Sygn. akt IV Pa 35/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Rafał Jerka SSO
kp nowym pracodawcą powoda stała się (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. . W dniu 22 czerwca 2016 r. spółka ta wręczyła wymienionemu oświadczenie o rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę Sąd Rejonowy ustalił ponadto , iż w dniu 1 kwietnia 2018 r. nastąpiło przejęcie (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (nastąpiła zmiana adresu spółki) przez (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. Mając na uwadze ustalony wyżej stan faktyczny Sąd Rejonowy w Biskupcu stwierdził, iż powództwo w przeważającej części w stosunku do pozwanej (...) z.o.o. było zasadne. Odnosząc się do roszczenia powoda dotyczącego ekwiwalentu za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego Sąd wskazał, iż uwzględnił roszczenie jedynie co do uznanej części powództwa kwoty 1346 zł, wskazując iż powód nie wykazał w toku postępowania iż poniósł koszty powyżej tej kwoty. W zakresie roszczenia o godziny nadliczbowe Sąd a quo wskazał, iż w jego ocenie przeprowadzone dowody w postaci dokumentacji w zakresie ewidencji czasu pracy przedstawionej przez stronę pozwaną oraz składane przez pełnomocnika oświadczenia wykazały w sposób wystarczający, iż powód wykonywał pracę ponad dobową normę czasu pracy. Podkreślił przy tym, iż strona pozwana – mimo ciążącego na niej w tym zakresie obowiązku dowodowego - nie wskazywała, iż godziny nadliczbowe jakie wypracowywał powód były sukcesywnie zamieniane na dni wolne od pracy. W tej sytuacji Sąd opierają się na wyliczeniach biegłej księgowej zasądził na rzecz powoda od pozwanej (...) z.o.o. było kwotę 29.705,55 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z odsetkami jak w pkt. II wyroku. Zasądzając odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę w kwocie 10.479,48 zł jak w pkt I wyroku Sąd Rejonowy wskazał, iż jego przesłanką jest ustalenie iż wbrew literalnemu brzmieniu umowy strony wiązała umowa na czas nieokreślony ( a nie na czas określony ) Sąd orzekający odwołał się do poglądu zaprezentowanym w wyroku Sadu Najwyższego z dnia 25 października 2007 r II PK 49/07 w którym zawareto tezę, ż niedopuszczalne jest zawarcie wieloletniej umowy o pracę na czas określony z klauzulą wcześniejszego jej rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem, chyba że co innego wynika z przepisów prawa pracy albo z charakteru umowy dotyczącej wykonywania zadań oznaczonych w czasie albo, gdy z innych przyczyn nie narusza to usprawiedliwionego i zgodnego interesu obu stron stosunku pracy. Jeżeli zawarcie umowy o pracę na czas określony było niedopuszczalne, stosunek pracy podlega przepisom prawa pracy o umowie na czas nieokreślony. Pozwany zawarł z powodem umowę na okres ponad 10 letni nie wskazując przy tym obiektywnych powodów jej zawarcia akurat do tak odległego terminu zatem w ocenie Sądu należało uznać, iż łączyła strony umowa na czas nieokreślony. W tej sytuacji pozwane spółka nie dochowała warunków formalnych wypowiedzenia umowy o pracę wskazanych wart.30 §4 kp co uzasadniało orzeczenie o odszkodowaniu. Oddalając powództwo wobec pozwanego (...) spółka z.o.o. z siedzibą w B. Sąd odwołał się do regulacji z art. 23
(1)§ 1 kp zgodnie z którą w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, z zastrzeżeniem przepisów § 5 , zaś z § 2 tego samego przepisu wynika, że za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed przejściem części zakładu pracy na innego pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie. Powołując się na ugruntowanym stanowisko orzecznictwa i doktryny wskazał, iż przepis art.
