Sad powszechny, IV Ka 463/13

(1), B. D. Firma (...) , - w dniu 05.01.2003 faktury Nr (...) , w dniu 05.02.2003 r. faktury Nr (...) , w dniu 14.07.2003 r. faktury Nr (...) , w dniu 12.12.2003 r. faktury Nr (...) , w dniu 16.12.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 10.12.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 25.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 02.04.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.04.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 14.05.2004 r. faktury (...) , w dniu 30.05.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.05.2005 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.06.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 09.06.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 21.06.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 07.07.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 16.07.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 16.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 16.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 25.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 31.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.09.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 04.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 04.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 08.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 08.10.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.01.2005 r. faktury Nr (...) na (...) Przedsiębiorstwo (...) , - w dniu 16.12.2003 r. faktury Nr (...) , w dniu 01.04.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.08.2004 r. faktury Nr (...) , w dniu 30.08.2004 r. faktury Nr (...) oraz za faktury z dnia 06.09.2004 r. faktury Nr (...) wystawionej na nazwisko S. P. , - Nr (...) wystawioną w dniu 16.09.2004 r. na firmę (...) , po czym towar ten zbył w nieustalonych okolicznościach, nie dokonując za niego wpłaty do kasy firmy, co spowodowało straty na łączną kwotę 115.578,92 zł na szkodę (...) ul. (...) , tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.; II. w nieustalonym czasie 2004 r., pełniąc obowiązki magazyniera-sprzedawcy, będąc osobą odpowiedzialną za kasę firmy (...) , dokonał przywłaszczenia powierzonych mu pieniędzy w kwocie 6.875,31 zł na szkodę firmy (...) ul. (...) w K. , tj. o przestępstwo z art. 284 § 2 k.k.; III. w nieustalonym okresie od 2003 r. do 2004 r. w K. w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę (...) poprzez nierozliczanie się z pracownikami, anulowanie dowodów (...) , należności z B.O., co spowodowało straty na łączną kwotę 14.675,45 zł na szkodę firmy (...) ul. (...) w K. , tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.; IV. w dniu 1 września 2004 r. w K. dokonał przywłaszczenia materiałów budowlanych wartości 8.255,01 zł należących do firmy (...) poprzez wystawienie faktury Nr (...) na swoje nazwisko i niedokonanie wpłaty za ww. materiały do kasy firmy, tj. o przestępstwo z art. 284 § 2 k.k.; V. w dniu 2 kwietnia 2004 r. dokonał podrobienia podpisu o treści (...) na fakturze Nr (...) wystawionej przez firmę (...) - Sp. Jawna w K. ul. (...) w rubryce „podpis osoby uprawnionej do otrzymania faktury", tj. o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k.; VI. w dniu 30 sierpnia 2004 r. dokonał podrobienia podpisu o treści (...) na fakturze Nr (...) wystawionej przez firmę (...) — Sp. Jawna w K. ul. (...) w rubryce „podpis osoby uprawnionej do otrzymania faktury", tj. o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie wyrokiem z dnia 21 lutego 2013 r. sygn. akt II K 764/11/N orzekł w sprawie następująco: 1. orzekając w ramach zarzutu objętego punktem I. aktu oskarżenia, oskarżonego W. G. uznał za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w okresie od dnia 30 sierpnia 2004 roku do dnia 16 września 2004 roku w K. , działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przywłaszczył sobie powierzone mu mienie w postaci towaru należącego do spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. , a objętego fakturami VAT: - nr (...) z dnia 30 sierpnia 2004 roku wystawionej na J. K.

(1), B. D. Firma (...) na kwotę 2.526,80 zł oraz - nr (...) z dnia 30 sierpnia 2004 roku wystawionej na Szkołę Podstawową (...) (...) na kwotę 4.291,37 zł, (obie faktury na łączną kwotę 6.818,17 zł), a to w ten sposób, że towar ten zbył w nieustalonych okolicznościach, nie dokonując za niego wpłaty do kasy ww. spółki, a także przywłaszczył sobie powierzone mu mienie w postaci pieniędzy pochodzących z zapłaty należności na rzecz ww. spółki: - przez P. S. — kwoty 1.997,27 zł uiszczonej w związku z wystawieniem faktury VAT o nr (...) z dnia 06 września 2004 roku, - przez J. P. — kwoty 1.956,00 zł, uiszczonej w związku z wystawieniem faktury VAT o nr (...) z dnia 10 września 2004 roku oraz - przez firmę (...) — kwoty 72,00 zł, uiszczonej w związku z wystawieniem faktury VAT o nr (...) z dnia 16 września 2004 roku, czyli pieniądze w łącznej kwocie 4.025,27 zł, co spowodowało straty na łączną kwotę 10.843,44 zł na szkodę spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. , który to czyn stanowi występek z art. 284 § 2 kodeksu karnego w zw. z art. 12 kodeksu karnego i za ten czyn na mocy art. 284 § 2 kodeksu karnego wymierzył mu karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności;

1. na zasadzie art. 414 § 1 kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 kodeksu postępowania karnego umorzył postępowanie karne o zarzucany oskarżonemu W. G. czyn opisany w punkcie II. aktu oskarżenia;
2. na zasadzie art. 414 § 1 kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 17 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania karnego uniewinnił oskarżonego W. G. od czynu zarzucanego mu w punkcie III. aktu oskarżenia;
3. orzekając w ramach zarzutu objętego punktem IV. aktu oskarżenia, oskarżonego W. G. uznał za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w nieustalonym dniu, nie wcześniej niż dnia 01 czerwca 2004 roku i nie później niż dnia 31 sierpnia 2004 roku w K. , dokonał przywłaszczenia powierzonego mu mienia w postaci materiałów budowlanych o łącznej wartości 8.255,01 zł należącego do spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. , a to poprzez wystawienie dokumentu (...) na swoje nazwisko i niedokonanie wpłaty za ww. materiały do kasy ww. spółki, który to czyn stanowi występek z art. 284 § 2 kodeksu karnego i za ten czyn na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;
4. orzekając w ramach zarzutu objętego punktem V. aktu oskarżenia, oskarżonego W. G. uznał za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 2 kwietnia 2004 roku w K. w celu użycia za autentyczny przez księgowość spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. , dokonał podrobienia dokumentu w postaci faktury VAT o nr (...) z dnia 2 kwietnia 2004 roku, a to poprzez nakreślenie na niej podpisu o treści „ (...) ” w rubryce „podpis osoby uprawnionej do otrzymania faktury", który to czyn stanowi występek z art. 270 § 1 kodeksu karnego i za ten czyn na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;
5. orzekając w ramach zarzutu objętego punktem VI. aktu oskarżenia, oskarżonego W. G. uznał za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 30 sierpnia 2004 roku w K. w celu użycia za autentyczny przez księgowość spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. , dokonał podrobienia dokumentu w postaci faktury VAT o nr (...) z dnia 30 sierpnia 2004 roku, a to poprzez nakreślenie na niej podpisu o treści (...) w rubryce „podpis osoby uprawnionej do otrzymania faktury", który to czyn stanowi występek z art. 270 § 1 kodeksu karnego i za ten czyn na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;
6. na mocy art. 85 kodeksu karnego i art. 86 § 1 kodeksu karnego, biorąc za podstawę kary pozbawienia wolności z osobna wymierzone za zbiegające się, przypisane przestępstwa, wymierzył oskarżonemu W. G. karę łączną 7 (siedmiu) miesięcy pozbawienia wolności;
7. na mocy art. 63 § 1 kodeksu karnego na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia go wolności w sprawie w dniu 24 września 2004 roku oraz w okresie od dnia 21 kwietnia 2011 roku do dnia 09 listopada 2011 roku;
8. na mocy art. 46 § 1 kodeksu karnego w związku ze skazaniem oskarżonego za czyn określony w punkcie
9. części dyspozytywnej niniejszego wyroku, orzekł wobec niego środek karny w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej tym czynem, a nienaprawionej dotąd szkody, poprzez uiszczenie na rzecz pokrzywdzonej spółki (...) Spółka Jawna z siedzibą w T. kwoty 4.243,44 zł (słownie złotych: cztery tysiące dwieście czterdzieści trzy 44/100);
10. na zasadzie art. 619 § 1 kodeksu postępowania karnego kosztami postępowania mediacyjnego w wysokości 140 zł (słownie złotych: sto czterdzieści 00/100) obciążył Skarb Państwa;
11. na zasadzie art. 630 kodeksu postępowania karnego i art. 638 kodeksu postępowania karnego wydatkami związanymi z oskarżeniem w części uniewinniającej i umarzającej postępowanie oraz wydatkami związanymi ze wznowieniem postępowania z urzędu obciążył Skarb Państwa;
12. na zasadzie art. 624 § 1 kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych zwolnił w całości oskarżonego od ponoszenia pozostałych kosztów sądowych, a to opłat od wymierzonej kary łącznej pozbawienia wolności oraz wydatków związanych z oskarżeniem w części skazującej. Apelację od powyższego orzeczenia wniósł Prokurator oraz oskarżyciel posiłkowy. Prokurator zaskarżył wskazany wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego. Na podstawie art. 438 pkt 1, 2 i 4 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił: I. obrazę przepisu prawa materialnego, a to art. 286 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie I. i błędne przyjęcie kwalifikacji prawnej z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., podczas gdy prawidłowa analiza ustalonego przez Sąd stanu faktycznego prowadzi do wniosku, iż znamiona czynu zabronionego z art. 286 § 1 k.k. zostały zrealizowane; II. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 7 k.p.k., art.193 § 1 k.p.k. i art. 201 k.p.k. poprzez dowolną ocenę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a wymagających wiadomości specjalnych oraz pominięcie istniejącej w sprawie, a istotnej dla postępowania opinii kryminalistycznej i niepowołanie innego biegłego z zakresu księgowości, jak i również niepowołanie biegłego z zakresu badań pisma ręcznego co do wykluczenia części kwestionowanych podpisów i orzekanie co do okoliczności sprawy wymagających wiadomości specjalnych bez odpowiedniej opinii i specjalistycznej wiedzy na ten temat, podczas gdy potrzeba uzyskania kolejnej opinii, skoro Sąd nie oparł się na już istniejącej, była oczywista i konieczna, a powyższe uchybienia mogły w znaczący sposób wpłynąć na treść orzeczenia; III. rażącą niewspółmierność wymierzonych oskarżonemu kar jednostkowych, a w konsekwencji kary łącznej pozbawienia wolności, polegającą na nieuwzględnieniu lub niedostatecznym uwzględnieniu występujących w sprawie okoliczności obciążających, a to znacznego stopnia zawinienia oskarżonego, wysokiego stopnia społecznej szkodliwości czynów, rodzaju naruszonych przez oskarżonego dóbr i wysokości wyrządzonej przestępstwem szkody oraz przecenieniu - nie występujących zdaniem skarżącego w tej sprawie - okoliczności łagodzących, a to wieku oskarżonego i średniego w ocenie Sądu stopnia społecznej szkodliwości czynu, w następstwie czego orzeczona kara jest nieadekwatna do stopnia zawinienia oskarżonego i wysokiego stopnia społecznej szkodliwości popełnionych przez niego przestępstw, a także nie jest w stanie spełnić swoich ustawowych celów w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej Ostatecznie Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania. Oskarżyciel posiłkowy zaskarżył wskazany wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego. Wyrokowi temu zarzucił: - błąd w ustalenia faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia a polegający na błędnym przyjęciu wyjaśnień oskarżonego w części dotyczących przywłaszczenia przez niego powierzonych mu towarów i rzeczy, przywłaszczenia powierzonych mu pieniędzy oraz podrabiania podpisów i fałszowania dokumentów - jako wiarygodnych i odmówieniu tego waloru bądź pominięcie jako niemających znaczenia dla sprawy części zeznań świadków: Z. A. , J. A. , A. W. , W. L. S. S. , R. S. , W. S. , A. K. T. S. , M. S. , J. W. , P. S. , J. K.

(1), R. K. , S. C. , J. K.

(2), M. A. , S. B. , H. M. , które w połączeniu także z opiniami biegłego sądowego z zakresu badań pisma W. W. oraz biegłego sądowego audytora w zakresie finansowo-księgowym S. G. zasługują na takie miano, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd nieistnienia przestępstw opisanych w akcie oskarżenia, - rażącą niewspółmierność kary w stosunku do zarzucanych oskarżonemu czynów oraz wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa Nowej Huty, sprawa o sygn. akt II K 904/061N, który był wynikiem dobrowolnego poddania się karze przez oskarżonego. Dodatkowo w uzasadnieniu apelacji oskarżyciel posiłkowy podniósł, że odrzucenie przez Sąd I instancji praktycznie wszystkich dowodów mających wpływ na wynik sprawy, bądź uznanie ich za niemające znaczenia dla sprawy, bez ich przeprowadzania, a jedynie w oparciu o akta sprawy o sygn. II K 904/06/N — która to sprawa zakończyła sie zgoła odmiennym rozstrzygnięciem Sądu rozpoznającego sprawę w 2006 roku, jest jawnym przekroczeniem granic swobody oceny materiału dowodowego przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Ostatecznie oskarżyciel posiłkowy wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Wniesione w sprawie apelacje musiały doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi rejonowemu. Trzeba bowiem zauważyć, że Sąd I instancji – prowadząc w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe – naruszył jedną z podstawowych naczelnych zasad polskiego procesu karnego, a mianowicie zasadę bezpośredniości. Nie wdając się w szczegółowe rozważania teoretyczne, wskazać należy, że zgodnie ze wskazaną zasadą organ procesowy powinien zetknąć się ze źródłem i środkiem dowodowym osobiście, a środkiem dowodowym, na którym opiera swe ustalenia, powinien być przede wszystkim środek dowodowy pierwotny (tzw. dowód pierwotny). W polskiej procedurze karnej wyżej wskazana zasada nie jest wprawdzie prawnie zdefiniowana, jednak jej moc wiążącą jako normy prawnej bezdyskusyjnie uznaje orzecznictwo Sądu Najwyższego jak i nauka procesu karnego. Zasadę bezpośredniości wyinterpretowuje się przy tym z art. 7 k.p.k. głoszącego zasadę swobodnej oceny dowodów, ale przede wszystkim obowiązywanie tej zasady wynika z przepisów k.p.k. przewidujących wyjątkowe zapoznawanie się przez sąd z dowodem utrwalonym już poza rozprawą, a więc zezwalających na posługiwanie się dowodem pochodnym, nieprzeprowadzonym bezpośrednio przed sądem. Szczególne znaczenie mają dwa przepisy: art. 92 k.p.k. głoszący, że podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w postępowaniu, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, oraz art. 410 k.p.k., w myśli którego podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Ustalać więc fakty można tylko na podstawie dowodów przeprowadzonych przed organem procesowym. Istnieją oczywiście wyjątki od zasady bezpośredniości – wyrażone chociażby w art. 389 § 1 k.p.k., art. 391 § 1 i 2 k.p.k., art. 377 § 3 i 4 k.p.k. i inne. Na gruncie niniejszej sprawy szczególne znaczenie powinien mieć natomiast art. 392 § 1 k.p.k. – jako wyjątek od zasady bezpośredniości – zgodnie z którym sąd może odczytywać na rozprawie głównej protokoły przesłuchania świadków i oskarżonych sporządzone w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę, gdy bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne, a żadna z obecnych stron temu się nie sprzeciwia. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy przede wszystkim, że prowadząc postępowanie dowodowe Sąd I instancji ograniczył się wyłącznie do odebrania wyjaśnień od oskarżonego ( k. 781-783 ) oraz przesłuchania w charakterze świadka wspólnika pokrzywdzonej Spółki - Z. A. ( k. 793-794 ). Tymczasem w akcie oskarżenia wniesionym w niniejszej sprawie zawnioskowanych było do przesłuchania w sumie trzydziestu pięciu świadków, jak również do odczytania zawnioskowane były opinie biegłych m.in.: informatyczna, z zakresu badań dokumentów oraz z zakresu księgowości ( k. 613-614 ). Na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy – na zasadzie art. 442 § 2 k.p.k. – uznał za ujawnione bez odczytywania wszystkie dowody zebrane w aktach sprawy, wskazując, że ich bezpośrednie przeprowadzenie nie jest konieczne, mając na uwadze także treść uprzedniego wyroku Sądu Okręgowego uchylającego wyrok I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania i treść wskazań Sądu Okręgowego co do dalszego postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że w sprawie niniejszej zapadł już uprzednio wyrok – w dniu 30 czerwca 2006 r. ( k. 625 ). Był to wyrok wydany w trybie art. 335 § 1 k.p.k. Następnie wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. ( k. 702 ) Sąd Okręgowy w Krakowie wznowił postępowanie w niniejszej sprawie, uchylił ww. wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Jak wynika z uzasadnienia ostatnio wymienionego wyroku Sądu Okręgowego, podstawą wznowienia było ustalenie, że zaistniało uchybienie wskazane w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Mianowicie okazało się, że oskarżony W. G. został już uprzednio skazany (w sprawie II K 1361/05/N) za jedno z zachowań będących elementem czynu ciągłego opisanego w punkcie 1. aktu oskarżenia w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd jeszcze raz rozważy kwestię odpowiedzialności karnej W. G. , mając na uwadze treść uprzedniego skazania w sprawie II K 1361/05/N. Sąd Okręgowy odnosił się więc wprost jedynie do ww. okoliczności (powagi rzeczy osądzonej), jak natomiast wynika ze wskazanego wyroku z dnia 8 listopada 2011 r. (jego uzasadnienia), Sąd Okręgowy nie kwestionował w pozostałym zakresie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 30 czerwca 2006 r. W takiej sytuacji procesowej można więc było zasadnie twierdzić, że dowody odnoszące się do tych części skazania, które nie było kwestionowane przez Sąd Okręgowy, nie miały wpływu na uchylenie wyroku w myśl art. 442 § 2 k.p.k. Tyle tylko, że sytuacja uległa diametralnej zmianie, gdy Sąd Rejonowy – rozpoznając ponownie niniejszą sprawę po wznowieniu postępowania – zakwestionował większość zarzutów postawionych w akcie oskarżenia W. G. , oceniając w sposób odmienny – niż uczynił to Prokurator – zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności zeznania świadków i opinie biegłych. Sąd I instancji – nie przeprowadzając bezpośrednio na rozprawie zdecydowanej większości dowodów – poddał je następnie krytycznej ocenie, w wyniku czego uniewinnił oskarżonego od większości zarzucanych mu czynów (odnośnie punktu I. aktu oskarżenia doszło do wyeliminowania z opisu czynu ciągłego większości zarzucanych oskarżonemu poszczególnych czynności sprawczych). Co szczególnie charakterystyczne, Sąd Rejonowy w uzasadnieniu swojego wyroku wskazał m.in., że częściowo nie dał wiary zeznaniom świadków R. S. , P. R. i H. M. ( k. 821/II ) – mimo że z dowodami tymi nie zapoznał się w sposób bezpośredni (tj. świadkowie ci nie zostali przesłuchani przed sądem). Poza tym Sąd wskazał również, że w jego ocenie niska jest wartość merytoryczna opinii z zakresu księgowości ( k. 821 ), nie zawiera ona wyjaśnień co do mechanizmów rozliczeń przyjętych w firmie (...) . Jej brakiem jest też niewskazanie metodologii badań prowadzonych przez biegłego, a zatem nie wiadomo, w jaki sposób doszedł on do zawartych w niej wniosków. Ponadto – jak wynika z treści pisemnego uzasadnienia wyroku ( k. 822/II ) – Sąd I instancji samodzielnie czynił ustalenia co do autorstwa niektórych podpisów na fakturach, nie posiłkując się w tym przedmiocie opinią z zakresu badań pisma, co jest oczywistym błędem, jako że sąd ani nie posiada wiadomości specjalnych z tej dziedziny, ani też nie może być niejako biegłym w sprawie przez siebie prowadzonej. W takim przypadku w ocenie Sądu Odwoławczego Sąd Rejonowy nie był jednak uprawniony do zastosowania art. 442 § 2 k.p.k. czy też w szczególności art. 392 § 1 k.p.k. (zresztą na ten ostatnio przepis Sąd Rejonowy nie powoływał się). Skoro część materiału dowodowego zgromadzonego przez oskarżyciela była przez Sąd kwestionowana i oceniana krytycznie, to powinnością Sądu było przeprowadzić te dowody bezpośrednio – chociażby po to, aby dać możliwość stronom postępowania (na gruncie niniejszej sprawy w szczególności oskarżycielom – publicznemu i posiłkowemu) do aktywnego uczestniczenia w przeprowadzaniu tych dowodów, zadawania pytań świadkom i biegłym i ewentualnie wnioskowania o przeprowadzenie dodatkowych dowodów na poparcie stanowiska prezentowanego przez strony. Warto w tym miejscu przywołać kilka orzeczeń wskazujących na istotną rolę zasady bezpośredniości w polskim procesie karnym. W postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2013 r. ( V KK 20/13, LEX nr 1314493 ) Sąd Najwyższy stwierdził, że „ Ocena dowodu z zeznań świadka, podobnie zresztą jak i z wyjaśnień oskarżonego, jest wypadkową z jednej strony oceny treści wypowiedzi danej osoby, a z drugiej strony ocen dotyczących samej osoby - jej poziomu umysłowego, cech charakteru, stanu emocjonalnego podczas przesłuchania, itp. Dlatego też bezpośredni kontakt z osobą przesłuchiwaną, spostrzeżenia i wrażenia odniesione w toku takiego przesłuchania, mają bardzo istotne znaczenie dla prawidłowej oceny wiarygodności tego dowodu. ” Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r. ( II AKa 360/12, LEX nr 1254538 ) wskazał, że „ Korzystanie przez sąd z pierwotnych źródeł dowodowych bezpośrednio na rozprawie daje stronom możliwość czynnego udziału w postępowaniu dowodowym poprzez stawianie pytań osobom przesłuchiwanym w ich obecności, zgłaszanie zastrzeżeń i uwag co do przeprowadzonych dowodów, czy innych czynności. Umożliwienie każdej stronie procesu aktywności dowodowej i udziału w czynnościach dowodowych kształtuje sytuację, w której realna staje się możliwość dokonania prawdziwych ustaleń faktycznych. ” Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. ( II AKa 62/08, LEX nr 470133 ) stwierdził natomiast, że „ W sytuacji, gdy dowody mają znaczenie dla winy oskarżonego albo jej stopnia, sąd nie może odstąpić od zasady przeprowadzenia ich na rozprawie nawet wówczas, gdy strony wyrażą na to zgodę. ” Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Odwoławczy doszedł do wniosku, że nieuprawnione było postąpienie Sądu I instancji polegające na odstąpieniu od bezpośredniego przeprowadzenia na rozprawie większości dowodów zawnioskowanych aktem oskarżenia, w tym w szczególności tych, które następnie zostały przez Sąd zakwestionowane i ocenione jako niewiarygodne, ale także tych, które z kolei stanowiły podstawę uznania winy oskarżonego. Postępując w ten sposób Sąd I instancji dopuścił się obrazy prawa procesowego – art. 410 k.p.k. – która niewątpliwie miała wpływ na treść orzeczenia. Zasadny okazał się więc zarzut podniesiony w apelacji oskarżyciela posiłkowego (a dokładnie w jej uzasadnieniu) wskazujący na odrzucenie przez Sąd I instancji praktycznie wszystkich dowodów mających wpływ na wynik sprawy, bądź uznanie ich za niemające znaczenia dla sprawy, bez ich przeprowadzania, a jedynie w oparciu o akta sprawy o sygn. II K 904/06/N — która to sprawa zakończyła się odmiennym rozstrzygnięciem Sądu rozpoznającego sprawę w 2006 roku – co w ocenie oskarżyciela posiłkowego jest jawnym przekroczeniem granic swobody oceny materiału dowodowego przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Wskazany zarzut w sposób wyraźny odnosi się także do naruszenia zasady bezpośredniości i art. 410 k.p.k. Wskazane powyżej uchybienia Sądu I instancji musiały więc spowodować uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Odwoławczy uznał przy tym, że na zasadzie art. 440 k.p.k. uchylić należało zaskarżony wyrok także w zakresie, w którym doszło do skazania oskarżonego. Naruszenie zasady bezpośredniości i art. 410 k.p.k. mogło bowiem doprowadzić także do błędnej oceny tych dowodów, które Sąd przyjął jako podstawę skazania oskarżonego. Utrzymanie więc w mocy wyroku w tym zakresie byłoby rażąco niesprawiedliwe w rozumieniu art. 440 k.p.k. Prowadząc ponownie postępowanie dowodowe Sąd Rejonowy odbierze więc wyjaśnienia od oskarżonego a następnie przeprowadzi bezpośrednio na rozprawie te dowody (przesłucha tych świadków), które mają znaczenie dla uznania winy jak też niewinności oskarżonego. Sąd może poprzestać na odczytaniu w trybie art. 392 § 1 k.p.k. protokołów przesłuchania tych świadków, których zeznania nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odnośnie przeprowadzonych w sprawie opinii biegłych Sąd I instancji powinien także rozważyć co najmniej wezwanie biegłych (w szczególności z zakresu badania pisma oraz księgowości) na rozprawę celem złożenia ustnych opinii uzupełniających pod kątem wyjaśnienia wątpliwości, które uprzednio się pojawiły odnośnie tych dowodów a także celem umożliwienia stronom aktywnego udziału w przeprowadzaniu tych dowodów. W zależności od wyników tych czynności Sąd I instancji może rozważyć oczywiście dopuszczenie dowodu z pisemnych opinii uzupełniających tych samych biegłych bądź też opinii nowych biegłych (w szczególności z zakresu księgowości). Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dowodowe będzie mogło stanowić podstawę do dokonania wiążących, wiarygodnych i obiektywnych ustaleń faktycznych odnośnie popełnionych przez oskarżonego czynów i jego odpowiedzialności karnej za te czyny. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Ponieważ rozpoznanie apelacji oskarżyciela posiłkowego w zakresie wskazanych powyżej uchybień było wystarczające do wydania orzeczenia kasatoryjnego, Sąd Odwoławczy uznał, że rozpoznanie pozostałych zarzutów apelacji byłoby przedwczesne dla dalszego toku postępowania i dlatego też ograniczył rozpoznanie apelacji do ww. wskazanych uchybień. Sąd I instancji prowadząc natomiast ponownie postępowanie, rozważy pozostałe podnoszone w apelacjach argumenty, w szczególności w zakresie rażącej niewspółmierności wymierzonych kar – oczywiście w razie ponownego uznania winy oskarżonego. SSO Ireneusz Bieniek SSO Tomasz Grebla SSR (del.) Łukasz Woźniak