Sad powszechny, IV Pa 71/19

Sygn. akt IV Pa 71/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Elżbieta Selwa (spr.) Sędziowie: sędzia Anna Guniewska sędzia Jerzy Halat Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Saj po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2020 r. w Rzeszowie na rozprawie apelacyjnej sprawy z powództwa K. P. przeciwko Klinicznemu Szpitalowi Wojewódzkiemu Nr (...) w R. o wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2017r. sygn. akt IV P 295/17 I. oddala apelację, II. zasądza od powoda K. P. na rzecz pozwanego Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. kwotę 3 405 zł (trzy tysiące czterysta pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. - sędzia Jerzy Halat sędzia Elżbieta Selwa sędzia Anna Guniewska Sygn. akt IV Pa 71/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2017r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie w punkcie I. zasądził od strony pozwanej Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. na rzecz powoda K. P. kwotę 8 212,80 zł brutto, tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy; w punkcie II. nakazał stronie pozwanej sprostować świadectwo pracy wydane powodowi dnia 31 maja 2017r. poprzez wpisanie w pkt 5 ppkt 1 adnotacji o treści „ wykorzystał urlop wypoczynkowy w wymiarze 0 dni" w miejsce adnotacji „ wykorzystał urlop wypoczynkowy w wymiarze 11 dni tj. 83 godz. 25 min."; w punkcie III. w pozostałym zakresie powództwo oddalił; w punkcie IV. zasądził od powoda K. P. na rzecz strony pozwanej Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. kwotę 2 040 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; w punkcie VI. kosztami opłaty sądowej obciążył w zakresie uwzględnionej części żądania stronę pozwaną i nakazał pobrać z tego tytułu od Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Rzeszowie kwotę 411 zł oraz w punkcie VII. wyrokowi w punkcie i. nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Swoje orzeczenie Sąd Rejonowy poprzedził ustaleniami faktycznymi, z których wynika, że powód K. P. był pracownikiem pozwanego Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. , zatrudnionym na stanowisku dyrektora ds. finansowych a ostatnio na stanowisku zastępcy dyrektora ds. administracyjno - ekonomicznych. Powód w dniu 3 lutego 2017r. otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upłynął w dniu 31 maja 2017r. W piśmie zawierającym oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę pracodawca powołując się na przepis art. 36 2 k.p. zwolnił powoda z obowiązku świadczenia pracy w okresie trwania wypowiedzenia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Na dzień złożenia wypowiedzenia powodowi przysługiwało 69 dni niewykorzystanego, zaległego urlopu wypoczynkowego oraz 11 dni urlopu za rok 2017, tj. łącznie 80 dni. Pismem z dnia 8 marca 2017r. pozwany wskazał, że w okresie od 9 marca 2017r. do 31 maja 2017r. udziela mu urlopu wypoczynkowego. Pismo to zostało wysłane pocztą na adres zamieszkania powoda w dniu 9 marca 2017r. i przesyłka została zwrócona stronie pozwanej w dniu 27 marca 2017r. jako niepodjęta po dwukrotnym awizowaniu w dniach 10 marca 2017r. i 20 marca 2017r. Jak ustala Sąd Rejonowy powód K. P. w okresie od 9 marca 2017r. do 27 marca 2017r. przebywał w miejscu swojego zamieszkania, nigdzie nie wyjeżdżał, wiedział, iż są do niego awizowane przesyłki, jednakże nie zwracał na to uwagi i ich nie odbierał. W dniu 26 maja 2017r. dyrektor strony pozwanej wydał polecenie do Sekcji Płac wypłaty powodowi ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy za 23 dni. W dniu 31 maja 2017r. powód otrzymał od strony pozwanej świadectwo pracy potwierdzające okres zatrudnienia, gdzie w pkt 5 ppkt 1 zamieszczono informację, iż wykorzystał urlop wypoczynkowy w wymiarze 11 dni, tj. 83 godz. 25 minut. Powód w piśmie z dnia 7 czerwca 2017r. zwrócił się do pozwanego o sprostowanie świadectwa pracy w treści pkt 5 ppkt 1 poprzez wpisanie w nim treści o brzmieniu: „wykorzystał urlop wypoczynkowy w wymiarze: 0 dni”, lecz pozwany uznał ten wniosek za bezpodstawny. Ekwiwalent za 1 dzień niewykorzystanego urlopu powoda, zgodnie z wyliczeniem pozwanego pracodawcy wyniósł 684,40. Na tle powyższych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy uznał, iż żądania powoda zasadne są jedynie w części dotyczącej ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze 12 dni. Sąd Rejonowy uznał, iż pracodawca w oparciu o art. 167 1 k.p. miał prawo zobowiązać powoda do wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego i tym samym jednostronnie zmienić swoje wcześniejsze polecenie o zwolnieniu go z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. W ocenie Sądu I instancji, powód został też prawidłowo poinformowany przez pracodawcę o udzieleniu mu urlopu wypoczynkowego w trakcie trwającego okresu wypowiedzenia i z tą informacją mógł