§ 1
kp nie stosuje się do osób, z którymi umowy o pracę zostały rozwiązane przed dniem przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (wyr. SN z 1.10.1997 r., I PKN 296/97 , OSNAPiUS 1998, Nr 14, poz. 422; wyr. SN z 21.10.1999 r., I PKN 330/99 , 2001, Nr 5, poz. 160, wyr. SN z 4.9.2013 r., II PK 363/12, MoPr 2014, Nr 3, s. 147). Dodatkowo przywołał tezę orzeczenia Sądu Najwyższe z dnia 20 stycznia 2014 r. II PK 118/13 zgodnie z którym przepis art.
§ 2kp stanowi konsekwencję przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę.
Może kreować i kreuje odpowiedzialność solidarną dotychczasowego i nowego pracodawcy jedynie w tych przypadkach, w których nowy pracodawca staje się pracodawcą dla pracownika „przechodzącego”. Nie istnieje natomiast solidarność odpowiedzialności w odniesieniu do tych zobowiązań, które nie wiążą się z przechodzącymi pracownikami. W dalszej części Sąd Rejonowy wywiódł iż skoro w sposób nie budzący wątpliwości ustalono , iż umowa pomiędzy W. J.
(1)a (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została rozwiązana przed przejęciem (...) przez (...) , nie mógł on być pracownikiem tej drugiej spółki, a tym samym nie ma możliwości odpowiedzialności solidarnej tych dwóch podmiotów. Z tych właśnie względów Sąd oddalił powództwo co do (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. . Apelację od powyższego wyroku złożył powód. Zaskarżył wyrok jedynie w części, tj w zakresie pkt IV w części oddalającej powództwo wobec pozwanej (...) sp. z o.o. zis w B. . Zarzucił wyrokowi w zaskarżonej części: l. nierozpoznanie istoty sprawy wskutek zaniechanie przez Sąd rozważenia podanych przez powoda pod osąd żądania i twierdzeń w zakresie ponoszenia przez pozwaną (...) sp. z o.o, z/s w B. odpowiedzialności solidarnej z pozwaną (...) sp. z o.o. w B. za zobowiązania związane z prowadzeniem nabytego przedsiębiorstwa stosownie do przepisu art. 55
(4)k.c. w zw. z art. 300 k.p. i pominięcia mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie meritum sporu dowodów zawnioskowane przez powoda dla ustalenia faktów istnienia tej odpowiedzialności, ewentualnie, gdyby Sąd nie uznał zasadności zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, wyrokowi w zaskarżonej części zarzucił: 2. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: l . art. 217 § 3 k.p.c. przez bezzasadne oddalenie na rozprawie 20.09.2018 r. wniosków dowodowych z pisma powoda z 13.08.2018 r., tj z: a. zeznań świadków Z. M. , J. D. , R. C. , W. S. , b. przesłuchanie stron z ograniczeniem do pozwanych spółek (ich prezesów zarządu - L. S. i Z. S. ), mimo że okoliczność na jaki dowody te zostały zgłoszone (że pozwana (...) Sp. z o.o. z/s w B. ponosi odpowiedzialność solidarną z pozwaną (...) sp. z o.o. z/s w B. za zobowiązania związane z prowadzeniem nabytego przedsiębiorstwa stosownie do przepisu art. 55
(4)k.c. ) nie została wyjaśniona, a wnioskowani świadkowie i strony wyjaśniliby, że między pozwaną (...) sp. z o.o. z/s w B. a (...) Sp. z o.o. z/s w B. doszło do zbycia istotnych elementów przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. , które determinują funkcje spełniane przez to przedsiębiorstwo (bez których przedsiębiorstwo to nie może funkcjonować) w rozumieniu przepisu art. 55
(1)i 55
(2)k.c. w zw. 55
