Sad powszechny, VII U 2745/19

Sygn. akt VII U 2745/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2020 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: SSO Agnieszka Stachurska Protokolant: sekr. sądowy Anna Bańcerowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. w Warszawie sprawy M. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o przeliczenie emerytury na skutek odwołania M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 6 maja 2019 r. znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje M. S. prawo do przeliczenia emerytury przyznanej decyzją z dnia 31 stycznia 2014 roku bez pomniejszania jej wysokości o kwotę stanowiącą sumę kwot emerytur przyznanych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. UZASADNIENIE M. S. w dniu 13 maja 2019r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 6 maja 2019r., znak: (...) , odmawiającej uchylenia decyzji z dnia 31 stycznia 2014r., a zarazem stwierdzającej jej wydanie z naruszeniem prawa. Ubezpieczona wskazała, że odwołuje się od powyższej decyzji, ponieważ uważa, że jej emerytura została zaniżona. Wniosła przy tym o wyliczenie emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wskazując, że przy ubieganiu się o prawo do emerytury nie była świadoma tego, że może stracić uprawnienia dotyczące przeliczenia świadczenia zgodnie z powyższym orzeczeniem z uwagi na upływ terminu wynikającego z Kodeksu postępowania administracyjnego . Dodała, że nie ponosi winy za to, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł w niekorzystnym dla niej okresie czasu. Jednocześnie podkreśliła, że nie rozumie sytuacji, w której organ rentowy nie może uchylić decyzji wydanej z naruszeniem prawa (odwołanie z dnia 13 maja 2019r., k. 3-4 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania, a uzasadniając swe stanowisko powołał się na art. 146 § 1 k.p.a. , zgodnie z którym uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , na podstawie którego została ona wydana, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat. Wówczas na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. należy stwierdzić wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa i wskazać, z jakich przyczyn jej nie uchylono. W rozpatrywanej sprawie ZUS, powołując się na wymienione przepisy, uznał że nie było możliwe uchylenie decyzji, ponieważ od dnia jej doręczenia upłynął pięcioletni termin (odpowiedź na odwołanie z dnia 3 czerwca 2019r., k. 5 a.s.) . W piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2019r. ubezpieczona wyjaśniła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmawiając uchylenia decyzji z dnia 31 stycznia 2014r., jako decydującą dla ustalenia momentu upływu terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. przyjął datę wydania decyzji, a nie jej doręczenia. Ubezpieczona podkreśliła, że nie mogła odebrać decyzji we wskazanym przez organ rentowy terminie, gdyż w tym czasie przebywała w miejscu zamieszkania swojej matki, sprawując nad nią codzienną opiekę. Dodała, że jej matka jest osobą starszą i schorowaną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec czego wymaga stałej opieki. W okresie, w którym organ rentowy wydał decyzję z dnia 31 stycznia 2014r. ubezpieczona zamieszkiwała wraz z matką w L. , nie sprawdzała zawartości swojej skrzynki pocztowej oraz nie miała możliwości osobistego odebrania decyzji w siedzibie organu rentowego. O wydanej decyzji dowiedziała się dopiero po powrocie do domu w październiku 2014r. i po opróżnieniu skrzynki na listy. W związku z tym ubezpieczona ponownie zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji i przeliczenie wysokości emerytury bez uwzględnienia niezgodnego z Konstytucją art. 25 ust. 1b w/w ustawy. Na potwierdzenie swoich twierdzeń przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojej matki E. P. (pismo procesowe z dnia 22 lipca 2019r. wraz z załącznikiem, k. 10-11 a.s., pismo z dnia 16 grudnia 2019r., k. 24 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. S. , urodzona w dniu (...) , na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 10 marca 2009r., znak: (...) uzyskała prawo do emerytury od dnia 1 marca 2009r., tj. od daty złożenia wniosku. Świadczenie to było waloryzowane i przeliczane (decyzja z dnia 10 marca 2009r., k. 25-26 tom I akt organu rentowego, decyzja z dnia 14 kwietnia 2009r., k. 35-36 tom I akt organu rentowego, decyzja z dnia 13 lipca 2010r., k. 45-46 tom I akt