Sad powszechny, II Ca 250/19

(1), S. W.

(1), J. W. , P. D. , M. D. , A. A. , M. S.

(1), M. S.

(2), E. S. , M. S.

(3), W. W. , A. W. , K. S.

(1), M. J. , S. J. , U. L. , R. L.

(1), M. P.

(1), D. ’ W. P. , A. O. , M. O. , R. L.

(2), A. L. , J. P. , M. P.

(2), A. C. , P. C. , K. S.

(2), A. B. , T. B. , U. S. , R. S.

(2), B. W. oraz T. W. . Sąd rejonowy podkreślił, iż stosownie do treści art. 626 2 § 3 k.p.c. do wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej. Podstawą wykreślenia służebności gruntowej jest oświadczenie uprawnionego o zrzeczeniu się ograniczonego prawa rzeczowego ( art. 246 k.c. ). Do wygaśnięcia prawa w takim wypadku niezbędny jest wpis do księgi wieczystej (w postaci wykreślenia), a oświadczenie woli uprawnionego musi spełniać wymogi wynikające z art. 31 ustawy z dnia 61ipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca przedłożył złożone w prawidłowej formie z podpisem notarialnie poświadczonym oświadczenie Gminy K. -właściciela nieruchomości objętych księgami wieczystymi (...) o zrzeczeniu się służebności gruntowej. Sąd rejonowy jednakże wskazał, że jak słusznie zauważył referendarz sądowy wieczysty użytkownik, któremu przysługuje wyłączne prawo do korzystania z nieruchomości, jest uprawniony z tytułu tego prawa stosownie do treści służebności. Z umowy przeniesienia i ustanowienia służebności z dnia 9 listopada 1999r rep. A nr 9923/99 stanowiącej podstawę wpisu wynika, że przedmiotowe prawo zostało ustanowione na nieruchomości w związku ze sprzedażą prawa wieczystego użytkowania działki gruntu nr (...) położonej w P. , gmina K. , co wynika z §5 tej umowy. Działka nr (...) następnie uległa podziałowi w wyniku którego zostały założone kolejne księgi wieczyste do których zostało przeniesione przysługujące uprawnienie. W związku z powyższym skoro intencją ustanowienia służebności było uprawnienie na rzecz wieczystego użytkownika, co zostało również wpisane w księdze wieczystej brak było podstaw do przyjęcia, że wymienione prawo przysługuje tylko właścicielowi i wystarczającym dla wykreślenia służebności jest samo oświadczenie właściciela uprawnionych działek z pominięciem wieczystych użytkowników. Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę i wykreślenie z działu III księgi wieczystej nr (...) prowadzonej dla nieruchomości gruntowej przez Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie XI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w P. nieruchomości władnących o numerach ksiąg wieczystych: (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) których właścicielem jest Gmina K. z siedzibą w K. nr regon (...) jako współuprawniona z nieodpłatnej i na czas nieokreślony służebności gruntowej na rzecz nieruchomości wskazanych w podrubryce 3.4.6 polegającej na prawie przejazdu i przechodu przez nieruchomość objętą KW nr (...) , zgodnie z wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2018 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Apelację oparto na następujących zarzutach: I. naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 246 § 1 k.c. poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego przez uprawnionego - w postaci przysługującej uprawnionemu jako właścicielowi nieruchomości władnących, wpisanej do KW służebności gruntowej polegającej na prawie przejazdu i przechodu - dokonane w przewidzianej prawem formie, jest nieskuteczne wobec jego dokonania z pominięciem wieczystych użytkowników nieruchomości władnących; II. naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nieprzytoczenie w postanowieniu istotnych motywów rozstrzygnięcia co nie pozwala na ich ocenę, a w konsekwencji na ustalenie, czy postanowienie jest uzasadnione oraz zaniechanie omówienia podstawy prawnej postanowienia, tj. wskazania zastosowanych przez Sąd I Instancji przepisów, które legły u podstaw rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienia przez Sąd I Instancji sposobu ich wykładni; III. błędu w ustaleniach faktycznych polegającym na poczynieniu przez Sąd I instancji mylnego ustalenia, że intencją ustanowienia służebności było uprawnienie na rzecz wieczystego użytkownika. W uzasadnieniu apelacji podkreślono, iż właściciel nieruchomości władnącej (tutaj: Gmina K. ) jako osoba uprawniona z tytułu służebności gruntowej może tym prawem swobodnie dysponować, przez co rozumie się także uprawnienie do zrzeczenia się tego prawa. Przepisy prawa przyznają użytkownikowi wieczystemu prawo do korzystania z rzeczy z wyłączeniem innych osób i prawo do rozporządzania prawem wieczystego użytkowania, tym samym nie pozbawiając właściciela innych praw związanych z przysługującym mu nadal prawem własności, obciążonym prawem użytkowania wieczystego. Niczym nie uzasadnione jest uzależnienie możliwości zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego - w niniejszej sprawie służebności gruntowej - przez właściciela nieruchomości władnącej (Gminy K. ) od zgody użytkowników wieczystych. Dalej apelujący podniósł, iż jak słusznie wskazuje w uzasadnieniu skarżonego postanowienia sąd I instancji, podstawą wykreślenia służebności gruntowej jest oświadczenie uprawnionego o zrzeczeniu się ograniczonego prawa rzeczowego ( art. 246 k.c. ). Wnioskodawca spełnił wszystkie wskazane w art. 246 § 1 k.c. przesłanki, składając oświadczenie o zrzeczeniu się przedmiotowej służebności odpowiedniemu adresatowi, czyniąc to w wymaganej kwalifikowanej formie z podpisem notarialnie poświadczonym - co zauważył także Sąd I Instancji w uzasadnieniu. W ocenie apelującego art. 246 § 1 k.c. wskazuje wprost, że uprawniony (tutaj: Gmina K. ) jest samodzielnym dysponentem przysługującego mu ograniczonego prawa rzeczowego . Uprawnienie do zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego jest cechą charakterystyczną tej kategorii praw podmiotowych. Stanowi wyraz ich stabilności, bowiem podmiot, któremu przysługuje ograniczone prawo rzeczowe , może z niego zrezygnować w każdym dogodnym dla niego momencie, podczas gdy analogiczne uprawnienie nie przysługuje podmiotowi prawa obciążonego (Balwicka-Szczyrba, Małgorzata i Sylwestrzak, Anna. Art.