(4)k.c. W oparciu o powyższe wniósł o: l. uchylenie wyroku w zaskarżonej części na zasadzie art. 386§ 4 k.p.c. (zarzut nierozpoznania istoty sprawy) i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Biskupcu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia kosztów postępowania apelacyjnego ewentualnie, gdyby Sąd nie uznał zasadności zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, wnoszę o: 2. rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. przez Sąd II instancji postanowień Sądu I instancji wydanych na rozprawie 20.09.2018 r. oddalających wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron z ograniczeniem do pozwanych zgłoszonych w piśmie procesowym pełnomocnika powoda z 13 sierpnia 2018 roku, na okoliczność, że pozwana (...) Sp. z o.o. zis w B. ponosi odpowiedzialność solidarną z pozwaną (...) sp. z o.o. zis w B. za zobowiązania związane z prowadzeniem nabytego przedsiębiorstwa stosownie do przepisu art. 55
(4)k.c. oraz o przeprowadzenie tych dowodów przez sąd II instancji na podstawie art. 382 k.p.c. i zmianę wyroku — po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego — przez zasądzenie od pozwanej (...) Sp. z o.o. zis w B. kwot "wymienionych w pkt I, II i III wyroku solidarnie z pozwaną (...) sp. z o.o. z/s w B. oraz zasądzenie od pozwanej (...) Sp. z o.o. z/s w B. na rzecz powoda kosztów postępowania za II instancję według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów apelacyjnych wskazano , iż zdaniem skarżącego odpowiedzialność solidarna pozwanej (...) Sp. z o.o. z pozwaną (...) sp. z o.o. z/s w B. powstała również w związku z nabyciem przez tę pierwszą spółkę przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. na zasadzie art.55
(4)k.c. stosowanym odpowiednio przez art. 300 k.p. Dalej apelujący wywodził, iż (...) sp. z o.o. przed dniem 1 kwietnia 2018 r. przekazała spółce (...) Sp. z o.o. wszystkich swoich pracowników, technologie, prawa wynikające z umów handlowych, dzierżawione pomieszczenia, maszyny oraz inne aktywa, a więc te składniki, które stanowiły przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55
(1)k.c. poza firmą i pasywami Takie działanie w ocenie powoda miało ukryć rzeczywiste zbycie przedsiębiorstwa celem uniknięcia odpowiedzialności solidarnej przez nabywcę pozwaną (...) Sp. z o.o. W dalszej części wskazał, iż wszystkie udziały w (...) sp. z o.o. posiada jednoosobowy właściciel spółki (...) Sp. z o.o. , tj. Z. S. . Podniósł, iż istotą przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. z/s byli pracownicy oraz zlecenia wykonywane na rzecz podmiotów zewnętrznych w dzierżawionych halach i na dzierżawionych maszynach. C. ta „esencja” przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. została nabyta przez (...) Sp. z o.o. i z tego powodu pozwana (...) s z.o.o zdaniem apelującego na podstawie art. 55
(4)k.c. ponosi solidarną odpowiedzialność za zobowiązania związane z prowadzeniem nabytego przedsiębiorstwa w tym za roszczenia powoda dochodzone w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na apelację pozwana (...) s z.o.o wniosła o jej oddalenie wskazując na bezzasadność podnoszonych przez skarżącą zarzutów. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Wyrok Sądu Rejonowego podlegał uchyleniu w zaskarżonej części zgodnie z wnioskami apelującego w myśl reguły zawartej w art. 386 § 4 kpc . Zgodnie ze wskazaną normą prawną Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Jak przyjmuje się w orzecznictwie nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej , co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej ; w takiej sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68, z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16, z dnia 24 stycznia 2017 r., V CZ 92/16, z dnia 22 lutego 2017 r., IV CZ 112/16, IV CZ 113/16 i IV CZ 114/16, oraz z dnia 14 czerwca 2017 r., IV CZ 18/17 i IV CZ 25/17). Przypomnieć należy, iż Sąd Rejonowy oddalił powództwo w stosunku do (...) sp. z.o.o. wskazując, iż w dacie przejęcie przez tą spółkę ( 1.04.2018 r. ) poprzedniego pracodawcy powoda spółkę (...) sp. z.o.o. w trybie art. 23
