Sygn. akt IV U 1626/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Bogusław Łój Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Dejewska vel Dej po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2019 r. w Zielonej Górze sprawy z odwołania W. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 05.06.2019 r. znak (...) o zwrot nienależnie pobranego świadczenia zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza iż odwołująca W. K. nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 01.01.2019 r. do 30.04.2019 r. w łącznej kwocie 1119,86 zł z tytułu emerytury. SSO Bogusław Łój Sygn. akt IVU 1626/19 UZASADNIENIE Decyzja z dnia 05.06.2019r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. zobowiązał ubezpieczoną W. K. do zwrotu nienależnie pobranej emerytury za okres od 01.091.2019r. do 30.04.2019r. w kwocie brutto 1119,86zł. z uwagi na świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni W. K. domagała się jej uchylenia wskazując iż decyzja jest krzywdząca, bowiem nie była ona świadoma tego co powinno zawierać świadectwo pracy. W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy podtrzymał argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Odwołująca W. K. urodzona (...) złożyła w dniu 18 stycznia 2019r. wniosek o emeryturę. Do wniosku o świadczenie dołączono druk ERP-6 tj. informacje o okresach składkowych i nieskładkowych. Za okres od 20.09.1979r. do 01.01.1987r. ubezpieczona wskazała zatrudnienie w Hucie (...) na podstawie świadectwa pracy. Organ rentowy w oparciu o dokumenty przedstawione przez ubezpieczoną i oświadczenia ubezpieczonej decyzja 22.02.2019r. przyznał prawo do świadczenia od 01.01.2019r. tj. od pierwszego dnia miesiąca w którym złożono wniosek. Do obliczenia świadczenia przyjęto: - kwotę składki zewidencjonowanej na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 3309,56zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 221539,34zł, średnie dalsze trwanie życia 256,10 miesięcy ( z uwzględnieniem wariantowania tablic średniego dalszego trwania życia). Zwiększanie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników 116,12zł. Wysokość świadczenia od 01.03.2019r. brutto stanowi kwota 1022,92zł. W dniu 08.03.2019r ubezpieczona złożyła zaświadczenie Rp-7 za okres od 20.09.1979r. do 01.01.1987r. z którego nie wynikały zarobki za lata 1981,1982,1985,1986,1987 Organ zwrócił się do wnioskodawczyni pracodawcy. Pismem z dnia 20.03.2019r. (...) S.A. przesłał nowe świadectwo pracy z 20.03.2019r. w którym wykazano okresy urlopów wychowawczych od 03.12.1980r do 02.12.1983r. i od 07.04.1984r. do 31.12.1986r. W wyniku przedłożenia nowych dokumentów dokonano ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego który uległ obniżeniu. Decyzją z 02.04.2019r. znak (...) dokonano ponownego ustalenia wysokości świadczenia -kwota brutto 739,01zł. Decyzją z dnia 03.04.2019r. Znak (...) zobowiązano (...) S.A. do zwrotu nienależnie pobranego przez W. K. świadczenia za okres od 01.01.2019r. do 30.04.2019r. w łącznej kwocie 1119,86 zł. W wyniku rozpoznania odwołania (...) S.A. uchylono decyzję z 03.04.2019r. Zaskarżoną decyzją 05.06.2019r. Znak (...) organ zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranej emerytury w wysokości 1119,86 zł brutta za okres od 01.01.2019r. do dnia 30.04.2019r. (dowód: dokumenty w aktach organu rentowego) W aktach organu rentowego znajduje się również oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 15.01.2019r. o sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi K. ur. (...) , J. ur. (...) , Anną (...) , K. ur. (...) , Z. ur. (...) , S. ur. (...) , H. ur. (...) potwierdzone przez pracownika pozwanego E. K. w dniu 18.01.2019r. (dowód: k. 18 akt organu rentowego) Sąd Okręgowy zważył co następuje: Odwołanie okazało się uzasadnione. W istocie stan faktyczny sprawy był w sprawie niesporny, wynika z dokumentów, które były w posiadaniu pozwanego organu rentowego już przed wydaniem zaskarżonej decyzji a sporne okazały się jedynie wnioski z tych dokumentów wynikające. Rozważania prawne w przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że problematykę nienależnie pobieranych świadczeń i ich zwrotu reguluje ogólnie - w odniesieniu do wszystkich świadczeń z ubezpieczeń społecznych - art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2017r. poz. 1778 ze zm.), a szczegółowo - w stosunku do świadczenia będącego przedmiotem postępowania ubezpieczenia społecznego - art. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst Dz. U. Z 2017r., poz. 1383 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważane są; 1) świadczenia, które zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących:
- a)ustanie prawa do świadczeń,
