenia, aby został on pokrzywdzonemu założony ponownie i łączny czas jego noszenia wynosił powyżej 7 dni; III. obrazę przepisów prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia ( art. 438 pkt 2 k.p.k. ), mianowicie art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez będące wynikiem nieuwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego - przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz niedostrzeżenie przy wyrokowaniu całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, skutkujące szeregiem nieprawidłowych stwierdzeń oraz ocen, w szczególności zaś dowodu z przesłuchania: - pokrzywdzonego T. O. , jakoby ten mówiąc, iż „zadzwoni po ekipę" chciał oznajmić, iż dzwoni po kolegę, aby pomógł mu opuścić lokal, podczas gdy w rzeczywistości słowami tymi groził oskarżonemu kończąc wypowiedź, że ekipa ta „wywiezie go do lasu", co Sąd Rejonowy pominął milczeniem, - świadków A. , J. , S. traktując je w sposób wybiórczy, dopasowując wręcz zeznania ww. osób do wykreowanej przez Sąd wersji wydarzeń jak też z góry założonego przez Sąd orzekający stanu faktycznego sprawy, mianowicie wywodząc z nich, że po upadku pokrzywdzonego oskarżony nadal go bił, dowolnie odrzucając zeznania tychże świadków, które świadczyć miałyby o tym, iż w rzeczywistości było inaczej, - świadka M. S. , ponieważ pominął jej zeznania w zakresie kierowanych przez pokrzywdzonego w stronę oskarżonego wulgaryzmów oraz wyglądu oskarżonego po zdarzeniu - „w podartych i zakrwawionych ciuchach, po zaatakowaniu go przez Pana T. " stanowiące o dokonaniu przez pokrzywdzonego zamachu na zdrowie oskarżonego; IV. obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia ( art. 438 pkt 2 k.p.k. ), mianowicie art. 170 § 1 k.p.k. w zw. art. 6 k.p.k. przez zaniechanie wezwania biegłego na rozprawę w sytuacji, gdy obrona deklarowała zamiar zadania mu szeregu pytań w związku ze sprzecznościami znajdującymi się w materiale dowodowym, a to w sporządzonych na piśmie opiniach biegłego G. , D. i B. , czego podstawową konsekwencję stanowiło naruszenie prawa oskarżonego do obrony; V. obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia ( art. 438 pkt 2 k.p.k. ), mianowicie art. 49a k.p.k. poprzez jego niezastosowanie polegającą na orzeczeniu obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia przez oskarżonego za wyrządzoną T. O. krzywdę, w sytuacji gdy o roszczenie, które miałoby wynikać z zarzucanego oskarżonemu przestępstwa wytoczono już powództwo cywilne (adhezyjne). Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja obrońcy oskarżonego zasługiwała na uwzględnienie, choć na obecnym etapie postępowania Sąd Okręgowy ograniczył rozważania wyłącznie do oceny jednego z postawionych w niej zarzutów, a to obrazy art. 170 § 1 kpk w zw. art. 6 kpk , polegającej na zaniechaniu wezwania na rozprawę opiniującego w sprawie biegłego. Obrona wyraźnie wnosiła o przesłuchanie na rozprawie biegłego M. B. , zaś przeprowadzenie wskazanej czynności niewątpliwie przyczyniłoby się do wszechstronniejszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i mogło mieć wpływ na sposób jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Uwzględnienie wskazanego zarzutu stanowiło samodzielną podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Wobec powyższego przedwczesne byłoby odnoszenie się przez Sąd Odwoławczy do pozostałych zarzutów apelacji, zgodnie z uregulowaniem zawartym w przepisie art. 436 kpk . W świetle przedstawionego oskarżonemu zarzutu zasadniczego znaczenia nabierało jednoznaczne ustalenie, czy powstałe u pokrzywdzonego obrażenia ciała rzeczywiście wywołały rozstrój jego zdrowia na okres powyżej siedmiu dni. W toku prowadzonego w sprawie postępowania obrona kilkukrotnie wskazywała na konieczność wnikliwego rozważenia przez Sąd, czy