(1)kp . wymieniony nie był już jej pracownikiem (jego umowa rozwiązała się w dniu 30.06.2016 r. ) Istota sporu w zaskarżonej części nie sprowadzał się jednak do tego ( co błędnie przyjął Sąd Rejonowy ) czy art. 23
(1)kp uzasadnia odpowiedzialność pozwanej (...) sp. z.o.o. wobec powoda ( strony były zgodne co do tego że ta regulacja nie uzasadnia odpowiedzialności spółki (...) za zobowiązania spółki (...) ) ale czy jej źródła można upatrywać w szczególnej podstawie jaką jest regulacja zawarta w art. 55
(1)k.c. w zw. z art. 300 kp ( sprzedaż przedsiębiorstwa ). Sąd Rejonowy oddalając wszystkie wnioski dowodowego pełn. powoda ( k. 609 – 609v ) które miały wykazać tezę o sprzedaży przedsiębiorstwa przez spółkę (...) spółce (...) sp. z.o.o. ( z którą wiążę się ustawowo solidarna odpowiedzialność obu podmiotów w myśl art. 55
(4)kc. ) zdaje się przyjmować pogląd, iż w zakresie wierzytelności pracowniczych działa wyłączenie reguła z art. 23
(1)kp , która wyłącza inne ( nie wskazane w kodeksie pracy ) podstawy odpowiedzialności za długi przedsiębiorstwa w tym tą z art. 55
(1)kc. – 55
(4)kc W tym kontekście należy wskazać, iż relacja odpowiedzialności następców prawnych pracodawców uregulowana w art. 23
(1)kp w stosunku do innych pozakodeksowych źródeł odpowiedzialności była już przedmiotem wypowiedzi najwyższej instancji sądowej. W wyroku z dnia 17 lutego 1999 r. I PKN 569/98 Sąd Najwyższy wskazał, iż prawdą jest, iż przepis art.
§ 1
KP ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy w momencie przejęcia w całości lub części zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym przez innego pracodawcę trwa dany stosunek pracy. Inaczej mówiąc do przejęcia pracownika przez nowego pracodawcę nie dochodzi, jeżeli w momencie przejęcia zakładu pracy stosunek pracy już był rozwiązany (por. np. wyrok z dnia 1 października 1997 r., I PKN 296/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 422). Jednak jak podkreślił Sąd Najwyższy brak zaistnienia przesłanek z art.
§ 1
KP nie oznacza, że nie będą działały inne przepisy dotyczące następstwa prawnego , a więc przejścia określonych praw i obowiązków z jednego podmiotu na drugi. Następstwo takie i określony zakres przejęcia praw i obowiązków może wynikać wprost z konkretnego przepisu prawa, z aktu administracyjnego, czynności prawnej czy innego zdarzenia prawnego (por. np. uchwałę z dnia 22 lutego 1994 r., I PZP 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 2, poz. 23, dotyczącą śmierci pracodawcy). Można wskazać liczne przypadki takiego przejęcia praw i obowiązków, czy wręcz sytuacji prawnej, w tym także w sposób szczególny regulujące przejęcie pracowników ( art. 80 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności , Dz. U Nr 86, poz. 504 ze zm. - por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 czerwca 1992 r., W 12/91, OTK 1992 cz. 1, poz. 19; art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych , Dz. U. Nr 118, poz. 561 ze zm.; a poprzednio art. 9 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych , Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm. - por. uchwałę z dnia 2 czerwca 1995 r., I PZP 16/95, OSNAPiUS 1995 nr 21, poz. 261; czy art. 526 lub art. 40 § 2 KC - por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1992 r., I PZP 56/92, OSNCP 1993 z. 4, poz. 50; por. też uchwałę z dnia 21 września 1990 r., III PZP 4/90, OSP 1991 z. 9, poz. 208). W świetle wskazanego poglądu Sąd Rejonowy miał obowiązek zbadać czy odpowiedzialność pozwanego nie jest uzasadniona w świetle regulacji z w art. 55
