Sygn. akt IV Ua 25/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2019r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący – Sędzia SO Jerzy Zalasiński Sędziowie: SO Jacek Witkowski (spr.) SO Katarzyna Antoniak Protokolant st.sekr.sądowy Dorota Malewicka po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2019 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z wniosku A. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do zasiłku chorobowego na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2019r. sygn. akt IV U 131/19 I. zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie; II. zasądza od A. R. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. kwotę 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje. Katarzyna Antoniak J. J. W. Sygn. akt: IV Ua 25/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z 3 czerwca 2019r. Sąd Rejonowy w Siedlcach zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z 19 lutego 2019r. w ten sposób, że ustalił, iż ubezpieczona A. R. nie ma obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego i zasiłku opiekuńczego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 26 466,37 złotych, a ponadto zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie to było wynikiem następujących ustaleń i wniosków Sądu Rejonowego: Decyzją z 19 lutego 2019 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił ubezpieczonej A. R. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 2 do 19 czerwca 2017 roku, od 23 listopada do 29 grudnia 2017 roku i od 4 do 10 czerwca 2018 roku, prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od 27 września do 6 października 2017 roku, od 22 stycznia do 4 lutego 2018 roku, od 22 lutego do 7 marca 2018 roku i od 21 do 28 maja 2018 roku oraz zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego i zasiłku opiekuńczego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 26 466,37 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w toku postepowania wyjaśniającego ustalił, że w czasie orzeczonych niezdolności do pracy i w czasie zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem ubezpieczona wykonywała czynności związane z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej polegające na wystawianiu, podpisywaniu, odbieraniu faktur, wystawieniu noty korygującej oraz dokonywaniu zakupów materiałów związanych z prowadzoną działalnością. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. R. , reprezentowana przez pełnomocnika, domagając się jej zmiany poprzez orzeczenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu kwoty 26 466,37 złotych tytułem nienależnie pobranych zasiłków chorobowych i opiekuńczych oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na odwołanie organu rentowego wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Rejonowy ustalił, że A. R. prowadzi z mężem P. R. w W. sklep (...) w formie spółki cywilnej. Działalność ta polega na detalicznej sprzedaży kwiatów, roślin, nasion, nawozów i karmy dla zwierząt domowych. Zatrudniają dwóch pracowników M. M. i M. B. . Księgowość jest prowadzona przez podmiot zewnętrzny P. C. . A. R. miała orzeczoną niezdolność do pracy z powodu choroby od 2 do 19 czerwca 2017 roku, od 23 listopada do 29 grudnia 2017 roku i od 4 do 10 czerwca 2018 roku i za te okresy otrzymała zasiłek chorobowy. W okresie od 27 września do 6 października 2017 roku, od 22 stycznia do 4 lutego 2018 roku, od 22 lutego do 7 marca 2018 roku i od 21 do 28 maja 2018 roku A. R. otrzymała zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem i za te okresy otrzymała zasiłek opiekuńczy. W powyższych okresach A. R. nie świadczyła pracy zarobkowej związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą. W przedstawionym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że odwołanie ubezpieczonej zasługiwało na uwzględnienie. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 645 z późn. zm.) ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten stosuje się odpowiednio do zasiłku opiekuńczego (art. 35 ust. 2 ustawy). Wypłatę zasiłku wstrzymuje się, jeżeli prawo do zasiłku ustało albo okaże się, że prawo takie w ogóle nie istniało. Jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa m. in. w art. 17 wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 66 ust. 1 i 2 ustawy). Sąd Rejonowy podniósł, że w przedmiotowej sprawie pełnomocnik ubezpieczonej domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez jej zmianę i orzeczenie, że ubezpieczona nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych zasiłków chorobowych i opiekuńczych. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy poddał najpierw ocenie, czy wymienione świadczenia były przez ubezpieczoną nienależnie pobrane. Przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji postępowanie dowodowe sprowadzało się zatem do poczynienia ustaleń, czy w okresach orzeczonych niezdolności do pracy i w czasie zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem ubezpieczona wykonywała czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej polegające na wystawianiu, podpisywaniu, odbieraniu faktur, wystawianiu not korygujących i dokonywaniu zakupów materiałów związanych z prowadzoną działalnością. Ustalając w niniejszej sprawie stan faktyczny Sąd Rejonowy w całości oparł się na wersji ubezpieczonej, gdyż została ona potwierdzona zeznaniami świadków: J. W. , P. C. , M. M. i P. R. . Zdaniem Sądu relacja tych osób okazała się spójna, logiczna i nie została w żaden sposób zakwestionowana przez organ rentowy. Odnosząc się do poszczególnych okresów niezdolności do pracy i zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem Sąd Rejonowy miał na uwadze, że: 1. w okresie od 2 do 19 czerwca 2017 roku:
- a)na fakturze VAT nr (...) z 3 czerwca 2017 roku jako osoba, która ją wystawiła, podpisał się P. R. , a nie ubezpieczona,
- b)na fakturze VAT nr (...) z 10 czerwca 2017 roku wystawionej przez Hurtownię (...) w W. jako osoba, która ją odebrała, podpisała się ubezpieczona. Jak jednak wyjaśniła, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadka J. W. , data wystawienia faktury przez tego sprzedawcę nie jest równoznaczna z datą jej odbioru przez kupującego (tu: ubezpieczoną lub jej męża). Brak było jednak, zdaniem Sądu Rejonowego, przekonującego dowodu na okoliczność, że ubezpieczona odebrała tę fakturę w dacie jej wystawienia, tj. 10 czerwca 2017 roku, a organ rentowy nie wykazał faktycznej daty tego zdarzenia w taki sposób, aby ustalić, że miało to miejsce w spornym okresie,
- c)fakturę VAT nr (...)(...) z 25 maja 2017 roku odebrał mąż ubezpieczonej P. R. w dacie kupna paliwa do samochodu dostawczego. Data jej odebrania przez ubezpieczoną od męża, tj. 19 czerwca 2017 roku okazała się datą przyjętą do jej zaksięgowania i nie pokrywa się z datą jej faktycznego otrzymania, 2. w okresie od 27 września do 6 października 2017 roku:
- a)na fakturach VAT nr (...) z 3 października 2017 roku nie ma wskazanej daty ich odbioru przez ubezpieczoną. Znajdujące się na nich zapisy „04.10.17” okazały się datami przyjętymi do ich zaksięgowania i nie pokrywają się z datami ich faktycznego otrzymania. Wystawca tych faktur przesyła je pocztą, więc ubezpieczona nie pamiętała, kiedy dokładnie je otrzymała,
- b)na fakturze VAT nr (...) z 3 października 2017 roku również nie ma wskazanej daty jej odbioru przez ubezpieczoną, o czym świadczy kserokopia tego dokumentu nadesłana przez jej wystawcę. Faktura ta została wysłana do ubezpieczonej pocztą. Wpisana przez ubezpieczoną data „04.10.17” była niezbędna do celów księgowych i nie pokrywa się z datą jej faktycznego otrzymania, 3. w okresie od 23 listopada do 29 grudnia 2017 roku:
- a)fakturę VAT nr (...) z 4 października 2017 roku odebrał mąż ubezpieczonej P. R. w dacie kupna paliwa do samochodu dostawczego. Data jej odebrania przez ubezpieczoną od męża, tj. 23 listopada 2017 roku okazała się datą przyjętą do jej zaksięgowania i nie pokrywa się z datą jej faktycznego otrzymania,
- b)notę korygującą nr (...) z 1 grudnia 2017 roku wystawił P. C. i została ona wysłana pocztą. Sprzedawca nie umiał podać, kiedy dokładnie ją otrzymał. Ubezpieczona podpisała ten dokument przy pierwszej możliwej wizycie w biurze (...) , która miała miejsce w styczniu 2018 roku, a więc poza spornym okresem, 4. w okresie od 22 stycznia do 4 lutego 2018 roku:
- a)faktura nr (...) z 31 grudnia 2017 roku została wydrukowana ze strony internetowej sprzedawcy. Z uwagi na pominięcie jej w grudniu, ubezpieczona opatrzyła ją adnotacją „otrzymano 23.01.2018” jedynie dla celów księgowych. Jednocześnie ubezpieczona nie pamiętała, kiedy faktycznie wydrukowała ten dokument,
- b)na fakturach VAT nr (...) z 2 lutego 2018 roku wystawionych przez Hurtownię (...) w W. jako osoba, która ją odebrała, podpisała się ubezpieczona. Jak jednak wyjaśniła, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadka J. W. , data wystawienia faktur przez tego sprzedawcę nie jest równoznaczna z datą ich odbioru przez kupującego. Sąd Rejonowy stwierdził, że nie ma przekonującego dowodu na okoliczność, kiedy ubezpieczona odebrała te dokumenty i czy miało to miejsce w spornym okresie, 5. w okresie od 22 lutego do 7 marca 2018 roku:
- a)fakturę nr (...) z 12 stycznia 2018 roku odebrał mąż ubezpieczonej P. R. w dacie kupna paliwa do samochodu dostawczego. Data jej odebrania przez ubezpieczoną od męża, tj. 23 lutego 2018 roku okazała się datą przyjętą do jej zaksięgowania i nie pokrywa się z datą jej faktycznego otrzymania, 6. w okresie od 21 do 28 maja 2018 roku:
- a)ubezpieczona podpisała fakturę VAT nr (...) z 21 maja 2018 roku dla (...) Centrum Pomocy (...) w W. , o czym świadczy informacja tego nabywcy. Sytuacja nie wypełniła jednak dyspozycji z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy. Dzień 21 maja 2018 roku był pierwszym dniem korzystania przez ubezpieczoną ze zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. W ocenie Sądu Rejonowego organ rentowy nie udowodnił, że faktura ta została podpisana przez ubezpieczoną w chwili, gdy dysponowała już tym zwolnieniem,
- b)na paragonie nr 15/05/2018 z 25 maja 2018 roku brak jest podpisu ubezpieczonej, dlatego nie wiadomo, czy to ona sporządziła ten dokument, czy zrobił to ktoś inny korzystając z jej danych. Jak wyjaśnił P. R. dane ubezpieczonej są ustawione w systemie komputerowym firmy od początku jego istnienia, co nie oznacza automatycznie, że to ona wystawia dany dokument korzystając z tego systemu,
- c)na fakturach VAT nr (...) z 25 maja 2018 roku oraz (...) z 26 maja 2018 roku jako osoba, która ją wystawiła, podpisał się P. R. , a nie ubezpieczona,
- d)na fakturze VAT nr (...) z 25 maja 2018 roku wystawionej przez Hurtownię (...) w W. jako osoba, która ją odebrała, podpisała się ubezpieczona. Jak jednak wyjaśniła, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadka J. W. , data wystawienia faktury przez tego sprzedawcę nie jest równoznaczna z datą ich odbioru przez kupującego. W ocenie Sądu Rejonowego nie ma przekonującego dowodu na okoliczność, kiedy ubezpieczona odebrała ten dokument i czy miało to miejsce w spornym okresie, 7. w okresie od 4 do 10 czerwca 2018 roku:
- a)na fakturze VAT nr (...) z 4 czerwca 2018 roku jako osoba, która ją wystawiła, podpisał się P. R. , a nie ubezpieczona. Nabywca odebrał ją dopiero 19 czerwca 2018 roku. W ocenie Sądu Rejonowego zebrany materiał dowodowy nie potwierdził twierdzeń organu rentowego, że w czasie orzeczonych niezdolności do pracy i w czasie zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem ubezpieczona wykonywała czynności związane z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej polegające na wystawianiu, podpisywaniu, odbieraniu faktur, wystawiała noty korygujące oraz dokonywała zakupów materiałów związanych z prowadzoną działalnością. Podkreślił, że na kwestionowanych dokumentach albo nie było podpisu ubezpieczonej, albo znajdował się na nich podpis jej męża – wspólnika spółki cywilnej, brak było daty otrzymania przez ubezpieczoną dokumentu albo też wpisana na nim data nie pokrywała się z datą jego otrzymania. Jedynie w jednym przypadku istniały wątpliwości, czy w momencie wystawienia faktury ubezpieczona posiadała już zwolnienie od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że organ rentowy nie udowodnił, aby w spornym okresie ubezpieczona wykonywała jakąkolwiek pracę zarobkową wynikającą z prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym, w ocenie Sądu Rejonowego, ubezpieczonej przysługiwało do zasiłku chorobowego od 2 do 19 czerwca 2017 roku, od 23 listopada do 29 grudnia 2017 roku i od 4 do 10 czerwca 2018 roku i prawo do zasiłku opiekuńczego od 27 września do 6 października 2017 roku, od 22 