1. W: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352). Wolters Kluwer Polska, 2018). Przy czym - co istotne - w niniejszej sprawie po stronie uprawnionego (w niniejszym postępowaniu) występuje tylko jeden podmiot - właściciel nieruchomości władnących czyli Gmina K. , gdyż służebność, o której wykreślenie z KW (...) wniosła wnioskodawczyni została ustanowiona na rzecz nieruchomości wskazanych w podrubryce 3.4.
2. [działu III KW (...) ]. Apelujący akcentował, iż zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego stanowi jednostronną czynność prawną. Jest oświadczeniem woli wymagającym zakomunikowania oznaczonemu adresatowi, którym jest właściciel nieruchomości władnącej. Przepis ten, dla osiągnięcia skutku w postaci zrzeczenia się przez uprawnionego przysługującego mu ograniczonego prawa rzeczowego , nie wprowadza dodatkowego wymogu jednomyślności bądź aprobaty czy zgody potencjalnych pozostałych współuprawnionych. Co więcej, w omawianym przepisie ustawodawca posłużył się słowem „uprawniony" wskazującym na liczbę pojedynczą, co miało na celu przyznanie uprawnienia do zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego każdemu uprawnionemu z osobna. W żadnym przypadku zaś, wskazany przepis nie daje pola do interpretacji - w kierunku którym zdaje się błędnie zmierzać Sąd I Instancji - zgodnie z którą, skuteczne zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego wymaga jednomyślności wszelkich - także tych potencjalnych - współuprawnionych i uzależnione jest od ich akceptacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja w całości podlegała oddaleniu. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jest całkowicie chybiony. W judykaturze przeważa pogląd, w myśl którego strona może powołać się na zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia i zarzut taki można ocenić jako zasadny, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wskazanych w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, oraz z dnia 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07). Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wymagane przez ustawodawcę elementy i w oparciu o treść uzasadnienia sąd okręgowy mógł prześledzić tok rozumowania sądu rejonowego i przeprowadzić kontrolę orzeczenia. Dodać należy, iż zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. , mógłby być skuteczny tylko wtedy, gdyby skarżący wykazał, że wadliwości uzasadnienia miały wpływ na wynik sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1997 r., I PKN 97/97). Takiego rodzaju twierdzenia nie znalazły się w uzasadnieniu rozpoznawanej apelacji. Przechodząc zaś do oceny istoty problemu oddanego pod rozwagę tutejszego sądu, to zasadnie sąd rejonowy oddalił skargę na orzeczenie referendarza przyjmując, iż w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku (...) Sp. z o.o. Stosownie do treści art. 626 8 § 2 k.p.c. rozpoznając wniosek o wpis, którym zgodnie z art. 626 8 § 7 k.p.c. jest również wykreślenie, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wnioskodawca w złożonym wniosku jako podstawę żądania wykreślenia ujawnionego uprawnienia służebności gruntowej wskazywał oświadczenie Wójta Gminy K. działającego w imieniu właściciela gruntów Gminy K. o zrzeczeniu się służebności gruntowej i wyrażeniu zgody na jej wykreślenie z księgi wieczystej. Słusznie jednakże