(1)k.c. w zw. z art. 300 kp . Uzupełniając argumentacje Sądu Najwyższego należy wskazać art. 23
(1)kp rozstrzyga przede wszystkim o przejściu praw i obowiązków z nawiązanego stosunku pracy ( zakres przedmiotowy ) i ubocznie wskazują na zakres odpowiedzialności obu pracodawców ale tylko w przypadku przejścia części ( a nie całego ) zakładu pracy ( art. 23
(1)§ 2 kp ) . Dodatkowo regulacja ta dotyczy „ przejścia zakładu pracy „, który może nastąpić na podstawie różnorodnych zdarzeń prawnych ( nabycie w drodze sprzedaży przedsiębiorstwa, dziedziczenia, dzierżawy, użyczenia, nabycia w drodze czynności konkludentnych itp. …). Tymczasem przywołana w apelacji instytucja z art. 55
(1)k.c. nie rozstrzyga kto jest pracodawcą ( nie jest to jej przedmiot regulacji ) a dotyczy ściśle określonej kwestii – określenia kręgu podmiotów odpowiedzialnych za zobowiązania w przypadku sprzedaży „ całego” ( a nie części ) przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55
(1)k.c. W konsekwencji należy uznać, iż normy prawne z art. 23
(1)kp i art. 55
(1)k.c. nie krzyżują się a zatem nie sposób twierdzić iż ta pierwsza niejako „ wypiera „tę drugą. Jest dokładnie odwrotnie. Skoro bowiem art. 55
(1)k.c. rozstrzyga tylko o zakresie odpowiedzialności ( a nie kto jest pracodawcą ) i dotyczy „ węższego „ zakresu zagadnienia niż regulowany w art. art. 23
(1)kp ( tj. odpowiedzialności nabywcy i zbywcy jedynie w przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa ) to w sprawach w których strona postępowania powołuje się na tą okoliczność jako podstawę odpowiedzialności Sąd ma obowiązek kwestie te zbadać. W realiach niniejszej sprawy skarżący twierdził, iż (...) sp. z.o.o. nabyła spółkę (...) ( nabycie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55
(1)kc ) co uzasadnia odpowiedzialność tej pierwszej na zasadzie art. 55
(4)kc. Twierdził, iż obie spółki funkcjonują w oparciu o tego samego jednoosobowego wspólnika. Nabywca przejął od poprzednika maszyny, technologie, klientelę, dzierżawę pomieszczeń, pracowników, prawa do umów handlowych itp. Wskazywał, iż wbrew obowiązkowi prawnemu fakt sprzedaży przedsiębiorstwa nie odnotowano w rejestrach KRS. Przy ponownych rozpoznaniu Sąd Rejonowy będzie miał obowiązek twierdzenia te zweryfikować przesłuchując wskazanych przez stronę powodową świadków Z. M. , J. D. , R. C. , W. S. oraz strony L. S. i Z. S. ( które to wnioski dowodowe bezzasadnie oddalił Sąd Rejonowy ). Zakreśli też stronom termin też do przedstawienia twierdzeń i dokumentów ( umów, zestawień itp. ) celem wykazania swoich racji. Przy rozpatrywaniu sprawy Sąd I instancji weźmie też pod uwagę ugruntowaną linię orzeczniczą w której wyjaśniono co należy rozumieć przez sprzedaż przedsiębiorstwa w rozumieniu art. art. 55
(1)kc. Przykładowo w wyroku SN z dnia 15-03-2018 r. wskazano, iż „ w związku z brakiem normatywnej definicji zorganizowanej części przedsiębiorstwa w znaczeniu cywilnoprawnym ocena, czy nastąpiło tego rodzaju zbycie, związana jest z okolicznościami konkretnego przypadku, zaś sąd dokonujący kwalifikacji prawnej nie jest związany nazwą umowy. Zorganizowaną część przedsiębiorstwa stanowi taki zespół składników materialnych i niematerialnych, który może funkcjonować w innym miejscu , niż zbywana część przedsiębiorstwa. Chodzi więc o zasadniczą część przedsiębiorstwa, bez której nie można byłoby prowadzić działalności gospodarczej „ Mając na uwadze powyższe Sąd w oparciu o powołane e przepisy oraz art. 386 § 4 kpc orzekł jak w sentencji wyroku. SSO Beata Urbańska – Woike SSO Rafał Jerka SSO Tomasz Madej .