zapoznać się najpóźniej w dniu 27 marca 2017r. (do tego dnia mógł odebrać przesyłkę w urzędzie pocztowym po drugim awizo), a przy tym pracodawca w oparciu o art. 167 1 k.p. miał prawo zobowiązać powoda do wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia Zatem dzień 27 marca 2017r. należało uznać jako pierwszy dzień udzielonego powodowi w trybie art. 167 1 k.p. urlopu wypoczynkowego, który trwał do dnia 31 maja 2017r. Okres do 26 marca 2017r. był zaś okresem zwolnienia powoda z obowiązku świadczenia pracy. Konsekwencją takiego stanowiska było uznanie przez Sąd Rejonowy, iż powodowi dodatkowo ( oprócz już wypłaconego) przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze 12 dni ( taka ilość dni roboczych wystąpiła w okresie od 9 marca 2017r. do 26 marca 2017r.) i stąd zasądzenie obliczonej kwoty oraz nakazanie pozwanemu stosownego sprostowania świadectwa pracy, oddalenie powództwa w pozostałym zakresie oraz orzeczenie odpowiedniego do wyniku sprawy obciążenia stron kosztami postępowania. Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją powoda K. P. w części dotyczącej punktu III tj. oddalającego powództwo co do kwoty 30 798,40 zł i punktu IV tj. zasądzającego na rzecz powoda od strony pozwanej kwotę 2 040 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 36 2 k.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż pozwanemu przysługiwało prawo do jednostronnego cofnięcia powodowi zwolnienia z obowiązku pracy, a tym samym wezwaniu powoda do podjęcia obowiązków gdy tymczasem takiego wywodu z przedmiotowego przepisu wywieść nie można, co z kolei ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie na rzecz powoda dalszej kwoty 30 798,40 zł tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego kosztów postępowania w obu instancjach a ewentualnie o uchylenie przedmiotowego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W apelacji wniesiono również o rozważenie przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego w zakresie interpretacji obowiązującego przepisu art. 362 k.p. co do możliwości jednostronnego cofnięcia oświadczenia woli co do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy bez zgody pracownika. Strona pozwana wnosiła o oddalenie apelacji jako bezzasadnej i zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Rozpoznający sprawę Sąd Okregowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 marca 2018r. sygn. akt IV Pa 13/18 w punkcie I. zmienił pkt. III i IV zaskarżonego wyroku w ten sposób, że: po pierwsze - zasądził od pozwanego Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego Nr (...) w R. na rzecz powoda K. P. kwotę 30 798,40 zł brutto tytułem dalszego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz po drugie - zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2 700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za I instancję; a także w punkcie II. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. U podstaw takiego orzeczenia legło przekonanie Sądu II instancji, że jednostronne odwołanie pracownika z udzielonego mu uprzednio zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy - jeżeli już do niego doszło - co do zasady nie jest możliwe, chyba że pracownik na powyższe wyrazi zgodę. Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, iż pracodawca w oparciu o art. 167 1 k.p. miał prawo zobowiązać powoda do wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego i tym samym jednostronnie zmienić swoje wcześniejsze polecenie o zwolnieniu go z obowiązku świadczenia pracy. Z żadnego bowiem przepisu kodeksu pracy ani kodeksu cywilnego nie wynika aby jednostronne oświadczenie woli jakim niewątpliwie jest uprawnienie pracodawcy wynikające z treści art. 36 2 k.p. mogło być w dowolnym czasie zmienione czy uchylone bez zgody adresata. Pracodawca nie dokonał odwołania złożonego przez siebie oświadczenia o zwolnieniu powoda z obowiązku świadczenia pracy. Zaznaczono, iż pozwany w żaden sposób nie próbował skontaktować się z powodem, pomimo że ten był jego wieloletnim pracownikiem. Pozwany wysłał jedynie powodowi pismo z dnia 8 marca 2017r, które nie zostało odebrane z placówki pocztowej. Tym samym uznać należy, iż pozwany nie odwołał skutecznie swojego wcześniejszego oświadczenia. Skoro zaś pozwany nie odwołał swojego oświadczenia o zwolnieniu powoda z obowiązku świadczenia pracy, to nié mógł skutecznie w tym samym czasie udzielić mu urlopu wypoczynkowego. Tym samym za cały okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, powodowi na zasadzie art. 171 § 1 k.p. przysługuje ekwiwalent pieniężny. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2018r. wywiódł pozwany Kliniczny Szpital Wojewódzki Nr (...) w R. , zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie: - art. 36 2 k.