stycznia do 4 lutego 2018 roku, od 22 lutego do 7 marca 2018 roku i od 21 do 28 maja 2018 roku, więc nie ciąży na niej obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami w łącznej kwocie 26 466,37 złotych. Mając na uwadze powyższe, Sąd Rejonowy na podstawie art. 477 14 § 2 kpc zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł zgodnie z żądaniem pełnomocnika ubezpieczonej. Ponadto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu Sąd Rejonowy obciążył organ rentowy organ rentowy obowiązkiem zwrotu ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 180 złotych. Apelację od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zaskarżając go w całości i zarzucając mu I. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wydane orzeczenie - art.233§1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i wyprowadzenie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających poprzez przyjęcie, że ubezpieczona w okresach zwolnień lekarskich nie wykonywała pracy związanej z prowadzeniem sklepu zoologicznego w formie spółki cywilnej, - art.328§2 kpc poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu odpowiedniego wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, a nadto sprzeczność sentencji wyroku z uzasadnieniem, II. naruszenie przepisów prawa materialnego ,tj. art.17 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1990r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w zw. z art. 84 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że ubezpieczonej przysługuje prawo do zasiłku chorobowego i zasiłku opiekuńczego oraz, że nie ma obowiązku ich zwrotu. Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Ubezpieczona wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. okazała się słuszna i skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności należy zauważy, że zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Siedlcach zawiera rozstrzygnięcie jedynie w zakresie pkt III zaskarżonej decyzji organu rentowego z 19 lutego 2019r. Wymieniona decyzja zawiera bowiem w pkt I i II rozstrzygniecie o odmowie prawa do zasiłku chorobowego i opiekuńczego na rzecz A. R. , dopiero pkt III tej decyzji określa obowiązek zwrotu nienależnie pobranych zasiłków chorobowych i opiekuńczych w podanej kwocie. Sąd Rejonowy nie wydał rozstrzygnięcia w zakresie pkt I i II zaskarżonej decyzji ,tj. odnośnie prawa ubezpieczonej do zasiłku opiekuńczego i chorobowego. Ustalenie tego prawa było warunkiem koniecznym do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie braku obowiązku zwrotu tych świadczeń. Domniemywać można, iż Sąd Rejonowy kierował się treścią odwołania ubezpieczonej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, które to odwołanie zawierało wniosek o braku obowiązku zwrotu przez ubezpieczoną kwoty 26.466,37 złotych. W trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji odwołanie ubezpieczonej nie zostało uzupełnione o pkt I i II zaskarżonej decyzji. Sąd drugiej instancji co do zasady w myśl art.378§1 kpc rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. Nie mniej jednak w okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy rozpoznający apelację organu rentowego z urzędu zwrócił uwagę na brak rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji odnośnie pkt I i II zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że decyzja organu rentowego w zakresie pkt I i II wobec niezaskarżenia tych rozstrzygnięć, a także braku orzeczenia Sadu Rejonowego w tym zakresie pozostaje w dalszym ciągu w obrocie prawnym jako decyzja skuteczna. W sytuacji, gdy organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do zasiłków chorobowych i opiekuńczych, a Sąd Rejonowy nie wydał w tym przedmiocie rozstrzygnięcia to wyrok Sądu pierwszej instancji o braku obowiązku zwrotu przez ubezpieczoną nienależnie pobranych świadczeń jest wadliwy i jako taki podlegał zmianie na podstawie art.386§1 kpc , a w konsekwencji odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu. Na podstawie art.98§ 1 i 3 kpc w zw. z §9 ust. 2 i §10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265) Sąd zasądził na rzecz organu rentowego kwotę 300 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Katarzyna Antoniak J. J. W.