Sad powszechny, I ACa 374/16

(2). Znacząca część działki stanowi strefę ochronną i praktycznie nie ma możliwości wykorzystania tej działki na cele budownictwa mieszkaniowego, a taka możliwość niewątpliwie by istniała, skoro na ten cel przeznaczono praktycznie wszystkie sąsiadujące z nią działki. Działka nr (...) , o powierzchni 594 m

(2)graniczy z linią energetyczną, która przebiega wzdłuż granicy działki, jednakże część tej działki objęta jest strefą ochronną. Linia energetyczna znajduje się natomiast poza działką nr (...) , jednakże jej część stanowi strefę ochronną. W okresie od dnia 19 lutego 2003 r. do dnia 8 grudnia 2010 r. , a więc przed dokonaniem podziału nieruchomości powodów, linia energetyczna przebiegała przez działki o numerach (...) i zajmowała na działce nr. (...) grunt o pow. 3168,50 m

(2)i na działce nr (...) grunt o pow. 80,5 m

(2). Łącznie była to powierzchnia 3249 m

(2)i przekraczała o 19 m

(2)powierzchnię, wskazaną przez powodów w pozwie, która to powierzchnia stanowiła podstawę wyliczenie roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie. W ramach dokonanego podziału nieruchomości linia energetyczna w swej części przebiega nad nieruchomością, przeznaczoną na drogę i w tej sytuacji uległa zmniejszeniu powierzchnia nieruchomości, zajmowana przez linię energetyczną. Obecnie - od dnia 9 grudnia 2010 r. linia ta zajmuje: z działki nr. (...) grunt o pow. 5 m

(2), z działki nr. (...) grunt o pow. 82,5 m

(2), z działki nr. (...) grunt o pow. 206,75 m

(2), oraz całą powierzchnię działki nr (...) , to jest 2881 m

(2)z uwagi na brak możliwości jakiejkolwiek jej zabudowy. Łącznie więc zajęta przez linie energetyczną powierzchnia nieruchomości powodów wynosi 3175,25 m

(2). Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z działek o numerach (...) wynosi 121350,00 zł, jednakże z uwagi na treść przepisu art. 321 kpc weryfikacji musi ulec powierzchnia, związana z tym roszczeniem powodów – powodowie zgłosili roszczenie o wynagrodzenie do powierzchni 3230 m

(2), a więc do powierzchni o 19 m

(2)mniejszej, niż zajęta na potrzeby linii energetycznej – w tej sytuacji należne powodom wynagrodzenie wynosi 120640,35 zł. / 121350 zł : 3249 m

