WYROK 1.W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agnieszka Terpiłowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2019 r. w Świdnicy na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) S.A. w B. przeciwko E. S. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 25 października 2018r., sygn. akt I C 1332/18 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od pozwanej E. S. na rzecz strony powodowej (...) S.A w B. dalszą kwotę 1.147,23 (tysiąc sto czterdzieści siedem 23/100) zł, płatną w 4 miesięcznych ratach: pierwsze trzy raty w wysokości po 300 zł, ostatnia rata w kwocie 247,23 zł, w terminie do dnia 25 każdego miesiąca, począwszy od czerwca 2019r. z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia; umarza postępowanie co do kwoty 500 zł z odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 24 marca 2018r. do dnia zapłaty (pkt. II); nie obciąża pozwanej kosztami procesu (pkt. III); II. oddala apelację w pozostałej części; III. znosi pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył: Apelacja pozostawała uzasadniona w części. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o nie kwestionowane fakty dotyczące zawarcia umowy i jej nienależytego wykonywania Sąd pierwszej instancji dokonał natomiast w części błędnej oceny prawnej poprawnie ustalonego stanu faktycznego, ponadto nie uwzględnił, iż w części cofnięte zostało powództwo. Sąd drugiej instancji nie przeprowadzał postępowania dowodowego w związku z powyższym w oparciu o treść art. 505 13 § 2 k.p.c. uzasadnienie zawiera jedynie wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku. Strona powodowa wnosiła o zasądzenie kwoty 4.879,92 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 24 marca 2014r. do dnia zapłaty. Pismem z dnia 30 sierpnia 2018r. (data nadania przesyłki) strona powodowa wniosła o zasądzenie kwoty 4.379,92 zł z odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 24 marca 2018r. do dnia zapłaty. Strona powodowa przyznała, iż powódka zapłaciła w toku procesu kwotę 500 zł i w zw. z tym cofnęła w tym zakresie pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia, wnosząc o umorzenie postępowania w tym zakresie. Sąd Okręgowy przyjął, porównując zakres podtrzymanego i cofniętego powództwa, iż roszczenie odsetkowe od kwoty 500 zł nie zostało podtrzymane a zatem w tym zakresie również zostało cofnięte wraz z ze zrzeczeniem się roszczenia. O cofnięciu powództwa pozwana została poinformowana na rozprawie w dniu 23 października 2018r. Zgoda pozwanej nie była wymagana w świetle art. 203 § 1 k.p.c. W tej części postępowanie powinno zostać umorzone (na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. ) a jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku powództwo zostało oddalone w tej części. Zapłata kwoty 500 zł została zaliczona bowiem na zapłacone należności przez pozwaną. W konsekwencji nastąpiła zmiana wyroku w tej części. Sąd Okręgowy przyjął, iż kwota 500 zł została objęta zaskarżeniem – apelacją zaskarżony został bowiem wyrok w części, w jakiej Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo a zatem również w tym zakresie ( art. 378 § 1 k.p.c. ). Wnioski apelacji o uwzględnienie powództwa w całości w tej sytuacji pozostają nieuprawnione wobec oświadczenia samej strony o cofnięciu powództwa. Apelacja w tym zakresie zatem została w części oddalona tj. w części w której strona powodowa wnosiła o zasądzenie zapłaconej w toku procesu kwoty, co do której cofnęła pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia (na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana złożyła oświadczenie o uznaniu powództwa, jednocześnie wnosząc o rozłożenie na raty świadczenia. Uznanie roszczenia zostało złożone w piśmie procesowym podpisanym przez pełnomocnika a zakres pełnomocnictwa (k: 37) nie wskazuje by oświadczenie w tym zakresie wywołało skutki materialnoprawne. Można było przyjąć, iż stanowiło wyraz rezygnacji z obrony w ramach autonomii w dysponowaniu swoim prawem procesowym. Oświadczenie o uznaniu powództwa został odwołane w kolejnym piśmie z dnia 18 października 2018 ze wskazaniem jako przyczyny odwołania, zapoznanie się z treścią umowy. Pozwana zakwestionowała należność główną w kwocie 2.250 zł, w tym tytułem opłaty przygotowawczej – 129 zł, prowizji w wysokości 1.321 zł i ceny (...) w wysokości 800 zł. W świetle zeznań pozwanej trudno ocenić jej stanowisko procesowe, niewątpliwym pozostaje, iż nie ma w zasadzie żadnej wiedzy na temat zaciągniętego zobowiązania i ciążących na niej na tej podstawie obowiązkach. W granicach starannego działania, nawet przy założeniu, iż pozwana pozostaje konsumentem oświadczenie, iż nie przeczytała umowy nie zwalnia jej z obowiązków wynikających z umowy. Treść umowy powinna być znana pozwanej a w każdym razie powinna dysponować jej treścią korzystając z porad fachowego pełnomocnika. Przyczyna zatem odwołania oświadczenia o uznaniu roszczenia nie uzasadniała uznania za skuteczne odwołania oświadczenia. Jednakże zasadne pozostawało w oparciu o zeznania pozwanej, założenie jakie czyni Sąd pierwszej instancji, iż zawarta umowa narusza prawa konsumenta i jako taka godzi w zasady współżycia społecznego. I w tym kontekście należało ocenić uznanie powództwa za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i na tej podstawie żądanie strony powodowej w zakresie ostatecznie zakwestionowanym mogło zostać ocenione przez sąd ( art. 213 § 2 k.p.c. ). Zaskarżonym wyrokiem została zasądzona kwota 2.394,83 zł. Z uzasadnienia wyroku wynika, iż na zasądzoną kwotę składa się należność główna 2.250 zł pomniejszona o wpłaty w łącznej kwocie 745 zł, powiększona o odsetki umowne w kwocie 720 zł i skapitalizowane odsetki od dnia wniesienia pozwu do dnia wyrokowania w kwocie 169,83 zł. Tak ustalona kwota została rozłożona na raty. Skapitalizowanie odsetek maksymalnych na dzień wyrokowania i doliczenie ich do zasądzonej należności pozostaje skutkiem rozłożenia na raty zasądzanego roszczenia ( por. uchwała SN z dnia 22 września 1970 r., III PZP 11/70, Lex). Apelacją zaskarżony został wyrok w zakresie w jakim zostało oddalone powództwo - skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie i uwzględnienie powództwa w całości. Sąd Okręgowy przyjął w oparciu o powyższe żądania strony, wnioskując również na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia, iż zaskarżone pozostawało oddalenie powództwa w zakresie kwot 800 zł, 129 zł, 1.321 zł przy uwzględnieniu skapitalizowanych odsetek zasądzonych i pomniejszających dochodzone roszczenie (4.879,92 zł – 800 zł – 1321 zł – 129 zł – 144,83 zł = 2.485,09 zł. Należy podkreślić, iż powyższe żądanie nie uwzględnia wcześniejszego cofnięcia powództwa o czym była mowa wyżej. Tylko tyle można wnioskować po treści apelacji. Należy podkreślić, iż nie kwestionowane było rozłożenie na raty zasądzonego świadczenia. W żadnym zatem zakresie pozytywna treść zaskarżonego rozstrzygnięcia nie została zakwestionowana. Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, iż wynagrodzenie prowizyjne nie zostało uzgodnione indywidualnie a zapisy umowy w tym zakresie kształtują prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jej interesy. W sprawie nie było podstaw do uznania, iż zapisy odnoszące się do wynagrodzenia prowizyjnego stanowią klauzulę abuzywną. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że strony zawarły umowę pożyczki gotówkowej (...) z dnia 11 października 2017r., a zawarta umowa jest kredytem konsumenckim w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim . Całkowita kwota pożyczki wyniosła 2.250 zł, opłata przygotowawcza stanowiła kwotę 129 zł, koszt wynagrodzenia prowizyjnego określono na kwotę 1.321 zł. Dodatkowo pozwana została obciążona kwotą 800 zł tytułem wybranego (...) . Pożyczkę oprocentowano w wysokości 9,87 % w skali roku, a jej całkowity koszt ustalono na kwotę 5.220 zł. Z zeznań pozwanej (rozprawa z dnia 23 października 2018r., k: 90) wynika, iż podpisując umowę miała świadomość, że zapłaci o wiele więcej niż pożyczyła. Sąd Okręgowy wskazuje, iż na podstawie nowelizacji ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim ustawą z dnia 5 sierpnia 2015r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015.1357) wprowadzono przepisy art. 36a-36d . Zmiana ustawy obowiązuje w tym zakresie od dnia 11 marca 2016r. Z uzasadnienia projektu powyższej ustawy wynika, że celem ustawodawcy pozostawało ograniczenie możliwości pobierania nadmiernych opłat, prowizji i odsetek w umowach pożyczek i kredytów (www.sejm.gov.pl, uzasadnienie projektu, nr druku 3460). Ustawodawca przyjął, że dotychczasowe przepisy, w tym odwołanie zawarte w umowie o kredyt konsumencki do przepisu art. 359 § 2 1 k.c. nie jest wystarczające. Regulacja wprowadzanych art. 36a-36d ustawy o kredycie konsumenckim , zawierająca limity kosztów kredytu, była przedmiotem szczegółowej analizy ustawodawcy, który przyjął, iż w zależności od okresu, na który umowa została zawarta, całkowity koszt kredytu z wyłączeniem odsetek nie będzie mógł przekroczyć 55 % w skali jednego roku, 85% w skali dwóch lat i dalej 100 % niezależnie od okresu kredytowania. Limity pozaodsetkowych kosztów kredytu określone przepisami art. 36a ust. 1-2 cyt. ustawy mają zastosowanie do umów zawartych po 11 marca 2016r. Umowa pożyczki między stronami przedmiotowego postępowania została zawarta po tej dacie tj. w dniu 11 października 2017r. na okres 36 miesięcy. Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wzoru określonego w przepisie art. 36a ust. 1 ukk. Pozaodsetkowe koszty kredytu obejmują wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek, w tym w szczególności prowizje i opłaty. Z umowy pożyczki (...) z dnia 11 października 2017r. wynika, że (...) S.A. z siedzibą w B. udzieliła pozwanej E. S. pożyczkę w kwocie 2.250 zł, całkowita kwota do zapłaty wynosił kwotę 5.220 zł. Pozaodsetkowe koszty kredytu wynosiły zatem kwotę 2.250 zł, na co składają się: opłata przygotowawcza w wysokości 129 zł, wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 1.321 zł, oraz wynagrodzenie przyznane na wniosek pozwanej (...) w wysokości 800 zł. W tej sytuacji niezasadne pozostaje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podpisana przez pozwaną umowa zawiera tzw. klauzulę abuzywną dotyczącą wysokości wynagrodzenia prowizyjnego. Dochodzona przez stronę powodową kwota tytułem pozaodsetkowych kosztów kredytu – wynagrodzenia prowizyjnego nie przekracza limitu określonego według wzoru z art. 36a ust. 1 ukk. Przywołany przepis art. 36a cyt. ustawy, w kontekście uzasadnienia projektu ustawy, wskazuje na dopuszczalną wysokość limitu kosztów kredytu, która w umowie nie została przekroczona. Pozwana miała świadomość co do konieczności zapłaty wynagrodzenia