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż uprawnienie pracodawcy do zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia stanowi jednostronne oświadczenie woli pracodawcy, a zatem odwołanie tego oświadczenia wymaga zgody drugiej strony, - art. 61 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez zastosowanie i uznanie że w sytuacji, gdy art. 36 2 k.p. nie zawiera uregulowania dotyczącego dopuszczalności odwołania zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy, należy posiłkować się regulacjami zawartymi w Kodeksie cywilnym , a uprawnienie pracodawcy interpretować jako jednostronne oświadczenie woli pracodawcy na podstawie art. 61 § 1 k.c. , a zatem odwołanie tego oświadczenia wymaga zgody drugiej strony, - art. 100 § 1 k.p. przez niezastosowanie i uznanie, iż uprawnienie zawarte w art. 36 2 k.p. nie stanowi polecenia przełożonego, którego odwołanie nie wymaga zgody pracownika. Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia wyroku i rozstrzygnięcia co do istoty. Skarga kasacyjna została przyjęta do rozpoznania i Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 5 września 2019r. sygn. III PK 96/18 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy naprowadził, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma charakter prawny oświadczenia z art. 36 2 k.p. o zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy, albowiem Sąd Rejonowy traktował je jako polecenie pracodawcy wydane w ramach uprawnień kierowniczych, zaś Sąd Okręgowy nadał mu status jednostronnego oświadczenia woli o charakterze kształtującym. Rozbieżność ta bezpośrednio oddziałuje na wynik sprawy. Analizując powyższą kwestę na gruncie przepisów kodeksu pracy oraz kodeksu cywilnego , odwołując się przy tym do poglądów doktryny Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przyznane pracodawcy upoważnienie do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy mieści się w kategorii jednostronnych czynności podejmowanych w sprawach z zakresu prawa pracy przez pracodawców, które kształtują zmienne składniki treści stosunku pracy i wynikają z bieżącej organizacji pracy oraz porządku pracy. Nie przystają one do czynności prawnych typu cywilnoprawnego, dlatego przyjmuje się, że nie znajdują do nich zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego . Zatem zwolnienie z art. 36 2 k.p. kształtuje jeden ze składników umownych (obowiązek świadczenia pracy), przy czym nie prowadzi do trwałej zmiany zobowiązania, a uprawnienie do jego dokonania przyznane zostało jednostronnie pracodawcy. Oznacza to, że do czynności z art. 36 2 k.p. nie stosuje się reguły wyrażonej w art. 61 § 1 k.p. , gdyż aspekt związany z czynnościami kierowniczymi został w prawie pracy uregulowany w sposób zupełny, co wyklucza sięgnięcie po upoważnienie z art. 300 k.p. Staje się jednocześnie jasne, że również cofnięcie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy ma ten sam charakter i właściwości. Sąd zaznaczył, że skoro pracownik ustawowo zobowiązany został do wykonywania pracy oraz stosowania się do poleceń pracodawcy ( art. 100 § 1 k.p. ), to trudno "milczenie" art. 36 2 k.p. co do dopuszczalności odwołania zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy kwalifikować z art. 61 § 1 k.c. Na przeszkodzie stoi bowiem art. 300 k.p. , który nie pozwala na sięganie po przepisy Kodeksu cywilnego w razie sprzeczności z zasadami prawa pracy. Oczywiste przy tym jest, że obowiązek stosowania się do poleceń pracodawcy należy kwalifikować jako zasadę prawa pracy. Zatem zwolnienie z art. 36 2 k.p. nie wymaga oświadczenia woli, gdyż mieści się ono w ramach uprawnień kierowniczych pracodawcy (analogicznie jak powierzenie innej pracy z art. 42 § 4 k.p. ), a odwołanie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy uaktualnia obowiązek pracownika do świadczenia pracy. Przypomniano, że Sąd Najwyższy wypowiedział się już na tle zbieżnego stanu prawnego w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. ( I PK 204/13, LEX nr 1464689) w którym wskazano, że zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy jest jednostronną czynnością pracodawcy o charakterze uznaniowym. W judykacie tym podniesiono, że skoro w okresie wypowiedzenia stosunek pracy trwa, to pracownik jest zobowiązany wykonać polecenie pracodawcy świadczenia pracy. W rezultacie, działanie zatrudniającego nie można traktować jako cofnięcia oświadczenia o zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy, lecz jako zobowiązanie do świadczenia pracy (ze skutkiem od jego złożenia). Skoro pracodawca może jednostronnie i uznaniowo zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy, to tak samo (jednostronnie i uznaniowo) może pracownika zobowiązać do wykonywania pracy do czasu ustania stosunku pracy. W konsekwencji Sąd Najwyższy stwierdził, że stanowisko głoszone przez Sąd Okręgowy nie jest przekonujące, a podstawy skargi kasacyjnej okazały się trafne. W dalszych rozważaniach naprowadzono, że konstrukcja z art. 36