Sad powszechny, II Ca 617/18

(1), J. M. , M. W.

(1), P. W. , I. M. , I. W. , A. W. o stwierdzenie nabycia spadku po G. W. na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania I. W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 16 marca 2018r. sygn. akt I Ns 226/16 p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie i znieść postępowanie począwszy od rozprawy z dnia 19 grudnia 2017 r. i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. SSR del. Katarzyna Porada-Łaska SSO Henryk Haak SSO Wojciech Vogt Dnia 19 listopada 2018 roku Sygn. akt II Ca 617/18 UZASADNIENIE W dniu 28 stycznia 2016r. E. K. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po G. W. . Postanowieniem z dnia 27 października 2016r. wnioskodawczyni została zwolniona od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 września 2017r. zostali wezwani do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania J. W.

(1), M. W.

(1), J. M. , P. W. , I. M. . Zarządzeniem z dnia 25 września 2017r. dla uczestnika postępowania M. W.

(1), którego miejsce pobytu nie jest znane został ustanowiony kurator procesowy w osobie adwokata R. M. . W piśmie z dnia 4 października 2017r. uczestnik postępowania M. W.

(1)podał, że nie posiada stałego miejsca zameldowania i wskazał aktualne miejsce pobytu. Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w sprawie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2017r. adwokat R. M. został zwolniony z funkcji kuratora, zostało mu przyznane wynagrodzenie. Na rozprawie w dniu 10 listopada 2017r. uczestniczka postępowania I. M. co do zasady poparła wniosek, nie wniosła żadnych roszczeń z tytułu spadku. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2017r. zostały wezwane do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania I. W. i A. W. . Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017r. uczestniczka postępowania A. W. która oświadczyła, że chce złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku została zobowiązana do zajęcia stanowiska w sprawie w terminie 14 dni i złożenia w formie pisemnej wniosku o odebranie oświadczenia w przedmiocie spadku. W zakreślonym terminie zobowiązania tego nie wykonała. Pozostali zainteresowani nie zajęli stanowiska w sprawie. Sąd Rejonowy w Kaliszu postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r. stwierdził, że spadek po G. W. zmarłej 1 lutego 2013 r. w K. , ostatnio stale zamieszkałej w K. na podstawie ustawy nabyli: 1. dzieci zmarłego brata W. : ⚫ J. M. , córka W. W. i W. ⚫ M. W.

(1), syn W. W. i W. ⚫ J. W.

(1), syn W. W. i W. w 1/9 części każdy z nich

1. wnuczki zmarłej siostry M. : ⚫ I. W. , córka P. i W. ⚫ A. W. , córka P. i W. w 1/6 części każda z nich,
2. córki zmarłej siostry Z. : ⚫ E. K. , córka J. i Z. ⚫ I. M. , córka J. i Z. , W 1/6 części każda z nich. Rozstrzygnięcie swoje oparł o następujące ustalenia: G. W. zmarła 1 lutego 2013r. w K. , przed śmiercią stale zamieszkiwała w K. . Była panną, dzieci nie miała. Rodzice zmarli wcześniej przed nią. Miała czworo rodzeństwa W. , M. , Z. , J. . W. W. zmarł 13 lutego 1986r. w N. , pozostawiając po sobie J. M. , M. W.

(2), J. W.

(1). M. W.

(3)nie żyje, zmarła 6 maja 1998r. w K. , pozostawiła po sobie syna P. W. . Z. K. zmarła 4 grudnia 1997r. w K. , pozostawiła E. K. i I. M. . J. W.

(2)zmarła 25 lipca 2010r. w K. , była panną, dzieci nie miała. Zmarła innego rodzeństwa nie miała. Testamentu nie sporządziła. Wszczynane postępowanie było pierwszym w sprawie. Nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. (dowód : odpis skrócony aktu zgonu - k. 45, 46, 56, 57, 58,59 odpis skrócony aktu urodzenia – k. 27, 28, 29, 30, 31, 32, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 53, 54, 55, zapewnienie spadkowe – k. 46) W dniu 12 września 2013r. P. W. wniósł o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku po G. W. . W dniu 30 października 2013r. uczestnik postępowania złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłej. O śmierci spadkodawczyni dowiedział się w sierpniu 2013r. od znajomego. P. W. ma dwie córki I. i A. . (dowód : odpis skrócony aktu urodzenia – k. 134, 135, dokumenty znajdujące się w aktach sprawy I Ns 1613/13 Sądu Rejonowego w Kaliszu – k. 3, 11) Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, złożone przez wnioskodawczynię zapewnienie spadkowe, przedłożone dokumenty. Twierdzenia wnioskodawczyni były konsekwentne, zgodne, wzajemnie się uzupełniały, znalazły potwierdzenie w przedłożonych dokumentach, nie były kwestionowane, zasługiwały na wiarę. Zgodnie z art. 926 §1 kc istnieją dwa tytuły powołania do spadku : przepisy ustawy oraz wola spadkodawcy wyrażona w testamencie odpowiadającym wymaganiom formalnym. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą ( art.926 §2 kc ). W myśl art.931 §1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice ( art. 932 §1 kc ). W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku udział spadkowy, który by mu przypadał przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych udział spadkowy, który by mu przypadał przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy. W braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy (dziedziczą oni w częściach równych). Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału spadku między zstępnych spadkodawcy ( art. 934 kc ). W braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy, nie składają oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza ( art. 1023 kc ). G. W. zmarła 1 lutego 2013r. w K. , przed śmiercią stale zamieszkiwała w K. . Była panną, dzieci nie miała. Rodzice zmarli wcześniej przed nią. Miała czworo rodzeństwa W. , M. , Z. , J. . W. W. zmarł 13 lutego 1986r. w N. , pozostawiając po sobie J. M. , M. W.