sąd rejonowy akcentował, iż przedmiotowe prawo zostało ustanowione na nieruchomości w związku ze sprzedażą prawa wieczystego użytkowania działki nr (...) , zaś działka ta uległa podziałowi co spowodowało, iż do kolejno zakładanych ksiąg wieczystych zostało przeniesienie przysługujące uprawnienie. Rację zatem należy przyznać sądowi I instancji, iż oddanie gruntów w wieczyste użytkowania z punktu widzenia również i ocenianego ograniczonego prawa rzeczowego determinowało potrzebę uzyskania oświadczenia nie tylko właściciela ale i użytkownika wieczystego co do zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego , jako oczywiście uprawionego. Zgodnie z art. 246 § 1 k.c. jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego , prawo to wygasa. Oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Zasadnie sąd rejonowy przyjął, iż oceniane prawo rzeczowe ograniczone nie przysługuje tylko właścicielowi. Skoro po myśli umowy z dnia 9.11.1999 r. o oddanie w wieczyste użytkowanie działki nr (...) ustanowiono na rzecz każdoczesnego właściciela działki służebność przejazdu i przechodu to było to uprawienie także na rzecz wieczystego użytkownika. Art. 285 § 1 k.c. wskazuje, iż służebność gruntowa jest ustanawiana jako obciążenie nieruchomości, a zatem powstaje w określonej relacji do prawa jej własności, wpływając na sposób jego wykonywania. W okolicznościach niniejszej sprawy sposób wykonywania prawa własności nieruchomości władnącej został zdeterminowy umową o oddanie w użytkowanie wieczyste, a zatem w zakresie zrzeczenia się służebności oświadczenie wieczystych użytkowników nie może być pominięte. Charakter użytkowania wieczystego, jako prawa rzeczowego , był długo przedmiotem dyskusji w piśmiennictwie prawniczym. Ostatecznie powszechnie przyjęto pogląd, że użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym pośrednim między prawem własności a prawami rzeczowymi ograniczonymi, do którego stosuje się w drodze analogii odpowiednie przepisy o własności w materii nieuregulowanej w przepisach o użytkowaniu wieczystym, w szczególności o wykonywaniu, ochronie, nabyciu w drodze zasiedzenia (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 11 grudnia 1975 r. - zasada prawna, III CZP 63/75, OSNCP 1976, nr 12, poz. 259, z omówieniem S. W. , NP 1977, nr 6, s. 803, oraz Z. R. i J. L. , NP 1979, nr 2, s. 80; zob. także wyrok SA w Łodzi z dnia 8 listopada 2013 r., I ACa 566/13, LEX nr 1416098) – tak J. G. w Komentarzu do art.232 Kodeksu cywilnego , Lex (...) . Mając zatem na uwadze powyższe na mocy art. 385 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. , uznając, że w postępowaniu wieczystoksięgowym brak jest podstaw do odstąpienia od reguły zawartej w tym przepisie. Z istoty postępowania wieczystoksięgowego wynika bowiem, że nie występuje w nim kolizja interesów uczestników postępowania. Jest to bowiem postępowanie rejestrowe, nie ma w nim możliwości rozstrzygania sporów o własność czy prowadzenia jakiegokolwiek postępowania rozpoznawczego, jak to ma miejsce w innych postępowaniach niespornych (tak samo Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca 2010 r., II Cz 54/10). SSO Violetta Osińska SSO Małgorzata Grzesik SSO Mariola Wojtkiewicz Z:
3. odnotować;
4. odpis uzasadnienia doręczyć r.pr. P. K. ;
5. przedłożyć ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru.