Sad powszechny, III Ca 840/19

(1), D. R. , O. R. , Z. R. , M. R.

(2), E. K. , L. R. , K. K. i D. C. o stwierdzenie nabycia spadku po A. R. : 1. stwierdził, że spadek po A. R. , synu W. i Z. , zmarłym w dniu 20 kwietnia 2015 r. w Ł. , ostatnio stale zamieszkałym w Ł. , na podstawie ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza wnuczki: O. R. , Z. R. i M. R.

(2)po 1/3 części spadku każda z nich; 2. ustalił, iż wnioskodawczyni oraz uczestnicy ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając postanowienie w całości. Skarżąca zarzuciła wydanemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 931 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że spadek po A. R. na podstawie ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza wnuczki O. R. , Z. R. i M. R.

(2)po 1/3 części spadku pomimo faktu, iż zgodnie z przepisem, powołanym do spadku winna być także B. R. , będąca małżonką zmarłego i winna ona była dziedziczyć zgodnie z treścią art. 931 § 1 k.c. - ½ spadku oraz wnuczki po 1/6 części spadku. W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po A. R. synu W. i Z. , zmarłym w dn. 20 kwietnia 2015 r. w Ł. , ostatnio stale zamieszkałym w Ł. , na podstawie ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza żona zmarłego – B. R. w wysokości 1/2 części spadku oraz wnuczki zmarłego: O. R. , Z. R. , M. R.

(2)po 1/6 części spadku każda z nich. W odpowiedzi na wniesioną przez wnioskodawczynię apelację, D. R. w imieniu małoletnich O. R. , Z. R. i M. R.

(2), wniósł o jej uwzględnienie oraz o wyłączenie małoletnich z dziedziczenia, albowiem działając, jako ich opiekun prawny, D. R. dokonał w imieniu O. R. , Z. R. i M. R.

(2)odrzucenia spadku po zmarłym A. R. przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt III Ns 1266/17. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, w tym również rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. W ocenie Sądu Okręgowego zaskarżone orzeczenie nie poddaje się weryfikacji w toku instancji. Zapadłe rozstrzygnięcie nie może się ostać w obrocie prawnym, dlatego że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy. Pojęcie "istoty sprawy", o którym mowa w art. 386 § 4 k.p.c. , dotyczy jej aspektu materialno-prawnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do nie rozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. W szczególności chodzi zaś tutaj o różnego rodzaju zaniedbania, które w ogólnym rozrachunku polegają na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania albo pominięciu merytorycznych zarzutów stron przy jednoczesnym bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialno-prawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia SN z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, opubl. OSNC Nr 1/1999 poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, opubl. baza prawna LEX Nr 50750; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, opubl. baza prawna LEX Nr 519260 oraz wyroki SN z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, opubl. OSP Nr 3/2003 poz. 36; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, opubl. baza prawna LEX Nr 178635.; z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, opubl. OSNP Nr 1-2/2009 poz. 2 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2007 r., I ACa 209/06, opubl. baza prawna LEX nr 516551 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. I ACa 486/12). Inaczej mówiąc "nierozpoznanie istoty sprawy" oznacza uchybienie procesowe sądu I instancji polegające na całkowitym zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści spornego stosunku prawnego, przez co rozumie się nie wniknięcie w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia, a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy. Oceny, czy Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się zaś na podstawie analizy żądań pozwu, stanowisk stron i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, pominął zarówno kwestię dziedziczenia po zmarłym A. R. , przez jego żonę B. R. , a co więcej całkowicie pominął przy rozstrzyganiu kwestię, czy D. R. dokonał odrzucenia spadku w imieniu swoich córek O. R. , Z. R. i M. R.

(2)mimo, że zarządzeniem z dnia 8 maja 2018 r. zażądał akt III Ns 1266/17, w której D. R. odrzucił spadek w imieniu małoletnich córek. W ten sposób Sąd I instancji zaniechał wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z poglądem wyrażonym m.in. w treści postanowienia z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV CSK 450/13 (Legalis nr 981805) Sąd Najwyższy stwierdził, iż nałożony na sąd w postępowaniu nieprocesowym obowiązek działania z urzędu oznacza, że sąd nie może skutecznie powołać się na brak udowodnienia przez uczestnika danej okoliczności. Jeżeli jest ona istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, a brak jest inicjatywy dowodowej uczestnika, sąd ma obowiązek dowód taki przeprowadzić z urzędu. W przedmiotowej sprawie, pomimo, że na ostatniej rozprawie w dniu 23 października 2018 r. pełnomocnik uczestniczki M. R.

(1), stwierdziła, że nie posiada ona wiedzy czy D. R. odrzucił spadek w imieniu swoich trzech małoletnich córek, natomiast D. R. na termin tejże rozprawy się nie stawił, to Sąd I instancji dokonał zamknięcia rozprawy oraz wydał zaskarżone postanowienia. Natomiast w świetle wydanego w sprawie rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy, który orzekł, że spadek po zmarłym A. R. nabyły w całości właśnie małoletnie O. R. , Z. R. i M. R.

(2), kluczowym było ustalenie okoliczności sprawie, czy D. R. , działając w imieniu córek, dokonał odrzucenia spadku po A. R. . Zwłaszcza, że jak się ostatecznie okazało, na etapie postępowania apelacyjnego, D. R. , przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, w sprawie III Ns 1266/17 złożył skuteczne oświadczenia spadku w imieniu trzech swoich małoletnich córek. Powyższe oznacza, że żadna z małoletnich wymiona w punkcie 1 sentencji skarżonego postanowienia nie może być uznana za spadkobierczynię zmarłego. Idąc dalej należy również wskazać, że Sąd orzekając całkowicie pominął również kwestię dziedziczenia przez wnioskodawczynię, które w chwili śmierci spadkodawcy A. R. , była jego żoną. Powyższe zauważył również sam Sąd I instancji w treści sporządzonego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że żona spadkodawcy należy zawsze do ustawowego kręgu spadkobierców zmarłego. Jednakże należy w tym miejscu pamiętać, że, zgodnie z art. 931-933 k.c. , w przypadku dziedziczenia ustawowego małżonek spadkodawcy zawsze dziedziczy w zbiegu z dziećmi zmarłego, lub jeżeli ci nie dożyli otwarcia spadku, w zbiegu z wnukami, albo też w zbiegu z rodzicami spadkodawcy, zaś w przypadku ich nie dożycia w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, lub też dziećmi rodzeństwa. Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że zmarły miał dwójkę dzieci, które dokonały odrzucenia, podobnie w imieniu wnuczek zostało złożone oświadczenie o odrzuceniu spadku po A. R. . Rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku, jednakże jak wynika z akt sprawy, zmarły posiadał dwójkę braci, którzy wprawdzie również zmarli przed nim, jednakże jeden z braci pozostawił zstępnych w osobach E. K. , L. R. , K. K. oraz D. A. C. . Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji powinien ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe celem ustalenia kręgu uprawnionych spadkobierców po zmarłym A. R. oraz wysokości udziałów każdego z uprawnionych w spadku. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, zaś stwierdzone uchybienie skutkowało koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, celem ponownej oceny złożonego wniosku. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy rozstrzygnie również ponownie o całości kosztów zarówno postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i – z mocy art. 108 § 2 k.p.c. – postępowania przed Sądem odwoławczym.