przeprowadzone w sprawie dowody istotnie dawały podstawy do przypisania oskarżonemu popełnienia czynu z art. 157 § 1 kk . Wątpliwości dotyczące zasadności przedstawionego oskarżonemu zarzutu aktualizowały się już w świetle opinii biegłego W. G. (niesłusznie uznanego przez Sąd I instancji za świadka), który badał pokrzywdzonego bezpośrednio po zdarzeniu, zaś w toku rozprawy głównej wskazał, że „ nie można wykluczyć, iż w związku ze złamaniem nosa utrudnienia oddychania u pokrzywdzonego trwało krócej niż 7 dni ”. Co prawda biegły wskazał, że „ typowo złamanie nosa z przemieszczeniem goi się dłużej niż 7 dni ”, jednak przyznał również, że „ w tym konkretnym przypadku zastosowano leczenie, które wpływało na naturalny przebieg leczenia, zaś biegły nie jest w stanie powiedzieć jak długo trwałyby dolegliwości, gdyby nie wykonano pokrzywdzonemu repozycji nosa ”. Dolegliwości związane ze złamaniem nosa (czasokres ich trwania) miały zaś dla sprawy o tyle istotne znacznie, że biegły wyraźnie wskazał, iż „ o przyjęciu kwalifikacji prawnej z art. 157 § 1 kk zdecydowało wystąpienie złamania kości nosa z przemieszczeniem ” (k. 181). Pojawiające się w związku z powyższą opinią wątpliwości skłoniły Sąd Rejonowy do uwzględnienia wniosku obrony i dopuszczenia w sprawie opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej, co miało służyć jednoznacznemu ustaleniu, czy powstałe u pokrzywdzonego obrażenia ciała rzeczywiście spowodowały rozstrój jego zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Z dopuszczonej przez Sąd I instancji opinii biegłego M. B. - ograniczonej w zasadzie do zrelacjonowania zdiagnozowanych u pokrzywdzonego obrażeń ciała- wynikało że powstały u niego rozstrój zdrowia trwał dłużej niż 7 dni, a w konsekwencji wyczerpane zostały znamiona przestępstwa z art. 157 § 1 kk . Biegły nie podzielił przy tym stanowiska W. G. , jakoby o przyjętej kwalifikacji prawnej miało w pierwszej kolejności decydować uszkodzenie nosa pokrzywdzonego, bowiem wyraźnie odniósł się także do uszkodzeń jego zębów. Jednocześnie z konkluzji wskazanej opinii wynikało, że o możliwości zakwalifikowania powstałych u pokrzywdzonego obrażeń ciała jako wyczerpujących znamiona z art. 157 § 1 kk decydowała suma powstałych u niego dolegliwości. W powyższym świetle szczególnie istotne pozostawało jednak to, że biegły B. w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji obrony, w której podważano związek przyczynowy istniejący między działaniem oskarżonego a powstałymi u pokrzywdzonego obrażeniami zębów. Bez najmniejszego choćby komentarza biegły B. ograniczył się do stwierdzenia, że „ w wyniku prowadzonej diagnostyki i leczenia pacjenta w dalszym czasie stwierdzono u niego dodatkowo szczegółowo opisane obrażenia zębów ”. W świetle argumentacji wyrażonej w prywatnej opinii, oczywistym obowiązkiem Sądu I instancji było wezwanie biegłego B. na rozprawę i umożliwienie stronom zadawania mu pytań, zwłaszcza że obrońca oskarżonego wyraźnie o to wnosił. O ile bowiem dowód z prywatnej opinii nie ma w postępowaniu karnym wiążącej mocy dowodowej, to niewątpliwie wyrażona w niej argumentacja powinna być przez Sąd rozważona, tak by wszelkie okoliczności sporne zostały w sprawie wszechstronnie wyjaśnione. W tym kontekście całkowicie niezrozumiałe pozostawało stanowisko Sądu Rejonowego, który uznał, że „ rozważania opinii biegłego B. były konkretne ” (k. 196). Biegły ograniczył się wszak do opisania stwierdzonych u pokrzywdzonego obrażeń ciała, a w konsekwencji wydana przez niego opinia stanowiła w zasadzie powtórzenie wniosków płynących ze zgromadzonej już wcześniej w sprawie dokumentacji medycznej. Wniosek opinii biegłego sformułowany przy tym został w sposób nad wyraz ogólny i aprioryczny, w żaden sposób nie wyjaśniając przyczyn, dla których w świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy bezzasadna była argumentacja obrony dotycząca innego charakteru obrażeń ciała pokrzywdzonego. Nie może przy tym ulegać wątpliwości, że zaniechanie wezwania biegłego na rozprawę, w sytuacji gdy strona deklaruje zamiar zadania mu szeregu pytań w związku z opinią sporządzoną na piśmie, narusza nie tylko dyspozycję art. 170 § 1 kpk ale także stanowi istotne naruszenie prawa oskarżonego do obrony (tak wprost wyrok SN z dnia 15 stycznia 2008 r., III KK 383/07, Biul.PK 2008/6/4, wyrok SN z dnia 11 października 2006 r., IV KK 99/06, LEX nr 196949 ). Należy przy tym wskazać, że żądanie wezwania biegłego na rozprawę celem umożliwienia stronie zadawania pytań w sposób zasadniczy odbiega od żądania ponownego wezwania tych samych lub powołania innych biegłych ( art. 201 kpk ). Z zasady bezpośredniości wprost wynika, że Sąd może odstąpić od przesłuchania biegłego na rozprawie wyłącznie wówczas, gdy treść sporządzonej przez niego opinii nie budzi wątpliwości stron, a w konsekwencji wyrażają one zgodę na ujawnienie tego dowodu na rozprawie. Bezpośrednie przesłuchanie biegłego na rozprawie nie stanowi więc formy zasięgnięcia opinii uzupełniającej, a jedynie bezpośredniego zapoznania się Sądu z przedłożonym do sprawy dowodem. Oddalając wniosek obrony o wezwanie biegłego na rozprawę Sąd Rejonowy wskazał, że „ nie wykazano jakichkolwiek niespójności czy niejasności treści opinii ”, co w sposób jednoznaczny świadczyło, że Sąd I instancji utożsamił powinność przesłuchania biegłego na rozprawie z wynikającą z art. 201 kpk możliwością zasięgnięcia opinii uzupełniającej/nowej opinii innych biegłych. Wskazane instytucje znacząco się jednak od siebie różnią, tak co do samych założeń, jak i ich zasadniczych celów. Przesłuchanie biegłego na rozprawie ma umożliwić stronom zadawanie biegłemu pytań, a w konsekwencji stworzyć im szansę na wykazanie ewentualnych wadliwości podważanej opinii. Z kolei „ponowne wezwanie tych samych biegłych lub powołanie innych biegłych” ( art. 201 kpk ) może nastąpić dopiero wówczas, gdy Sąd wyczerpie wszystkie możliwości weryfikacji przedstawionych mu opinii, a więc w szczególności gdy przesłucha biegłego na rozprawie. Skoro z możliwości przeprowadzenia owego przesłuchania Sąd I instancji świadomie nie skorzystał, to oczywiście przedwczesne było wnioskowanie, że opinia sporządzona przez biegłego M. B. była spójna i logiczna, a tym samym że mogła ona stanowić podstawę czynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Obowiązkiem Sądu I instancji będzie wszechstronne wyjaśnienie wątpliwości związanych z możliwością zakwalifikowania obrażeń ciała pokrzywdzonego jako wyczerpujących znamiona z art. 157 § 1 kk . Powinnością Sądu będzie nie tylko przesłuchanie na rozprawie biegłego M. B. , ale także ponowne przesłuchanie badającego pokrzywdzonego bezpośrednio po zdarzeniu biegłego W. G. . Nie ulega bowiem wątpliwości, że wyjaśnienia wymagają przyczyny, dla których w obu wystawionych podejrzanemu świadectwach sądowo-lekarskich oględzin ciała w zasadzie nie odniesiono się do występujących u niego obrażeń zębów (w świadectwie z dnia 27 października 2011 r. wskazano jedynie na „ niewielkie ukruszenie części siecznej korony zęba 21 o wymiarach około 0,1x0,1 cm ”), co pozostaje w sprzeczności z wykazywanymi przez pokrzywdzonego bardzo wysokimi kosztami leczenia stomatologicznego. Skoro Sąd Rejonowy ustalił- za opinią biegłego M. B. - że u pokrzywdzonego występowały poważne uszkodzenia w zakresie uzębienia, to powinien również wnikliwie wyjaśnić przyczyny, dla których obrażenia te nie zostały stwierdzone w toku dwóch badań pokrzywdzonego przeprowadzonych bezpośrednio po zdarzeniu. Mając powyższe względy na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.