prowizyjnego a z pewnością z łatwością mogła powziąć wiadomość o jego wysokości, gdyby tylko przeczytała umowę, gdzie jasno wskazano konieczność jego opłacenia i jego wysokość. Zatem, oprócz niespłaconej kwoty kapitału pożyczki i odsetek, strona powodowa mogła domagać się od pozwanej dodatkowo pozaodsetkowych kosztów pożyczki, które nie przekraczają limitów określonych w art. 36a ust. 1-2 cyt. ustawy w postaci wynagrodzenia prowizyjnego. Jednakże zasadne pozostaje stanowisko Sądu pierwszej instancji dotyczące nieuzgodnienia indywidualnie warunków umowy jeśli chodzi o dodatkowy dobrowolny wariant umowy. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji przeprowadził dowód z przesłuchania pozwanej. Co do zakresu postanowienia dowodowego nie zostało zgłoszone zastrzeżenie w trybie art. 162 k.p.c. i nie podnoszono zarzutów w tym zakresie w postępowaniu apelacyjnym. Wnioski jakie należało wyciągnąć z tych zeznań uzasadniają oddalenie powództwa, co do kwoty 800 zł za wariant umowy nieuzgodniony indywidualnie oraz za opłatę przygotowawczą, która nie znajduje uzasadnienia w czynnościach strony powodowej. Pozwana zeznała, iż nie wie co to jest pakiet dodatkowy a okoliczności w jakich zawarta została umowa wskazują, iż nie uzgodniono z nią indywidulanie odpłatnego rozszerzenia ochrony przed ewentualnym opóźnieniem w spłacie rat. Pozwana nie miała wiedzy, iż może domagać się odroczenia płatności rat i płaci za tę usługę. Ponadto strona powodowa sama oferowała swoje usługi zapewniając o dostępności kolejnych kwot pożyczek. Trudno przyjąć, iż w tych okolicznościach pozwana powinna jeszcze ponosić koszty opłaty przygotowawczej. Sąd Okręgowy podziela poglądy wyrażone przez Sąd pierwszej instancji co do podstaw uznania postanowień umowy za niewiążące - bez konieczności ich ponownego przytaczania. W granicach zaskarżenia Sąd Okręgowy przyjął, że nadal niezasadne pozostaje żądanie strony powodowej, co do zasądzenia kwot 800 zł i 129 zł. Z zakresu zaskarżenia pozostaje zatem dalsza kwota 1.056,09 zł (4.379,92 zł – pomniejszona o kwotę 2.394,83 zł - już prawomocnie zasądzoną, – 800 zł – 129 zł). Powyższa kwota powinna zostać powiększona o odsetki skapitalizowane na dzień wyrokowania w kwocie 91,14 zł, ponieważ również w ocenie Sądu uzasadnione pozostaje rozłożenie na raty powyższej kwoty ( art. 320 k.p.c. ). Zasądzona została z powyższych względów od pozwanej na rzecz strony powodowej dalsza kwota 1.147,23 zł rozłożona na raty, z uwzględnieniem już prawomocnych rat i terminów ich wymagalności. Pozwana na podstawie wiążącej strony umowy obowiązana jest zatem do zwrotu udzielonej pożyczki wraz z pozaodsetkowymi kosztami jej zawarcia (w zakresie części wynagrodzenia prowizyjnego i odsetkami ( art. 720 k.c. ). Mając powyższe na uwadze apelacja strony powodowej podlegała uwzględnieniu w części a zmiana zaskarżonego wyroku sprowadza się do zasądzenia dalszej kwoty, ponad już zasądzoną zaskarżonym wyrokiem - na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w pozostałym zakresie ponad już omówione umorzenie apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. przyjmując, iż szczególne okoliczności zawarcia umowy a także sytuacja pozwanej uzasadniają skorzystanie z powołanego przepisu. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art.100 k.p.c. przyjmując, iż wysokość kosztów poniesionych w tym postępowaniu przez strony uzasadnia wzajemne ich zniesienie (koszty zastępstwa po 450 zł, opłata od apelacji – 125 zł, strona powodowa wygrała apelację w ok. 43 %).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.