(2)x 3230 m

(2)/. Wynagrodzenie za okres od dnia 9 grudnia 2010 r. do dnia 19 lutego 2013 r. wynosi łącznie 62308,38 zł i wyliczone zostało w następujący sposób: działka nr (...) – 55819,94 zł / 1764 zł+26073 zł+24657 zł+3325,94 zł – za cały 2013 r. wy-nosi ono 23777 zł, za jeden miesiąc wynosi 1981,41 zł i za 19 dni lutego wynosi 1344,53 zł. działka nr (...) – 4825,45 zł / 152 zł+ 2255 zł+ 2131 zł + 287,45 zł – za cały 2013 r. wynosi ono 2055 zł, za jeden miesiąc wynosi 171,25 zł i za 19 dni lutego wynosi 116,20 zł., działka nr (...) – 1604,78 zł / 50 zł+750 zł+709 zł+ 95,68 zł – za cały 2013 r. wynosi ono 684 zł, za jeden miesiąc wynosi 57 zł i za 19 dni lutego wynosi 38,68 zł. działka nr (...) – 58,21 zł / 2 zł+27 zł+25 zł+3,21 zł – za cały 2013 r. wynosi ono 23 zł, za jeden miesiąc wynosi 1,91 zł i za 19 dni lutego wynosi 1,30 zł. Łącznie wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów wynosi za ok-res dziesięciu lat przez wniesieniem pozwu wynosi 182948,73 zł. W związku z treścią przepisu art.321 kpc Sąd może uwzględnić to roszczenie do kwoty, której powodowie się domagali, a więc do kwoty 161500,00 zł. Dnia 12 lipca 1993 r. dokonano przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną – przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą: Zakład (...) w P. przekształcony został w (...) Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa o nazwie (...) Spółka Akcyjna i nadano spółce statut. Dnia 17 grudnia 2002 r. dokonano połączenia Spółki (...) S.A z czterema innymi podmiotami. Przyjęto, że spółka działa pod firmą Grupa (...) Spółka Akcyjna . Uchwałą Walnego Zgromadzenia Spółki Grupa (...) Spółka Akcyjna pod-jętą w dniu 23 września 2004 r. wyrażono zgodę na nabycie za kwotę 7000000,00 zł toru (...) na odcinku P. – S. . Dnia 30 czerwca 2007 r. zawarto w formie aktu notarialnego umowę zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Pozwana nabyła od (...) S.A. z siedzibą w P. wchodzący w skład tej spółki Oddział, samodzielnie sporządzający bilans, stanowiący organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczonych do realizacji zadań gospodarczych, związanych z dystrybucją energii elektrycznej w rozumieniu art. 55 1 kc. W umowie stwierdzono, że zgodnie z treścią art. 55 ze zn.4 kc nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Pismem z dnia 25 września 2012 r. pełnomocnik powodów wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 1743750,00 zł tytułem odszkodowania za utratę wartości działek budowlanych i za niemożność przekształcenia działek rolnych na działki budowlane, oraz do zapłaty kwoty 161500,00 zł tytułem zaległego czynszu dzierżawy za ostatnie 10 lat. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo powodów za uzasadnione jedynie w części. Jeśli chodzi o roszczenie o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, to - zdaniem Sądu I instancji brak jest podstaw do zastosowania dla oceny tego roszczenia przepisu art. 415 kc w myśl którego kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Również przepisy art. 225 kc i 224 § 2 kc nie uzasadniają w żadnym stopniu roszczenia właściciela nieruchomości wobec nieuprawnionego posiadacza służebności przesyłu o naprawienie szkody, polegającej na obniżeniu wartości nieruchomości, co skutkuje uznaniem roszczeń powodów w tym zakresie za nieuzasadnione. Natomiast roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów, Sąd uznał za uzasadnione. Powodowie nie wskazali podstawy prawnej tego roszczenia. Ocena tego roszczenia dokonana została przez Sąd w oparciu o przepisy art.224 § 2 kc w związku z art.230 i art. 352 § 2 kc. Przepis art. 224 § 2 kc ustanawia obowiązek posiadacza do uiszczania wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, przepis art.230 kc ustanawia podobny obowiązek zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy przez samoistnego posiadacza, a przepis art. 352 § 2 kc stanowi, że do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy. Przyjmuje się w orzecznictwie, że zajęcie cudzej nieruchomości i umiejscowienie na niej jakichkolwiek urządzeń bez tytułu prawnego jest równoznaczne ze złą wiarą, a nabycie posiadania w złej wierze kształtuje również status posiadania następcy prawnego pod tytułem ogólnym. Właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie o odpowiednie wynagrodzenie za korzystanie z niej przeciwko posiadaczowi służebności w złej wierze, niezależnie od roszczenia określonego w przepisie art. 222 § 2 kc. Wysokość tego wynagrodzenia winna być ustalona wg cen rynkowych, odpowiadać powinna w swej wysokości wynagrodzeniu, jakie posiadacz / także posiadacz służebności /musiałby zapłacić właścicielowi, gdyby jego posiadanie opierało się na prawie, a zatem wynagrodzenie odpowiada wysokości stawki czynszu dzierżawnego na wolnym rynku za dzierżawę gruntów, zajętych przez pozwaną, oraz tych gruntów, które nie mogą być użytkowane z uwagi na istnie-nie strefy ochronnej. Obowiązek ten dotyczy nie tylko pasa ochronnego, związanego z posadowionymi urządzeniami, ale także pozostałej części nieruchomości, której właściciel faktycznie nie może zagospodarować, co odnosi się do opisanej działki nr (...) . Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o opinie biegłego J. W. . W pozwie określono, iż wy-nagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów o pow. 3230 m 2 , obejmuje okres dziesięciu lat, poprzedzających wniesienie pozwu. Pozew wniesiony został dnia 19 lute-go 2013 r. , a zatem przedmiotem rozstrzygnięcia jest okres rozpoczynający się od dnia 19 lutego 2003 r. Jak już powyżej wskazano, Sąd związany jest przepisem art. 321 kpc , który stanowi, że nie można wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Jak wynika z dokonanych powyżej ustaleń, należne powodom wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z będącej ich własnością nieruchomości wynosi 182948,73 zł, jednakże przy zastosowaniu przepisu art. 321 kpc , zasądzeniu podlega kwota 161500,00 zł. Sąd Okręgowy stwierdził także, że brak jest podstaw do uznania, że roszczenie powodów stanowi nadużycie prawa podmiotowego i należy je ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego / art.5 kc. Odnośnie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, pozwana twierdziła, że przynajmniej od 1 stycznia 1966 r. rozpoczął się bieg okresu zasiedzenia służebności przesyłu, skoro w 1965 r. rozpoczęto eksploatację linii elektroenergetycznej, oraz związanej z nią infrastruktury posadowionej na nieruchomości powodów i w tej sytuacji nabycie przez zasiedzenie prawa, odpowiadającego swym zakresem służebności przesyłu, nastąpiło z dniem 1 stycznia 1976 r. Nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że pozwana skonstruowała ten zarzut przyjmując, że zasiedzenie nastąpiło na rzecz jej poprzednika prawnego i to przed dniem 1 lutym 1989 r. / uchylony art. 128 kc / czy też przed dniem 1 stycznia 1990 r., a więc przed zaistnieniem pozwanej i uzyskaniem przez nią osobowości prawnej. Jak wynika z dokonanych ustaleń – poprzednikiem prawnym pozwanej w tym okresie był Skarb Państwa, w którego imieniu zarządzała częścią mienia Skarbu Państwa / wg konstrukcji przepisu art.128 kc / państwowa osoba prawna, a za taką należy bez wątpienia uznać Zakład (...) w P. . Sytuacja ta skutkowała by przyjęciem, że zasiedzenie ograniczonego prawa rzeczowego nastąpiło by na rzecz osoby trzeciej, nie będącej uczestnikiem tego procesu, a zatem dowiedzenie zasiedzenia winno nastąpić w trybie, przewidzianym w przepisach art. 609 i 610 kpc . Dopiero po rozstrzygnięciu w tym trybie pozwana mogłaby dowodzić, iż jest następcą prawnym podmiotu, na rzecz którego nastąpiło zasiedzenie i że przysługuje jej tytuł prawny do korzystania z nieruchomości powodów. Do zamknięcia rozprawy pozwana nie udowodniła, iż wszczęła postępowanie o stwierdzenie nabycia prawa przez zasiedzenie służebności przesyłu, a więc pozwana nie wykazała tytułu prawnego do władania nieruchomością powodów w zakresie służebności przesyłu w okresie objętym żądaniem pozwu. Odsetki ustawowe od uwzględnionej części powództwa zasądzono od dnia 16 listopada 2012 r. tj. od upływu terminu określonego w wezwaniu do zapłaty. Orzeczenie o kosztach Sąd Okręgowy uzasadnił przepisem art.100 kpc który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Roszczenia powodów uwzględnione zostały w 8,50 %, a więc przegrali w 91,50 % swoich żądań zasądzona kwota 161.500,00 zł stanowi 8,50 % dochodzonej kwoty 1.899.750,00 zł i w tej sytuacji Sąd rozdzielił koszty procesu wg wskazanej powyżej zasady – powodowie ponoszą koszty procesu w 91,5 %, zaś pozwany w 8,5 %. Koszty sądowe, które obejmują opłaty i wydatki wynoszą łącznie kwotę 106.452,21 zł / opłata sądowa 94.988,00 zł i koszty opinii biegłych 11.464,21 zł, w tym koszty opinii biegłego P. G. 3.693,28 zł i koszty opinii biegłego J. W. 6.827,18 zł oraz 943,75 zł. Zgodnie z przyjętą powyżej zasadą podziału kosztów powodów obciąża kwota 94.403,77 zł, a pozwaną kwota 9.048,44 zł. Powodowie uiścili część opłaty sądowej w kwocie 500,00 zł, oraz zaliczki na koszty opinii biegłych w kwocie 7.665,92 zł, to jest łącznie kwotę 8165,92 zł, zaś pozwana zaliczkę na koszty biegłego w kwocie 2.000,00 zł . Kwoty te zaliczone zostały na poczet obciążających strony, a wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa, kosztów sądowych, a zatem powodów obciąża ostatecznie kwota 86237,85 zł / 94403,77 zł – (...) ,92 = 86237,85 zł /, zaś pozwaną kwota 7048,44 zł / 9048,44 zł - 2000,00 zł = 7048,44 zł/. Koszty te, na zasadach przewidzianych w przepisie art.113 ust. 1 i 2 cytowanej powyżej ustawy podlegają ściągnięciu na rzecz Skarbu Państwa. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją pozwana Spółka w części uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu. Pozwana zarzuciła naruszenie art. 292 kc w zw. z art. 172 kc poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że przeciwko powodom doszło do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a zarzut zasiedzenia został zgłoszony przez pozwaną. Nadto pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 kpc w zw. z art. 278 kpc , art. 321 kpc , art. 227 kpc w zw. z art. 217 kpc oraz art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 328 § 2 kpc . Pozwana podniosła także zarzut naruszenia art. 5 kc. Wskazując na powyższe pozwana wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym za I instancję. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania odwoławczego. Pismem procesowym z dnia 29 marca 2016 r. pozwana powołując się na art. 177 § 1 pkt 1 kpc wniosła o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania z jej wniosku przy udziale powodów i Skarbu Państwa o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, zawisłego przed Sądem Rejonowym Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu pod sygn. IX Ns 2177/15. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 19 października 2016 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 kpc zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy IX Ns 2177/15 toczącej się przed Sądem Rejonowym Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2018 r. Sąd Apelacyjny podjął zawieszone postępowanie wobec prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie IX Ns 2177/15. Prawomocnym postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy Poznań- Grunwald J. w P. w sprawie z wniosku (...) spółki z o.o. w P. przy udziale H. G. , K. G. i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę (...) stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1985 r. prawo służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na nieruchomościach stanowiących własność uczestników H. G. i K. G. , szczegółowo określonych a będących przedmiotem sporu w niniejszej sprawie (k. 597-612). Po podjęciu postępowania pozwana podtrzymała swe dotychczasowe stanowisko w sprawie, powołując się w szczególności na fakt zasiedzenia przez poprzednika prawnego pozwanej prawa służebności gruntowej, co powoduje że powodom jako właścicielom nie przysługuje wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treścią nabytej w drodze zasiedzenia służebności gruntowej. Powodowie co do zasady podtrzymali prezentowane stanowisko w sprawie. Jednocześnie zdając sobie sprawę z faktu stwierdzenia zasiedzenia i na wypadek zmiany wyroku i oddalenia powództwa w całości wnieśli o nieobciążanie ich kosztami postępowania zarówno za I i II instancję, na podstawie art. 102 kpc . Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanej Spółki okazała się uzasadniona. Jak się bowiem okazało prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt IX Ns 2177/15 stwierdzono, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1985 r. prawo służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na nieruchomościach stanowiących własność powodów za bezumowne korzystanie z których to nieruchomości powodowie dochodzili wynagrodzenia w tym procesie. Sąd Apelacyjny stosownie do art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc związany jest tym prawomocnym postanowieniem. W rezultacie uprawomocnienia się takiego postanowienia nikt nie może kwestionować nie tylko faktu jego istnienia, lecz także jego treści i to bez względu czy był, czy nie był stroną postępowania zakończonego tym orzeczeniem. Nabycie prawa służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, a więc osoby trzeciej w stosunku do stron procesu. Jednakże jest w sprawie bezsporne, że pozwana Spółka jest następcą prawnym osoby trzeciej, na rzecz której stwierdzono nabycie służebności. Nabycie służebności gruntowej przez zasiedzenie wyłącza możliwości dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy. Roszczenie to wygasa i nie może być skutecznie dochodzone. Stanowisko takie jest ugruntowane w doktrynie i orzecznictwie. Skoro powodowie domagali się wynagrodzenia za okres od dnia 19 lutego 2003 r. do 19 lutego 2013 r. a zasiedzenie nastąpiło już z dniem 31 grudnia 1985 r., to roszczenie powodów uznać należało za bezzasadne. Pozwana Spółka ( jej poprzednicy prawni) posiadała bowiem w tym okresie tytuł prawny do korzystania z nieruchomości powodów. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że powództwo oddalił. Wobec zmiany rozstrzygnięcia co do istoty sprawy zmianie podlegało również rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję. Ostatecznie bowiem powodowie przegrali spór w całości, co uzasadniało obciążenie ich kosztami procesu w całości na podstawie art. 98 kpc . Dlatego też Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok również w pkt 4 i zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej 9.217 zł (7.200 zł kosztów zastępstwa procesowego +17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa + 2.000 zł zaliczki uiszczonej przez pozwaną na koszty biegłego). Powodowie byli zwolnieni od uiszczenia wpisu od pozwu ponad kwotę 5.000 zł, a na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd Apelacyjny nie obciążył powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi (zaliczki na koszty biegłego). Natomiast rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego zostało oparte na art. 102 kpc . W ocenie Sądu Apelacyjnego zachodził w sprawie szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na nie obciążanie powodów kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanej. Powodowie są osobami w podeszłym wieku ( 80 lat) i znajdują się w trudnej sytuacji finansowej o czym świadczy przyznanie im zwolnienie od kosztów sądowych ( od obowiązku uiszczenia wpisu ponad kwotę 5.000 zł). Powodowie wytoczyli spór będąc przekonani o zasadności swego roszczenia o bezumowne korzystanie z nieruchomości i przekonanie ich to utwierdzał korzystny dla nich wyrok Sądu I instancji. Pozwana Spółka dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia. Stwierdzenie zasiedzenia nastąpiło dopiero na etapie postępowania apelacyjnego. Słusznie podnoszą powodowie, że gdyby pozwana wystąpiła z wnioskiem o zasiedzenie w toku postępowania przed Sądem I instancji i zapadło tożsame rozstrzygnięcie, to do postępowania apelacyjnego by nie doszło. Wreszcie nie sposób, nie zauważyć, że pozwana Spółka jest dużym i silnym podmiotem gospodarczym w sektorze energetycznym i posiada wyspecjalizowaną obsługę prawną. W takiej szczególnej sytuacji obciążanie powodów obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego byłoby niezasadne i kłóciło się z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Ryszard Marchwicki Marek Górecki Piotr Górecki