- b)wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. W doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych podkreśla się, że przepis ten, ustanawiając obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która pobrała nienależne świadczenie, wskazuje istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu u sławy systemowej, określaną jako differentia specifica, tj. świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie później zaszłych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach dotyczących braku prawa do pobierania świadczenia (art. 84 ust 2 pkt 1 ustawy systemowej), jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie (art. 84 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Świadomość nienależności świadczenia może mieć źródło w pouczeniu udzielonym przez organ rentowy co do okoliczności powodujących konieczność zwrotu świadczenia bądź też może wynikać z zawinionego działania osoby, która spowodowała wypłatę świadczeń (R. Babińska, Wzruszalność prawomocnych decyzji rentowych, Warszawa 2007, s. 207; B. Gutowska, Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, część 1, PiZS 2011 nr 7, s. 18; M. Bartnicki (w:) K. Antonow, M. Bartnicki, B. Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa 2009, s. 582). W przedmiotowej sprawie pozwany organ rentowy w zaskarżonej decyzji nie wskazał podstawy ani faktycznej ani prawnej żądanie zwrotu nienależnego świadczenia. Nie wskazał więc wogóle, która ze wskazanych wyżej przesłanek z art. 84 ust. 2 ustawy systemowej ma w sprawie zastosowanie. Dopiero w odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni wprowadziła świadomie pozwany organ rentowy w błąd (k. 4v). Twierdzenie pozwanego organu rentowego nie znajduje żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym. Wprost przeciwnie wszystkie dokumenty i informacje, które złożyła wnioskodawczyni składając wniosek o emeryturę były dokumentami wydanymi w przewidzianej prawem formie i o przewidzianej prawem treści. Świadectwo pracy wnioskodawczyni za okres jej pracy w (...) było wydane zgodnie z obowiązującymi w ówczesnym okresie przepisami. Świadectwo pracy z dnia 02.12.1987r. było wystawione na podstawie ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974r. W sprawie świadectw pracy i opinii (Dz.U. z 1974 r. nr 45 poz. 269 z późn. zm.) który nie zawierał obowiązku zamieszczenia informacji w zakresie urlopu wychowawczego. Analogicznie, obowiązujący w dniu wystawienia przez płatnika świadectwa pracy odwołującej, przepis art. 97 § 2 Kodeksu pracy brzmiał następująco: „w świadectwie pracy należy podać dane dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych stanowisk, wysokości i składników wynagrodzenia, uzyskanych w zakładzie kwalifikacji, trybu rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy, oraz okoliczności, o których mowa w art. 36 § 5 . Ponadto w świadectwie pracy zamieszcza się wzmiankę o zajęciu wynagrodzenia za pracę w myśl przepisów o postępowaniu egzekucyjnym . Obowiązek wskazywania w świadectwie pracy okresów korzystania z urlopów wychowawczych, w polskim prawie został wprowadzony dopiero w roku 1989. Przyznał to przecież pozwany organ rentowy uchylając decyzję z dnia 03.04.2019r. zobowiązującą do zwrotu pobranego świadczenia (...) S.A Oddział Huta (...) (k. 49 akt organu rentowego- decyzja z dnia 28.05.2019r.). Wnioskodawczyni do wniosku o emeryturę dołączyła również oświadczenie o sprawowaniu osobistej opieki nad siedmiorgiem dzieci urodzonych w latach 1980-1994, a więc również w okresie zatrudnienia w (...) S.A. Reasumując pozwany organ rentowy dysponował wszystkimi informacjami, które dawały mu możliwość zweryfikowania okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawczyni pozwalając na ustalenie należnej wysokości świadczenia. Wyliczenie nienależnej, zawyżonej wysokości należnej wnioskodawczyni emerytury wynika więc tylko i wyłącznie z winy pracowników pozwanego organu rentowego, którzy przyjęli okresy składkowe na podstawie świadectwa pracy nie biorąc pod uwagę faktu, iż w dniu wydania świadectwa pracy zakład pracy nie miał obowiązku wskazania w świadectwie pracy okresów urlopu wychowawczego, a z oświadczenia wnioskodawczyni (k. 18 akt emerytalnych) jednoznacznie wynika, że w okresie spornego zatrudnienia w (...) urodziła czworo dzieci, których akty urodzenia dołączyła do wniosku. Informacja, którą wskazuje pozwany organ rentowy, jako informacją zawierającą nieprawdziwe dane (k. 4 akt emerytalnych- formularz ERP-6) zostały przez wnioskodawczynię wypełnione zgodnie z pouczeniem. Na marginesie bowiem zaznaczyć, że występujący w pouczeniu formularza ERP-6 i wskazany jako okres nieskładkowy: „okres opieki nad małym dzieckiem nie występuje w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Art. 7 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje jako okresy nieskładkowe: - urlop wychowawczy, - urlop bezpłatny udzielony na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekującymi się małymi dziećmi, - innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych, - okresy niewykonywania pracy- z powodu opieki nad dzieckiem. Tak więc ustawa nie wskazuje okresu nieskładkowego o nazwie „okres opieki nad małym dzieckiem”. Niezależnie od powyższego formularzu ERP-6 nie zawiera pouczenia o skutkach podania nieprawdziwych informacji, a poza tym jego złożenie nie jest koniecznym do rozpoznania wniosku o emeryturę. Reasumując, wnioskodawczyni nie wprowadziła w błąd organu rentowego, a wyliczenie świadczenia w wysokości wyższej od należnego wynikła wyłącznie z błędu organu rentowego. Biorąc pod uwagę powyższe należało na podstawie art. 477 14 § 2 kpc orzec jak w wyroku.