Sygn. akt VIII U 2087/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący sędzia Jolanta Łanowy - Klimek Protokolant Małgorzata Skirło po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2020 r. w Gliwicach sprawy S. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przy udziale zainteresowanej D. K. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek odwołania S. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 1 października 2019 r. nr (...)
- zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, iż odwołująca S. D. podlega jako pracownik u płatnika składek zainteresowanej D. K. obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 20 maja 2019 r.;
- zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziała w Z. na rzecz odwołującej kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) Sędzia Jolanta Łanowy - Klimek Sygn. akt VIII U 2087/19 UZASADNIENIE Decyzją z 1 października 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że S. D. jako pracownik u płatnika składek D. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 20 maja 2019 r. do nadal. Organ rentowy zakwestionował ważność umowy o pracę pomiędzy S. D. a D. K. , a to ze względu na ustalone przez organ okoliczności takie jak: brak dowodów świadczenia pracy, brak praktyki i doświadczenia S. D. do samodzielnego wykonywania pracy na stanowisku stylistki paznokci, niezdolność do pracy S. D. po krótkim czasie od zgłoszenia do ubezpieczeń, co w ocenie ZUS prowadzi do przyjęcia, że umowa ta została zawarta niezgodnie z przepisami prawa pracy. Powołując się pośrednio na pozorność umowy o pracę, ZUS stwierdził, że S. D. nie podlegała w tym czasie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik. Podniósł, że zawarcie spornej umowy o pracę z D. K. i zgłoszenie jej w związku z tym do ubezpieczeń społecznych, w tym do ubezpieczenia chorobowego, jako pracownika, było działaniem świadomym zmierzającym do uzyskania od ZUS świadczeń z ubezpieczeń społecznych płatnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym sprzeczne z zasadami współżycia. Ubezpieczona S. D. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany i stwierdzenia, że od 20 maja 2019 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako pracownik u płatnika składek D. K. . Odwołująca wskazała, że rzeczywiście świadczyła pracę u płatnika składek w związku z czym nie może być mowy o pozorności stosunku pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Ubezpieczona S. D. , urodzona (...) , ma wykształcenie średnie w zawodzie grafik komputerowy. W latach 22014-2015 odbyła klika kursów i szkoleń z zakresu stylizacji paznokci oraz przedłużania rzęs. W 2015 r. była zatrudniona w Firmie Handlowo-Usługowej (...) w K. na stanowisku stylistka paznokci, a od 20 października 2016 r. do 30 kwietnia 2018 r. w (...) Urody B. G. w N. na stanowisku stylistka paznokci. Pod koniec roku 2018 S. D. znalazła w serwisie internetowym (...) ogłoszenie o poszukiwaniu pracownika na stanowisku stylista paznokci w salonie (...) , która prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...) w N. w zakresie stylizacji paznokci. S. D. odpowiedziała na ogłoszenie i na początku 2019 r. zgłosiła się na rozmowę rekrutacyjną do D. K. . W trakcie spotkania S. D. zaprezentowała swoje umiejętności poprzez wykonanie stylizacji paznokci. D. K. oceniła pozytywnie kwalifikacje ubezpieczonej i wyraziła wolę zatrudnienia jej. Strony umówiły się, że przez kilka miesięcy ubezpieczona będzie okazjonalnie przychodzić do salonu (...) , aby przyglądać się technice stylizacji paznokci obowiązującej w salonie oraz poznawać klientki. S. D. miała zostać zatrudniona w momencie, gdy D. K. będzie zamierzała skorzystać ze zwolnienia lekarskiego w związku z ciążą. S. D. miała zastępować D. K. w salonie podczas jej dłuższej nieobecności w związku z planowanym macierzyństwem. W dniu 20 maja 2019 r. D. K. zawarła z S. D. umowę o pracę na okres 1 roku. Jako stanowisko pracy wskazano stylistka paznokci z wynagrodzeniem 2250 zł miesięcznie. Tego samego dnia ubezpieczona przystąpiła do pracy. Do obowiązków ubezpieczonej należało wykonywanie stylizacji paznokci klientkom. Usługę wykonywała m.in. świadkowi A. M. . Pracę świadczyła codziennie (od poniedziałku do piątku) od godziny 8 do
- W początkowym okresie zatrudnienia ubezpieczonej w salonie pracowały 3 osoby – D. K. , S. D. i – w obniżonym wymiarze czasu pracy – A. K. . Od 10 czerwca 2019 r. D. K. stała się niezdolna do pracy w związku z ciążą. W pracy zastępowała ją głównie ubezpieczona. W dniu 28 czerwca 2019 r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy w związku z ciążą, o czym poinformowała płatnika składek. D. K. była zaskoczona ciążą ubezpieczonej i musiała zawiesić działalność gospodarczą z uwagi na to, że sama nie mogła prowadzić salonu. Obecnie w salonie (...) swoją działalność gospodarczą prowadzi A. K. , która świadczy usługi stylizacji paznokci również klientkom D. K. . Powyższy stan faktyczny ustalił Sąd na podstawie akt organu rentowego, dokumentacji dołączonej do odwołania, zeznań świadków A. K. , M. K. i A. M. oraz przesłuchania odwołującej i zainteresowanej D. K. (nagranie z rozprawy z 28 lipca 2020 r. k. 40). Sąd uznał materiał dowodowy za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), zwanej dalej również „ustawą systemową”, pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowym ubezpieczeniom pracownicy podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania (art. 13). Art. 8 pkt 1 ustawy systemowej stanowi, iż za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany, jako osoba współpracująca. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa pojęcia pracownik i zatrudnienie nie mogą być interpretowane na użytek ubezpieczeń społecznych inaczej niż interpretuje je akt prawny określający prawa i obowiązki pracowników i pracodawców - Kodeks pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 maja 2005 r., sygn. akt III AUa 283/2005). Podkreślić też należy, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. – tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2005 r., sygn. akt II UK 141/2004, publik. OSNP 2005/15 poz. 235, Monitor Prawniczy 2006/5 str. 260), Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy umowa o pracę z 20 maja 2019 r. zawarta między płatnikiem składek D. K. a ubezpieczoną S. D. była czynnością prawną pozorną w rozumieniu art. 83 k.c. , mającą na celu obejście przepisów prawa – tak jak twierdzi organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy wskazać, że pozorność oświadczenia woli ( art. 83 § 1 k.c. ) została potraktowana przez ustawodawcę jako wada oświadczenia woli, nie dotyczy więc oświadczeń wiedzy. Jest to jednak wada szczególnego rodzaju, bo dotycząca oświadczenia złożonego świadomie i swobodnie dla pozoru drugiej stronie, która o takim oświadczeniu wie i na to się zgadza. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 8 czerwca 1971r., II CR 250/71). Z kolei w wyroku z 23 czerwca 1986 r., I CR 45/86, Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność, jako „wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli, a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywoływało skutków prawnych”. Nie można też przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadomie to przyjmował (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2001r., II UKN 258/00). Sąd podziela w pełni stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 1 czerwca 2010 r. (II UK 34/10), iż. „o czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy można mówić tylko wtedy, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oraz wypadkowego i chorobowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń, nie jest obejściem prawa.” Należy też podnieść, iż uznanie, że umowa o pracę zawarta z kobietą w ciąży jest pozorna prowadziłoby do wprowadzenia w praktyce zakazu zawierania umów o pracę z ciężarnymi, co byłoby sprzeczne z podstawową zasadą prawa pracy określoną w art. 113 k.p. wprowadzającym zakaz jakiejkolwiek dyskryminacji w stosunkach pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 29 kwietnia 1999 r., III AUa 49/99). Nadto zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 6 lutego 2006 r.( III UK 156/05) samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r. (III UK 89/05) stwierdzono, że skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Przechodząc od powyższych rozważań na grunt tej konkretnej sprawy trzeba więc wspomnieć, iż postępowanie przeprowadzone przez Sąd w żadnym wypadku nie wykazało, aby umowę o pracę zawartą między płatnikiem składek a ubezpieczoną można było uznać za czynność prawną pozorną bądź też czynność mającą na celu obejście prawa. Nadto – co istotne – w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisu art. 22 § 1 k.p. , ponieważ odwołująca zobowiązała się i świadczyła pracę określoną w umowie o pracę na rzecz pracodawcy D. K. i pod jej kierownictwem za co otrzymywała ustalone w umowie o pracę wynagrodzenie. W takiej sytuacji niewątpliwie posiadała status pracownika. Należy również pamiętać, że ubezpieczona przed zawarciem umowy o pracę z 20 maja 2019 r., której ważność kwestionuje organ rentowy, przez kilka lat pracowała w charakterze stylistki paznokci, odbyła też kilka szkoleń i kursów kosmetycznych. Ponadto D. K. oceniła jej umiejętności podczas spotkania rekrutacyjnego na początku 2019 r. i zdecydowała się zatrudnić ubezpieczoną. Z całą pewnością ubezpieczona posiadała więc kwalifikacje do zatrudnienia jej na stanowisku stylistki paznokci. Przed wszystkim jednak podkreślić trzeba, że ubezpieczona po zawarciu umowy o pracę 20 maja 2019 r. podjęła swoje obowiązki służbowe i je wykonywała, co potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie, będący zarówno klientami salonu jak i współpracownikami ubezpieczonej. Powyższe okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy doszło na podstawie czynności prawnej pozornej ( art. 83 § 1 k.c. ), bądź też sprzecznej z prawem lub mającej na celu obejście prawa ( art. 58 § 1 k.c. ), co w konsekwencji powodowałoby jej nieważność. Reasumując według oceny Sądu w dniu 20 maja 2019 r., doszło do zawarcia między odwołującą a płatnikiem składek umowy o pracę, która nie była czynnością prawną pozorną w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. , a tym samym nieważną bądź zmierzającą do obejścia prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. , zatem może stanowić podstawę do objęcia S. D. ubezpieczeniami społecznymi. Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe rozważania Sąd – na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. – zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265). (-) sędzia Jolanta Łanowy - Klimek