(2), J. W.

(1). M. W.

(3)nie żyje, zmarła 6 maja 1998r. w K. , pozostawiła po sobie syna P. W. . Z. K. zmarła 4 grudnia 1997r. w K. , pozostawiła E. K. i I. M. . J. W.

(2)zmarła 25 lipca 2010r. w K. , była panną, dzieci nie miała. Zmarła innego rodzeństwa nie miała. Testamentu nie sporządziła. Wszczynane postępowanie było pierwszym w sprawie. Nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Jedynym ze spadkobierców, który odrzucił spadek po zmarłej G. W. był P. W. , syn zmarłej siostry spadkodawczyni M. . W dniu 30 października 2013r. uczestnik postępowania złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku. O śmierci spadkodawczyni dowiedział się w sierpniu 2013r., od znajomego. P. W. ma dwie córki I. i A. . Mając powyższe na uwadze stosownie do cytowanych przepisów orzeczono jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z regułą art. 520 §1 kpc . Zasadą jest, że w postępowaniu nieprocesowym każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, obciążają go zatem koszty czynności procesowych, których dokonał sam bądź zostały podjęte w jego interesie przez sąd z urzędu lub na jego wniosek. Zasada przewidziana w art. 520 §1 kpc jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od niej odstąpić i na żądanie uczestnika, albo z urzędu - jeżeli działa bez adwokata lub radcy prawnego - orzec według dyrektyw określonych w art. 520 §2 lub 3 kpc (postanowienie SN z dnia 22 marca 2012r., V CZ 155/11, Lex nr 1164757, postanowienie SN z dnia 19 listopada 2010r., III CZ 47/10, niepubl.). Rozwiązanie powyższe odbiega zatem od reguły dominującej w procesie, w myśl której strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi - na jego żądanie - wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony ( art. 98 kpc ). Nie oznacza to, że uregulowanie zawarte w art. 520 kpc jest wyczerpujące i wyklucza stosownie przepisów art. 98 i następne kpc , gdyż mają one w postępowaniu nieprocesowym odpowiednie zastosowanie - art. 13 §2 kpc . Przepisem takim jest w szczególności art. 102 kpc , dopuszczający rozstrzyganie o kosztach postępowania w oparciu o zasadę słuszności. Przepis ten przewiduje w sytuacjach szczególnych luz decyzyjny dla organu stosującego prawo. W myśl powołanego przepisu w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Podstawę do zastosowania wyjątku stanowią indywidualne okoliczności, świadczące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej w całości lub w części byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Należą do nich zarówno fakty związane z samym postępowaniem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Zatem przepis art. 102 kpc w zw. z art. 13 §2 kpc powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności. Wnioskodawczyni została zwolniona od kosztów sądowych, wskazani przez wnioskodawczynię uczestnicy postępowania nie kwestionowali żądania wniosku, obciążenie ich kosztami postępowania w takiej sytuacji byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności. Apelację od tego rozstrzygnięcia złożyła I. W. zaskarżając postanowienie w całości. Zarzuciła brak prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy i naruszenie art. 1015 k.c. i wydanie postanowienia mimo, że nie upłynął termin do odrzucenia spadku. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Apelację wniosła również wnioskodawczyni E. K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając błędne ustalenia faktyczne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacje zasługują na uwzględnienie. W sprawie zachodzi nieważność postepowania z uwagi na pozbawienie uczestniczki postepowania I. W. możliwości obrony swych praw ( art. 379 pkt. 5 k.p.c. ). Uczestniczka postępowania I. W. została zawiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 19 grudnia 2017 r. na adres pod którym nie zamieszkiwała. Wykazała ona bowiem, że w tym czasie od pięciu lat mieszkała na Ukrainie i tam pracuje. W tej sytuacji należało znieść postepowanie począwszy od rozprawy z dnia 19 grudnia 2017 r., a zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postepowania. Należy podkreślić, że powyższe uchybienie powstało bez winy Sądu orzekającego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zbada, kto z uprawnionych odrzucił spadek z zachowaniem ustawowego terminu i wyda stosowne postanowienie stwierdzające nabycie spadku. W wypadku nieważności postepowania bowiem ustawodawca nie pozwala sądowi II instancji na korygowanie zaskarżonego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze należało, zgodnie z art. 386 k.p.c. , orzec jak w sentencji Katarzyna Porada – Łaska Henryk Haak Wojciech Vogt