organu rentowego, decyzja z dnia 15 marca 2010r., k. 47-48 tom I akt organu rentowego, decyzja z dnia 15 marca 2011r., k. 49-50 tom I akt organu rentowego). W dniu 26 listopada 2013r. ubezpieczona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o emeryturę. Po jego rozpoznaniu organ rentowy decyzją z dnia 31 stycznia 2014r., znak: (...) , przyznał prawo do emerytury powszechnej od dnia 13 listopada 2013r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Podstawa wymiaru emerytury, obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej, została pomniejszona o sumę kwot pobranych emerytur po uwzględnieniu kwoty wypłaconego wyrównania, tj. 101.143,16 zł. Do jej wyliczenia uwzględniono średnie dalsze trwanie życia wynoszące 253,00 m-cy. Obliczona przez organ rentowy wysokość emerytury wyniosła 1.538,32 zł i ponieważ była niższa od dotychczas pobieranej emerytury wcześniejszej, wobec tego w decyzji zostało wskazane, że nadal będzie wypłacane świadczenie dotychczasowe ustalone w kwocie 1.629,61 zł. Powyższa decyzja została nadana na adres ubezpieczonej ul. (...) 05-230 Kobyła listem zwykłym w dniu 5 lutego 2014r. i umieszona w skrzynce pocztowej miejsca jej zamieszkania (wniosek o emeryturę z dnia 26 listopada 2013r., k. 1 – 4 tom II akt organu rentowego, decyzja z dnia 31 stycznia 2014r., k. 8-9 tom II akt organu rentowego). W okresie od stycznia 2014r. do października 2014r. M. S. przebywała w L. , gdzie opiekowała się matką, która mieszka tam na stałe. Matka odwołującej E. P. jest osobą starszą i schorowaną, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu chorób układu oddechowego i krążenia, a orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25 października 2019r. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019r. Z tego względu wymaga całodobowej pielęgnacji i opieki w zakresie prostych czynności takich jak jedzenie, czy toaleta. W związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, z uwagi na stan jej zdrowia, jak również fakt, że jest ona pozbawiona pomocy ze strony innych osób w miejscu swojego zamieszkania, M. S. pod koniec 2009r. postanowiła przeprowadzić się do matki i nią zaopiekować. W tym czasie w jej mieszkaniu w K. nie przebywały inne osoby. Córka odwołującej zamieszkuje na stałe w B. , natomiast syn przeprowadził się do jej mieszkania dopiero w 2019r. Przebywając w L. , ubezpieczona nie miała dostępu do swojej skrzynki pocztowej, a tym samym do korespondencji przychodzącej na jej adres zameldowania. Nie upoważniła innej osoby do odbioru kierowanej do niej korespondencji. Raz w roku przyjeżdża jednak do mieszkania w K. w celu uregulowania opłat czynszowych, rachunków za media, a także odbioru korespondencji, w tym urzędowej. W związku z tym, że odwołująca na stałe przebywa w mieszkaniu matki, nie reguluje terminowo opłat eksploatacyjnych za używanie lokalu w K. i z tego tytułu naliczane są odsetki za opóźnienie w płatnościach. Kwoty te są przez nią regulowane dopiero pod koniec danego roku kalendarzowego lub na początku roku następnego w trakcie jednorazowego pobytu w K. . Podczas jednej z takich wizyt, która miała miejsce w październiku 2014r., odwołująca wyjmując zaległą korespondencję ze skrzynki pocztowej, odnalazła list, w którym znajdowała się decyzja organu rentowego z dnia 31 stycznia 2014r. i wtedy zapoznała się z jej treścią. Aktualnie, odwołująca nadal mieszka u matki, nad którą sprawuje codzienną opiekę, gdyż poza nią E. P. nie ma innej rodziny, która mogłaby się nią zająć. Wszelkie sprawy urzędowe, w tym związane z postępowaniem toczącym się przed organem rentowym i Sądem, odwołująca załatwia przyjeżdżając na jeden dzień z L. do W. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, k. 11 a.s., bilet (...) , k. 36 a.s., orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25 października 2019r., k. 37 a.s., zeznania M. S. , k. 38v a.s.). W dniu 8 maja 2015r. ubezpieczona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o ponowne ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed przyznaniem świadczenia. Decyzją z dnia 12 czerwca 2015r. organ rentowy przeliczył emeryturę od dnia 1 maja 2015r. Jej wysokość wyniosła 1.632,09 zł i okazała się niższa od dotychczas wypłacanej emerytury wcześniejszej, wobec czego Zakład zawiesił wypłatę w/w świadczenia i wskazał, że nadal będzie wypłacana emerytura przyznana na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej (wniosek z dnia 8 maja 2015r., k. 10-11 tom II akt organu rentowego, decyzja z dnia 12 czerwca 2015r., znak: (...) k. 13-14 tom II akt organu rentowego). W dniu 6 marca 2019r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. P 20/16, w którym orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 39 ze zm.) , w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w (...) r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało opublikowane w dniu 21 marca 2019r. (okoliczność bezsporna) . W dniu 23 kwietnia 2019r., w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019r., M. S. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o wznowienie na podstawie art. 145a § 1 k.p.a. postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia 31 stycznia 2014r. przyznającej emeryturę. Jednocześnie ubezpieczona wniosła o jej uchylenie na mocy art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i wydanie nowej decyzji z uwzględnieniem w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (wniosek o wznowienie postępowania z 23 kwietnia 2019r., k. 15-16 tom II akt organu rentowego). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. postanowieniem z dnia 6 maja 2019r. wznowił postępowanie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019r. w sprawie emerytury przyznanej decyzją z dnia 31 stycznia 2014r. Następnie w tym samym dniu, tj. 6 maja 2019r., wydał decyzję znak: (...) w której odmówił uchylenia decyzji z dnia 31 stycznia 2014r., stwierdzając zarazem jej wydanie z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie z treścią art. 146 k.p.a. uchylenie decyzji nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. W takim przypadku na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których decyzji nie uchylił (postanowienie z dnia 6 maja 2019r. k. 18 tom II akt organu rentowego, decyzja ZUS z dnia 6 maja 2019r., k. 17 tom II akt organu rentowego). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dokumentów, a także w oparciu o zeznania ubezpieczonej M. S. , które były spójne i nie budziły wątpliwości co do ich wiarygodności. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 6 maja 2019r., znak: (...) podlegało uwzględnieniu. Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że spór w przedmiotowej sprawie powstał w związku z tym, że Trybunał Konstytucyjny w dniu 6 marca 2019r. wydał wyrok w sprawie o sygn. P 20/16, w którym orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w (...) r., które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Konsekwencją każdego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją , umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP , jest to, że takie orzeczenie stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2018r., poz. 1270 ze zm.) , zwana dalej ustawą emerytalną, nie zawiera odpowiedniej regulacji określającej wprost zasady i tryb postępowania w omawianym przypadku. Jednak orzeczenie, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji , stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe ( art. 401 1 k.p.c. i art. 540 § 2 k.p.k. ), jak i administracyjne ( art. 145a k.p.a. ). W rozpatrywanym przypadku wobec faktu, że w dniu 6 marca 2019r. Trybunał Konstytucyjny wydał wymienione wcześniej orzeczenie, a ubezpieczona w terminie, o jakim była mowa, wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania, organ rentowy, stosując powołany art. 145a k.p.a. w związku z art. 149 § 1 k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie emerytury przyznanej decyzją z dnia 31 stycznia 2014r. Tego rodzaju postanowienie wznawiające postępowanie – w myśl art. 149 § 2 k.p.a. - stanowi następnie podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Rodzaj rozstrzygnięć co do istoty, jakie mogą być wydane, określa natomiast art. 151 k.p.a. , który w § 1 przewiduje, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 , po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1. odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo 2. uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Mimo, że zacytowany przepis odwołuje się m.in. do art. 145a § 1 k.p.a. i przewiduje możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , to art. 146 § 1 k.p.a. wskazuje, że uchylenie decyzji z tej przyczyny nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Właśnie na ten przepis powołał się organ rentowy odmawiając uchylenia decyzji z dnia 31 stycznia 2014r. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie można było jednak przyjąć, że organ rentowy skutecznie doręczył odwołującej decyzję z dnia 31 stycznia 2014r. w terminie 6 dni, następujących po dniu nadania przesyłki, jak wskazał w piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2020r. (k. 28). Co prawda nie budziło wątpliwości, że adres M. S. , na który kierowana była korespondencja organu rentowego był prawidłowy, nie oznacza to jednak, że ubezpieczona w terminie hipotetycznie tylko przyjętym przez ZUS, przesyłkę odebrała. P. została wysłana do ubezpieczonej listem zwykłym i Sąd nie neguje stanowiska Zakładu, że taka forma nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z przepisem art. 71a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2019r. poz. 300 ze zm.) Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. W takim przypadku jednak, w razie sporu, ciężar dowodu doręczenia pisma lub decyzji, o których mowa w ust. 1 , spoczywa na Zakładzie ( art. 71a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ). Inaczej mówiąc, przesyłanie przez Zakład korespondencji listem zwykłym powoduje, że to Zakład, a nie osoba, do której przesyłka jest kierowana, winien jednoznacznie wykazać, w jakiej dacie decyzja została doręczona. W przedmiotowej sprawie organ rentowy przedstawił jedynie dowód wskazujący na datę nadania zaskarżonej decyzji, nie zdołał zaś dowieść, kiedy ta decyzja została M. S. doręczona. Natomiast fikcja doręczenia po 6 dniach od daty nadania, na którą powołał się w toku postępowania, nie wynika z obowiązujących przepisów, co zresztą pełnomocnik organu rentowego przyznał na rozprawie. Wobec powyższego, uwzględniając niewywiązanie się przez organ rentowy z obciążającego Zakład ciężaru dowodu odnośnie daty doręczenia decyzji wysłanej do ubezpieczonej listem zwykłym, a także brak przedstawienia przez organ rentowy skutecznego dowodu przeciwnego do twierdzeń ubezpieczonej, Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia, jakie przedstawiła ubezpieczona w odwołaniu od decyzji z dnia 6 maja 2019r. oraz na rozprawie w dniu 12 lutego 2020r., składając zeznania. Wynika z nich, że o istnieniu decyzji z dnia 31 stycznia 2014r. dowiedziała się dopiero w październiku 2014r., co wiąże się z tym, że w okresie od stycznia 2014r. do października 2014r. przebywała w L. , gdzie opiekowała się matką, która mieszka tam na stałe. Z treścią decyzji zapoznała się więc dopiero po przyjeździe do K. w październiku 2014r. i po wyjęciu ze skrzynki na listy korespondencji zalegającej tam od kilku miesięcy. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność złożenia przez M. S. w dniu 8 maja 2015r. wniosku o przeliczenie świadczenia emerytalnego, z czego – zdaniem organu rentowego – można byłoby wywodzić, że odwołująca odebrała decyzję z dnia 31 stycznia 2014r. dużo wcześniej, niż wynika to z jej twierdzeń zawartych w piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2019r. Wniosek ten, jak już zostało wskazane, został złożony w maju 2015r., a zatem po upływie 7 miesięcy od momentu, w którym ubezpieczona faktycznie otrzymała powyższą decyzję. Chronologia zdarzeń została więc zachowana. Poza tym działanie ubezpieczonej w opisanej sytuacji było uzasadnione. Można przyjąć, że ubezpieczona dopiero w maju 2015r. złożyła wniosek o przeliczenie świadczenia, gdyż o treści decyzji z dnia 31 stycznia 2014r. dowiedziała się z dużym opóźnieniem Dopiero więc po zapoznaniu się z pełną treścią decyzji, w tym ze sporządzonym uzasadnieniem, była w stanie zdecydować, czy z decyzją się zgadza i czy zamierza podjąć kroki celem zmiany zapadłego rozstrzygnięcia. Podsumowując, Sąd mając na uwadze brak dowodu doręczenia decyzji z dnia 31 stycznia 2014r., ocenił, że nie można było przyjąć, czego domagał się ZUS, że w/w decyzja została odwołującej doręczona w terminie 6 dni, następujących po dniu nadania przesyłki. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że miało to miejsce znacznie później, bo dopiero w październiku 2014r., a to z kolei oznacza, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął 5 letni termin, o którym mowa w treści art. 146 § 1 k.p.a. W związku z tym możliwe było uchylenie tej decyzji i ponowne wyliczenie emerytury przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o którym była mowa. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , zmienił zaskarżoną decyzję w sposób określony w wyroku. ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć (...)