Sad powszechny, I ACa 392/13

Sygn. akt I ACa 392/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Roman Dziczek (spr.) Sędziowie:SA Bogdan Świerczakowski SO del. Joanna Zaporowska Protokolant:ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2014 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...) z siedzibą w W. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 października 2012 r. sygn. akt XXIV C 1262/09 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej. Sygn. akt I ACa 392/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 października 2012 roku Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie z powództwa S. S. przeciwko Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej (...) w W. oddalił powództwo o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i nie obciążył powódki kosztami postępowania. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Powódka S. S. wraz z mężem L. S. była członkiem założycielem (...) w W. od 1982 roku. Powódce przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej przy ul. (...) w W. . Dom ten jest posadowiony na działce (...) , położonej w (...) . W. , dzielnica U. , obręb ewidencyjny (...) . W tym samym obrębie znajdują się działki o nr ew. (...) . Na wszystkich tych działkach łącznie znajduje się osiedle domów jednorodzinnych zarządzane przez pozwaną Spółdzielnię. Spółdzielni przysługuje przy tym prawo użytkowania wieczystego do działki nr (...) , nie przysługuje zaś ani prawo wieczystego użytkowania wieczystego, ani prawo własności działek o nr ew. (...) . Pismami datowanymi na 20 czerwca 2001 roku oraz 25 kwietnia 2006 roku powódka wraz z mężem L. S. zwróciła się do pozwanej Spółdzielni o ustanowienie własności domu jednorodzinnego w W. przy ul. (...) . Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa (...) w W. nie wdrożyła stosownej procedury przewidzianej w u.s.m, gdyż stała na stanowisku, że ustanowienie własności domu na rzecz powódki będzie możliwe dopiero w sytuacji uregulowania stanu prawnego wszystkich działek, na których znajduje się osiedle mieszkaniowe, w którego skład wchodzi także dom przy ul. (...) . Sąd Okręgowy wskazał, iż powyższy stan faktyczny był bezsporny pomiędzy stronami i znajdował potwierdzenie w dokumentach przedłożonych przez strony w toku postępowania. Jednocześnie Sąd argumentował, iż oddalił wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, albowiem okoliczności na jakie został ten dowód przedstawiony nie miały znaczenia dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. W części prawnej uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż podstawę prawną żądania powódki stanowią przepisy art. 17 14 ust. 1, 1 1 w zw. z art. 52 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych . Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka domagała się ustanowienia na jej rzecz prawa własności domu jednorodzinnego przy ul. (...) , który to dom był posadowiony na działce (...) . W związku z tym powinna, prawidłowo formułując żądanie pozwu, domagać się jednocześnie ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego gruntu, na którym dom został posadowiony. Przy tym, ponieważ działka (...) jest duża i znajduje się na niej wiele domów, to konieczne byłoby dokonanie podziały geodezyjnego tejże działki, tak, aby w jej ramach wydzielić grunt, na którym posadowiony jest dom jednorodzinny przy ul. (...) , a który to grunt byłby przedmiotem przeniesienia użytkowania wieczystego na powódkę. Sąd Okręgowy za całkowicie błędne uznał domaganie się przez powódkę ustanowienia na jej rzecz prawa własności przedmiotowego domu z ułamkową częścią prawa użytkowania wieczystego gruntu, na którym stoi budynek. Takie żądanie nie znajdowało, jego zdaniem, oparcia w przepisach prawa. Sąd I instancji podkreślił, iż powództwo podlegało oddaleniu tylko z powodu niewłaściwego sformułowania żądania pozwu. Sąd Okręgowy wskazał, iż zgodnie z treścią art. 321 § 1 k.p.c. nie może on wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie. W związku z tym nie było żadnej możliwości dokonania przez Sąd modyfikacji zgłoszonego przez powódkę roszczenia. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Apelację od tego wyroku wywiódł pełnomocnik powódki, zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 14 ust. 1 i 1 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że powódka domaga się w trybie wymienionego przepisu nie „ustanowienia odrębnej własności domu wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego gruntu na którym posadowiony jest dom jednorodzinny” a „ustanowienia prawa własności przedmiotowego domu wraz z ułamkową częścią prawa użytkowania wieczystego gruntu na którym stoi budynek;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, polegający na rezygnacji z dokonania ustaleń faktycznych w szczególności w zakresie dokonania podziału geodezyjnego gruntu, na którym dom został posadowiony. W związku z powyższym strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest uzasadniona, a podniesione zarzuty skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wobec nierozpoznania istoty sprawy ( art. 386 § 4 k.p.c. ). W stanie faktycznym odnoszącym się do podstaw faktycznych roszczenia powódki, który Sąd Apelacyjny przyjmuje za Sądem Okręgowym, zasadniczej korekcie – po myśli apelacji - należało poddać istotny sens żądania pozwu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji wadliwie odczytał treść żądania powódki, do którego należało zastosować zarówno dyspozycję art. 65 k.c. , jak i przepisy art. 17 14 ust. 1 i 1 1 u.s.m. w zw. z art. 52 u.s.m. Sąd Okręgowy zbyt „formalistycznie” zinterpretował sformułowanie zawarte w pozwie, które określało roszczenia powódki, zwłaszcza w kwestii „ułamkowej części użytkowania wieczystego”. Sąd Okręgowy w oderwaniu od stanowisk obu stron wyrażanych w trakcie postępowania, w tym zeznań powódki uznał, że ten udział musiał odnosić się do całej nieruchomości, gdy tymczasem żądanie odnosiło się do „gruntu zabudowanego tym budynkiem” co potwierdziła powódka słuchana w charakterze strony (k. 163). A zatem, zgodnie z celem żądania, ten „udział” w prawie użytkowania wieczystego, zasadniczo zbędny w sytuacji, gdy chodzi o działkę zabudowaną budynkiem, mógł i w istocie oznaczał 100% (1/1) udziałów w tej działce. Żądanie powódki zostało poprawnie zrozumiane przez pozwaną, która nie miała wątpliwości, że „powódka w pozwie dochodzi zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na jej rzecz własności lokalu mieszkalnego (domu) położonego przy ul. (...) w W. oraz wieczystego użytkowania gruntu zabudowanego pod tym budynkiem (k. 57). Pozwany złożył do akt m.in. pismo powódki, w której domaga się ona zobowiązania pozwanej spółdzielni do złożenia oświadczenia woli, w którym spółdzielnia przenosi na rzecz powódki własność lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w W. oraz wieczyste użytkowanie gruntu zabudowanego tym budynkiem (k. 72). Po drugie, strona powodowa wielokrotnie w pismach procesowych i na kolejnych terminach rozpraw podnosiła, iż podstawę prawną jej roszczenia stanowi art. 17 14 ust. 1 i 1 1 u.s.m. Wskazywała także, iż domaga się przeniesienia na nią praw związanych z użytkowaniem wieczystym. Złożyła m.in. wniosek o powołanie biegłych, którzy wypowiedzieliby się co do przedmiotowej działki, na której posadowiony jest dom jednorodzinny przy ul. (...) . Zdaniem Sądu Apelacyjnego w przypadku żądania powódki można mówić co najwyżej o nieprecyzyjnym jego określeniu. Sąd Okręgowy, o ile miał wątpliwości, powinien w związku z tym wezwać stronę powodową do sprecyzowania powództwa pod rygorem zawieszenia postępowania ( art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. ) Wskutek błędnego zinterpretowania żądania pozwu i oddalenia powództwa, a limine nie doszło do rozpoznania istoty sprawy. W związku z tym Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy aktualnym stanie się zreasumowanie stanowiska Sądu w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego geodety celem wydzielania części działki zabudowanej budynkiem przy ul. (...) , koniecznej do normalnego korzystania z tego budynku. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 391 k.p.c.