Sad powszechny, III Ca 2315/19

(1)o podział majątku wspólnego, Sad Rejonowy w Zgierzu postanowił: I. ustalić, iż w skład majątku wspólnego byłych małżonków M. i J. K.

(1)wchodzą następujące składniki:

1. prawo najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Z. przy ul. (...) , zawartego z Towarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. o wartości 99 200 zł,
2. samochód osobowy marki P. (...) nr rej. (...) o wartości 3 900 zł; II. umorzyć postępowanie w zakresie zgłoszonych pozostałych składników majątku wspólnego w postaci ruchomości; III. ustalić wysokość nakładu z majątku osobistego uczestnika J. K.

(1)na majątek wspólny na kwotę 72 247,57 zł; IV. oddalić wniosek o rozliczenie nakładów dokonanych przez uczestnika J. K.

(1)z majątku osobistego na majątek wspólny po ustaniu wspólności majątkowej w pozostałym zakresie; V. oddalić wniosek uczestnika J. K.

(1)o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym; VI. oddalić roszczenie wnioskodawczyni M. K. o wynagrodzenie za korzystanie z lokalu mieszkalnego ponad przysługujący uczestnikowi udział; VII. dokonać podziału majątku wspólnego byłych małżonków M. i J. K.

(1)w ten sposób, iż składniki wymienione w punktach I.

1. i I.
2. postanowienia przyznać na wyłączną własność uczestnika J. K.

(1); VIII. zasądzić od uczestnika J. K.

(1)na rzecz wnioskodawczyni M. K. kwotę 15 426,22 zł tytułem spłaty, płatną w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności; IX. o kosztach postępowania orzec zgodnie z zasadą z art. 520 § 2 k.p.c. , pozostawiając szczegółowe rozliczenie referendarzowi sądowemu. Orzeczenie to zapadło w okolicznościach faktycznych, z których najważniejsze były następujące: W dniu 1 maja 1998 roku J. K.

(1)złożył w formie aktu notarialnego oświadczenie o przystąpieniu do Towarzystwa Budownictwa (...) w Z. – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i objęciu w wymienionej Spółce udziału o wartości nominalnej 25 000 zł jako udział z podwyższonego kapitału. W związku z powyższą umową, celem uzyskania środków na objęcie udziału strony zawarły umowę kredytu w Banku (...) na kwotę 7.000 zł, który został poręczony przez braci wnioskodawczyni: Z. Ś. i S. Ś. oraz kolegę uczestnika – J. K.

(2). 3 marca 2000 roku J. K.

(1)zawarł z Towarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na czas nieokreślony licząc od dnia 10 marca 2000 roku umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ulicy (...) oznaczonego numerem 24. W związku z zawartą umową została przez najemcę uiszczona kaucja w wysokości 3 000 zł będąca zabezpieczeniem pokrycia należności z tytułu najmu, istniejących w dniu opróżnienia lokalu. Zgodnie z § 14 umowy do wspólnego zamieszkania w lokalu uprawniona była M. K. oraz córka stron – K. K. . W maju 2006 roku J. K.

(1)zawarł z Bankiem (...) S.A. umowę kredytu na kwotę 20 000 zł. Kwota udzielonego kredytu została przeznaczona na zakup samochodu osobowego marki P. , a także zakup telewizora i odtwarzacza DVD oraz wyjazd rodzinny nad morze. Od kwietnia 2009 roku uczestnik spłacił wymieniony kredyt w łącznej kwocie 11 653,63 zł. 29 czerwca 2007 roku została zawarta pomiędzy (...) Bank (...) S.A. w W. a J. K.

(1)umowa o kredyt gotówkowy w łącznej wysokości 1 730,70 zł na okres 24 miesięcy. Po ustaniu wspólności majątkowej między stronami uczestnik spłacił pozostałe trzy raty wymienionego kredytu w łącznej wysokości 277,39 zł. M. K. wraz z córką w październiku 2007 roku wyprowadziła się z mieszkania stron, zabierając część wyposażenia. Przed opuszczeniem mieszkania przez wnioskodawczynię, uczestnik wyprowadził się z niego na okres dwóch tygodni. Uczestnik w obecności Policji żądał aby wnioskodawczyni opuściła mieszkanie. M. K. zamieszkała wówczas u swojej koleżanki. Uczestnik po wyprowadzeniu się wnioskodawczyni wymienił zamki w drzwiach. Decyzją z dnia 11 kwietnia 2012 roku, na skutek wniosku J. K.

(1), M. K. wraz z dziećmi została wymeldowana z lokalu mieszkalnego stron. Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Łodzi rozwiązał przez rozwód związek małżeński wnioskodawczyni i uczestnika. Orzeczenie uprawomocniło się z dniem 17 kwietnia 2009 roku. W okresie od maja 2009 roku do lipca 2019 roku uczestnik dokonał wpłat tytułem czynszu obciążającego lokal położony w Z. przy ulicy (...) oznaczonego numerem 24 w łącznej wysokości 60 316,55 zł. Wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ulicy (...) wynosi 99 200 zł. W oszacowanej wartości mieści się udział w wysokości 25 000 zł. Wartość samochodu marki P. (...) nr rej. (...) przy uwzględnieniu stanu z dnia 16 kwietnia 2009 roku wynosi 3 900 zł. W powyższych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy zastosował art. 46 k.r. i o. w zw. z art. 567 k.p.c. , art. 688 k.p.c. oraz art. 617 i n. k.p.c. , a także art. 210 i n. k.c. Skład i sposób podziału majątku wspólnego uznano za bezsporny. Ustalając wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Z. przy ul. (...) zawartego z Towarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. , Sąd I instancji oparł się na zaktualizowanej opinii biegłej do spraw szacowania nieruchomości. Opinia biegłej została uznana za wiarygodną w całości. Wbrew stanowisku pełnomocnika wnioskodawczyni biegła w opinii ustnej szczegółowo wskazała podstawy oszacowania prawa najmu, podnosząc, że w wycenionym prawie fizycznie istniejący udział zaksięgowany w TBS jest „zaliczką” na poczet wartości zbywanego prawa a skoro rynek „konsumuje: różnice tych praw w czynszach to do wyliczonej kwoty nie można dodawać wartości udziału. Uczestnik wykazał, że po ustaniu wspólności majątkowej spłacił kredyty zaciągnięte w czerwcu 2007 i maju 2006 roku w łącznej wysokości 11 931,02 zł, a także z odwołaniem się do art. 207 k.c. , miał prawo rozliczenia uiszczanych przez niego od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego opłat czynszowych w kwocie 60 316,55 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała istnienia po jej stronie prawa do żądania zapłaty kwoty 32 990,31 zł z tytułu korzystania przez uczestnika z lokalu ponad przysługujący udział, bo nie zostały spełnione przesłanki z art. 206 k.c. Poza tym samo zgłoszenie roszczenia w wysokości sprecyzowanej na ostatnim terminie rozprawy, przy jednoczesnym zaprzeczeniu tej okoliczności przez uczestnika i bez przeprowadzenia chociażby dowodu z opinii biegłego na tę okoliczność, nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych. Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, która zaskarżyła je w części – w zakresie rozstrzygnięć z punktów I, III, IV i VIII. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 207 k.c. w związku z rozliczeniem opłat za media zależnych od indywidualnego zużycia; art. 206 k.c. w zw. z art. 225 k.c. i art. 224 § 2 k.c. wobec oddalenia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z lokalu ponad udział uczestnika; art. 5 k.c. przez rozliczenie nakładów uczestnika na lokal, gdy wnioskodawczyni została bezprawnie pozbawiona współposiadania lokalu oraz nakładu na spłatę kredytu, który był zaciągnięty na zakup pojazdu pozostającego w wyłącznym władaniu uczestnika. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postepowania w postaci art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. w związku z pominięciem rozliczenia udziału w TBS i kaucji za lokal; art. 233 k.p.c. w zakresie wadliwej wyceny prawa do lokalu; art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. przez przyjęcie, że uczestnik nie musiał udowodnić stałych opłat za lokal; art. 278 k.p.c. wobec błędnego przyjęcia, że wyliczenie wynagrodzenia za korzystanie z lokalu ponad udział wymagało odwołania się do wiedzy specjalnej biegłego. Na powyższych podstawach wnioskodawczyni zażądała zmiany orzeczenia w punkcie I przez ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzą również udział w TBS o wartości 25 000 zł i kaucja za lokal w wysokości 3 000 zł; uchylenie punktu III; w punkcie VI zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 30 158 zł z tytułu korzystania uczestnika z lokalu ponad udział oraz w punkcie VIII przez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty kwoty 95 708 zł. Nadto wnioskodawczyni wniosła o zasądzenie od uczestnika na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: apelacja jest bezzasadna w zakresie wszystkich zarzutów poza zagadnieniem rozliczenia kaucji mieszkaniowej. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe. Sąd odwoławczy uznaje je za własne. W apelacji postawiono zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. tylko w zakresie prawidłowości wyceny przedmiotowego prawa do lokalu, ale zarzut ten wprost wiąże się z zagadnieniami prawa materialnego. W tym kontekście należy odnieść się do zagadnienia majątkowego potencjału prawa najmu lokalu i swoistego uregulowania statusu lokali w TBS, także przez pryzmat zarzutu naruszenia art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że udziały w spółce prowadzącej TBS nie stanowią odrębnego od lokalu przedmiotu własności. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 2195) towarzystwa budownictwa społecznego mogą być tworzone w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, do których tylko odpowiednio stosuje się przepisy Kodeksu spółek handlowych . Analizując zakres odpowiedniości stosowania ogólnych norm kodeksowych, trzeba pamiętać, że TBS działa jako organizacja non profit (art. 24 ust. 2 przywołanej ustawy z 1995 roku). Dochody towarzystwa przeznacza się w całości na jego działalność statutową. Nie mogą one być przeznaczane do podziału między wspólników spółki prowadzącej TBS. W konsekwencji udziały w spółce nie mają wartości rynkowej, którą można określić na zasadach ogólnych. Do spółki prowadzącej TBS przystępuje się nie w celu osiągania dochodów, ale w związku z ubieganiem się o lokal. W konsekwencji rozumowanie apelującej zakładające, że udział w spółce ma wartość i status prawny niezależny od prawa najmu lokalu uzyskanego w TBS, trzeba uznać za dowolne, co bezzasadnym czyni zarzut naruszenia art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. Warto podkreślić, że biegła próbowała ustalić znaczenie ekonomiczne samego udziału w spółce, ale okazało się to niemożliwe z uwagi na brak ewidencjonowanego obrotu udziałami (danych nie ma TBS, urząd skarbowy ani notariusz zapewniający obsługę prawną TBS). Sytuacja ta potwierdza, że wartość rynkowa udziału w spółce prowadzącej TBS nie jest wyceniana w oderwaniu od wartości prawa do lokalu. Udział w spółce zapewnia możliwość uzyskania prawa do lokalu i jego wartość jest elementem wyceny samego prawa najmu do lokalu, co prawidłowo uwzględniła biegła w operacie szacunkowym. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zasady te dotyczą także opinii biegłego. W ramach oceny opinii sąd ustosunkowuje się do mocy przekonywującej rozumowania biegłego i logicznej poprawności wyciągniętych przez niego wniosków (tak, słusznie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 2019 r., II CSK 54/18, (...) Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Rejonowy sprostał temu zadaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przedstawiono argumenty pozwalające uznać, że opinia biegłej D. została sporządzona rzetelnie i profesjonalnie. Biegła zastosowała prawidłową metodę wyceny prawa najmu, która odpowiada praktyce orzeczniczej, która ukształtowała się w tym zakresie (patrz, np. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 28/02, OSNC 2002, Nr 12, poz. 150, z dnia 9 maja 2008 r., III CZP 33/08, OSNC 2009, Nr 6, poz. 86 i postanowienie z dnia 11 lutego 2016 r., V CNP 44/15, L. ). Nie ma także racji skarżąca, że doszło do naruszenia art. 207 k.c. i art. 618 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy rozliczył wyłącznie stałe opłaty za lokal i nie uwzględnił świadczeń za media. Świadczą o tym dokumenty przywołane w podstawie rozstrzygnięcia. Nawet, jeśli w części zaświadczeń pojawiają się świadczenia za media, to uczestnik zawsze odliczał je i nie uwzględniał w żądaniu rozliczenia wydatków za dany okres. W tym zakresie wystarczy prześledzić kolejne zgłoszenia roszczeń z tego tytułu. Sąd Rejonowy nawet zaniżył zasądzone z tego tytułu świadczenie, ale kierunek apelacji nie pozwalał na wyeliminowanie tej nieprawidłowości ( art. 384 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). Jednocześnie warto podkreślić, że na nieporozumieniu polega zarzut naruszenia art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. , gdyż skarżąca zupełnie bezpodstawnie zakłada, że uczestnik nie rozdzielił wydatków stałych za lokal o świadczeń za media. Stanowisko to abstrahuje od – przywołanego już powyżej – sposobu zgłoszenia roszczeń za poszczególne okresy i dokumentowania ich stosownymi zaświadczeniami TBS. Trudno także dopatrzeć się, sformułowanego jako zarzut naruszenia art. 5 k.c. , nadużycia przez uczestnika prawa podmiotowego przez zgłoszenie do rozliczenia wydatków na utrzymanie wspólnego prawa do lokalu i samochodu. Skarżąca uzyskała spłatę z tych składników. Zobowiązania związane z utrzymaniem i obsługą zobowiązań dotyczących wspólnych praw ponosił uczestnik. Trudno uznać, że prawo majątkowe można rozdzielić od wydatków. Zwłaszcza, że zupełnie dowolne są zarzuty, że uczestnik bezprawnie pozbawił skarżącą prawa do korzystania z lokalu i samochodu. W tym zakresie skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych, które nie wskazują na to, że skarżąca chciała nadal korzystać z mieszkania i z samochodu. Nie ma wątpliwości, że korzystaniem z samochodu wnioskodawczyni nie była zainteresowana. Okoliczności sprawy wskazują na to, że doszło do faktycznego zerwania małżeństwa uczestników postępowania i wyprowadzenia się wnioskodawczyni. Wyprowadzka powiązana była z zabraniem z mieszkania rzeczy osobistych i części wyposażenia. Sam fakt wymiany zamków w drzwiach wejściowych nie oznacza pozbawienia prawa do zamieszkiwania w lokalu (w grę mogło wchodzić zabezpieczenie mienia w związku z ryzykiem samowolnych działań wnioskodawczyni). W każdym razie w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów potwierdzających chęć powrotu wnioskodawczyni do mieszkania celem zamieszkiwania tam. Próba dostania się do lokalu, choćby po resztę rzeczy, nie jest równoznaczna z zamanifestowaniem chęci zamieszkiwania. Powyższe okoliczności przekładają się również na przyjęcie bezzasadności zarzutu naruszenia art. 206 k.c. w zw. z art. 225 k.c. i art. 224 § 2 k.c. Odpada argument bezprawnego pozbawienia skarżącej możliwości korzystania ze wspólnego mieszkania. Wprawdzie współwłaściciel, odpowiednio współuprawniony do prawa najmu z mocy odesłania z art. 690 k.c. , może domagać się od pozostałych współwłaścicieli wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy na podstawie art. 224 § 2 k.c. lub art. 225 k.c. Jednak warunkiem zasadności roszczenia jest korzystanie z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. Tymczasem do naruszenia uprawnień z art. 206 k.c. nie dochodzi nie tylko wówczas, gdy współwłaściciele zawarli porozumienie określające inny od ustawowego sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo, gdy zostało wydane w tym przedmiocie orzeczenie sądu, ale także wówczas, gdy jeden ze współwłaścicieli zrezygnuje z wykonywania tego uprawnienia na rzecz innego lub innych współwłaścicieli (tak, zasadnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 października 2018 roku, III CSK 110/18, L. ). Wspólna decyzja o faktycznym zerwaniu małżeństwa skutkowała wyprowadzeniem się wnioskodawczyni, co oznaczało rezygnację z wykonywania uprawnienia do zamieszkiwania we wspólnym lokalu. Roszczenie o zapłatę wynagrodzenia nie powstało. Dlatego zbędne jest wypowiadanie się w przedmiocie zarzutu apelacji, który dotyczy sposobu wyliczenia, udowodnienia wysokości takiego roszczenia. Z tych wszystkich względów w punkcie II orzeczenia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. , orzeczono o oddaleniu apelacji.