Sad powszechny, I ACa 735/13

Sygn. akt I ACa 735/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Elżbieta Karpeta Sędziowie : SA Lucyna Świderska-Pilis (spr.) SO del. Tomasz Ślęzak Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K. i W. K. o ustalenie nieważności umowy na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 174/12, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. I ACa 735/13 UZASADNIENIE Powódka M. K. wnosiła o ustalenie nieważności umowy poręczenia zawartej przez jej męża W. K. z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) S.A. w K. . W uzasadnieniu żądania pozwu powódka wskazywała, iż pozostaje w związku małżeńskim z W. K. od dnia 28 kwietnia 1979 r. Pomiędzy małżonkami, od chwili zawarcia małżeństwa istnieje ustawowa wspólność majątkowa. Mąż powódki w 1991 r. poręczył za zobowiązanie kredytowe wynikające z umowy zawartej pomiędzy (...) w K. Oddział w M. a M. B. . W. K. nigdy nie zwracał się do powódki o wyrażenie zgody na poręczenie tego kredytu, a nawet nie informował jej o takim fakcie. Pozwany (...) również nie występował do powódki o udzielenie zgody na zawarcie umowy poręczenia czy też o potwierdzenie jej zawarcia. Jako podstawę prawną żądania pozwu powódka wskazała art. 36 kro i 37 kro w brzmieniu obowiązującym w dacie poręczenia umowy kredytu przez W. K. . W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. w K. wnosił o oddalenie powództwa i obciążenie strony powodowej kosztami postępowania. Pozwany nie zanegował faktu, iż małżonek powódki W. K. udzielił poręczenia wekslowego za zobowiązanie kredytowe M. B. . Przyznał również, iż powódka nie wyraziła pisemnej zgody na dokonanie przez męża przedmiotowej czynności prawnej. Pozwany zaznaczył jednak, że mimo tego w jego ocenie poręczenie wekslowe jest z formalnego punktu widzenia wolne od wad prawnych. Potwierdza to fakt, że już od 1995 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwko W. K. i dłużnik ten, ani powódka, nie podejmowali żadnych czynności w celu jego wstrzymania. Na podstawie art. 195 § 2 kpc Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego W. K. . Pozwany uznał powództwo w całości i przyznał wszystkie okoliczności faktyczne przyjęte za jego podstawę. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo. Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny, który dotyczył okoliczności między stronami bezspornych. Dalej idących ustaleń Sąd natomiast nie czynił, gdyż - w jego ocenie - na gruncie niniejszej sprawy wykraczałoby to poza zakres niezbędny do wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Sąd pierwszej instancji zważył, iż w oparciu o zeznania powódki przyjąć należało, iż interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa upatruje w zniweczeniu toczącego się postępowania egzekucyjnego, które w 2010 r. zostało skierowane przeciwko nieruchomości, gdzie zamieszkuje wspólnie z mężem. Zdaniem tegoż Sądu małżonek dłużnika ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnej łączącej wierzyciela z dłużnikiem do czasu, gdy wierzyciel posiadający przeciwko dłużnikowi tytuł wykonawczy nie wszczął jeszcze egzekucji. Interes taki małżonek jednak traci, gdy doszło już do wszczęcia egzekucji. W takiej bowiem sytuacji przysługuje środek określony w art. 53 ust. 3 Prawa bankowego z 1989 r. , a mianowicie możliwość wytoczenia powództwa o umorzenie egzekucji. Interes prawny podlega badaniu w pierwszej kolejności i w razie ustalenia przez Sąd, że powód w konkretnym przypadku go nie posiada, powództwo o ustalenie podlega oddaleniu bez potrzeby badania okoliczności faktycznych i prawnych, na których powód opiera swoje żądanie. Sąd nie badał więc zasadności merytorycznych podstaw, na których oparto przedmiotowe powództwo - nie ustalał zatem czy poręczenie wekslowe przez W. K. faktycznie zostało udzielone bez zgody powódki oraz czy dla ważności tego rodzaju czynności prawnej w okolicznościach podawanych w pozwie powódka powinna wyrazić zgodę. Od powyższego rozstrzygnięcia apelację złożyła powódka wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obydwie instancje według norm przepisanych. Jako żądanie ewentualne zgłoszony został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania. Skarżąca zarzucała: - naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegającym na całkowitym pominięciu dowodów przedstawionych przez powódkę w toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Częstochowie; - zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 328 §2 kpc poprzez niewykazanie w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których Sąd I instancji odmówił wiarygodności dowodom i tezom przytoczonym przez powódkę; - sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez ustalenie, że powódka nie udowodniła podstawy faktycznej swego powództwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji zgodnie z utrwalonym orzecznictwem interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie w rozumieniu przepisu art. 189 kpc występuje wówczas, gdy istnieje stan niepewności co do istnienia stosunku prawnego lub prawa i zachodzi, jeżeli skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego doprowadzi do usunięcia tej niejasności i wątpliwości w tym zakresie, tj. zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Interes prawny z reguły nie występuje w sytuacji, gdy powód może uzyskać ochronę prawną w drodze innego postępowania tj. powództwa o świadczenie lub ukształtowanie stosunku prawnego. Przyczyną oddalenie powództwa było przyjęcie - przy powołaniu się na stosowne orzecznictwo - iż powódce przysługuje owo roszczenie dalej idące w postaci żądania umorzenia egzekucji. Istotnie skoro egzekucja w stosunku do pozwanego W. K. wszczęta została w roku 1995 stosuje się wobec niego przepisy uprzednio obowiązującego prawa bankowego , a to ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm.), której art. 53 ust. 3 stanowił, iż dłużnik, w drodze powództwa, może zażądać umorzenia w całości lub w części egzekucji prowadzonej przez banki, według kodeksu postępowania cywilnego bądź przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli egzekwowana wierzytelność nie istnieje lub istnieje w kwocie mniejszej albo gdy dłużnik zgłasza wzajemne roszczenia nadające się do potrącenia z wierzytelności egzekwowanej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w cytowanym przez Sąd pierwszej instancji orzeczeniu z dnia z 5 maja 2000 r. (II CKN 261/00) po stronie dłużnika nie występuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie, że umowa poręczenia jest nieważna z powodu wad oświadczenia woli, jeżeli pozew został wniesiony po wszczęciu na wniosek banku egzekucji na podstawie bankowego tytułu wykonawczego. W takiej bowiem sytuacji przysługuje środek określony w art. 53 ust. 3 Prawa bankowego z 1989 r. a mianowicie możliwość wytoczenia powództwa o umorzenie egzekucji. Rzecz w tym, iż powódka M. K. nie jest dłużnikiem, w stosunku do którego toczy się postępowania egzekucyjne. Postępowanie to toczy się wyłącznie przeciwko W. K. , przeciwko niemu tylko wystawiony jest tytuł wykonawczy. Też i nieruchomość z której prowadzona jest egzekucja stanowi najprawdopodobniej majątek odrębny pozwanego W. K. , bowiem - jak wynika z rejestru gruntów - tylko on wpisany jest jako właściciel. Powódce nie przysługuje zatem roszczenie o umorzenie egzekucji na podstawie powołanego przez Sąd pierwszej instancji art. 53 ust. 3 dawnego prawa bankowego , co legło u podstaw oddalenia powództwa. Jak przyznaje sam Sąd pierwszej instancji w świetle stwierdzenia, iż powódce przysługuje środek określony w art. 53 ust. 3 Prawa bankowego z 1989 r. nie badał już zasadności merytorycznych podstaw, na których oparto przedmiotowe powództwo i nie ustalał czy poręczenie wekslowe przez W. K. faktycznie zostało udzielone bez zgody powódki oraz czy dla ważności tego rodzaju czynności prawnej w okolicznościach podawanych w pozwie powódka powinna wyrazić zgodę. Powoduje to uznaniem, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszym rzędzie ustali Sąd czy powódka posiada interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa. Nie przesądzając tej zasady wskazać należy, iż jawi się on w tym, iż egzekucja kierowana była przez szereg lat przeciwko składnikom majątku wspólnego małżonków K. , a obecnie - mimo iż najprawdopodobniej tyczy majątku odrębnego W. K. - obejmuje nieruchomość na której wybudowany jest budynek stanowiący miejsce życiowego centrum powódki. Przy ewentualnym uznaniu, iż powódka posiada interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa poczyni Sąd ustalenia i rozważania odnoszące się już do meritum żądania pozwu. Z powołanych względów na podstawie art. 386§4 kpc i artl08 §2 kpc orzeczono jak w sentencji.