Sygn. akt III Ca 1508/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2019 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w Brzezinach w sprawie sygn. akt I Ns 810/15 z wniosku A. W. z udziałem D. D. o zniesienie współwłasności:
- dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w L. gmina K. , o powierzchni 4,28 ha oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) , dla której w Sądzie Rejonowym w Brzezinach urządzona jest księga wieczysta (...) , o wartości 319.990 zł, w ten sposób że przyznać na własność: a. A. W. działkę nr (...) o powierzchni 2,78 ha i wartości 168.470 zł; b. D. D. działki o numerze (...) o łącznej powierzchni 1,50 ha i wartości 141.220 zł;
- zasądził od A. W. na rzecz D. D. kwotę 22.715 zł płatne z dniem uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia powyższego terminu płatności;
- nakazał D. D. wydanie A. W. działki położonej w L. gmina K. o powierzchni 2,78 ha oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr (...) , z dniem uprawomocnienia się niniejszego postanowienia;
- nakazał ściągnąć od A. W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Brzezinach kwotę 4379,45 zł tytułem nieuiszczonych kosztów opinii;
- nakazuje ściągnąć od D. D. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Brzezinach kwotę 562,73 zł tytułem nieuiszczonych wydatków;
- ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Apelację od powyższego postanowienia wniósł uczestnik postępowania D. D. , zaskarżając wydane rozstrzygnięcie w części tj. w zakresie punktów 1, 3 oraz
- Skarżący zarzucił orzeczeniu:
- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 217 k.p.c. przez pominięcie wyjaśnienia i ustalenia istotniej okoliczności dla sprawy – pominięcie dowodów na okoliczność podstępnego przejmowania nieruchomości przez państwa W. , zeznań świadków wyjaśnień D. D. i jego żony Z. D. ,
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału w skutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a. art. 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu w ustalonym stanie faktycznym, podczas gdy działanie wnioskodawcy polegające na przejęciu przez A. W. nieruchomości oznaczonej, jako działka (...) od spadkobierców J. A. z naruszeniem prawa pierwokupu przysługującemu D. D. , stanowi czynienie ze swojego prawa użytku, który jest sprzeczny ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem tego prawa oraz zasadami współżycia społecznego, a przez to nie powinno być przez sad uważane za wykonywanie prawa oraz nie powinno korzystać z ochrony b. art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie oceny dowodów: - w sposób niewszechstronny, ponieważ z pominięciem dowodu z zeznań świadków, którzy złożyli zeznania na istotną okoliczność, jaką jest sprawowanie opieki nad J. A. przez D. D. . Pominięcie dowodów na okoliczność nieuczciwego przejęcia nieruchomości po zmarłym J. A. . Pominięcie materiału dowodowego w postaci wyjaśnień stron, oświadczeń i zarzutów, co potwierdza uzasadnienie wyroku. Uwzględnienie tych dowodów mogłoby doprowadzić do zupełnie innej – odmiennej w stosunku do przyjętej przez Sąd oceny pozostałego materiału dowodowego, - pomięcie twierdzeń apelującego, jego żony i zeznań świadków przy ocenie wartości nieruchomości i określenia wysokości spłaty na rzecz D. D. przez A. W. . W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, zasądzenie od A. W. na rzecz D. D. kosztów postępowania apelacyjnego norm przepisanych, a ponadto o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja podlegała oddaleniu, jako bezzasadna. Zdaniem Sądu Okręgowego, postanowienie Sądu Rejonowego odpowiada prawu i jako taki musi się ostać. Podniesione przez apelującego zarzuty błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – naruszenia art. 233 k.p.c. oraz naruszenia art. 217 k.p.c. nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Okręgowy podziela w pełni ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je, jako własne. Jak wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa, czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie. Sąd drugiej instancji ocenia, bowiem legalność oceny dokonanej przez Sąd I instancji, czyli bada czy zostały zachowane kryteria określone w art. 233 § 1 k.p.c. Należy, zatem mieć na uwadze, że - co do zasady – Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, dokonując wyboru określonych środków dowodowych. Jeżeli z danego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych (por. przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2001 r., I CKN 1072/99, Prok. i Pr. 2001 r., Nr 5, poz. 33, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 1114/99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000r., I CKN 1169/99, OSNC 2000 r., nr 7-8, poz. 139). Jak wskazał Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach (np. wyrok z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III CK 314/05, wyrok z dnia 21 października 2005r., sygn. akt III CK 73/05, wyrok z dnia 13 października 2004 r. sygn. akt III CK 245/04, LEX nr 174185), skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem może być jedynie przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej, niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu. Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2008r., I ACa 180/08, LEX nr 468598). Takiego działania skarżącego zabrakło w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy opierając się na całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, uznał, że Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny i ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W szczególności należy podkreślić, że Sąd Rejonowy w treści swojego uzasadnienia bynajmniej nie zakwestionował okoliczności, na które powołuje się D. D. w postaci sprawowania przez niego opieki nad zmarłym J. A. oraz faktu, że przy sprzedaży udziałów w nieruchomości na rzecz A. W. , skarżącemu przysługiwało prawo pierwokupu. Jednakże powyższe okoliczności w żaden sposób nie mogą podważyć prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd bynajmniej nie neguje okoliczności, że zmarły J. A. w zamian za sprawowaną nad nim przez D. D. opiekę obiecał mu przeniesienie na jego rzecz własności spornej nieruchomości. Jednakże, skoro umowa ta nie została zawarta w formie aktu notarialnego, to jako sprzeczna z powołanymi przez Sąd I instancji bezwzględnie obowiązującymi przepisami art. 158 k.c. jest ona nieważna. Nie wywołała ona jakichkolwiek skutków prawnych, co samoistnie czyni twierdzenia uczestnika w zakresie ustalenia, że powinien być właścicielem większej liczby udziałów w nieruchomości niezasadnymi. Skarżący powinien mieć świadomość tego, że w polskim systemie prawa cywilnego, aby umowa dotycząca przeniesienia prawa własności nieruchomości (bądź przeniesienia udziałów w prawie własności nieruchomości) wywołała zamierzone przez jej strony skutki, musi być – pod rygorem nieważności – zawarta w formie aktu notarialnego. Dotyczy to tak umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, umowy rozporządzającej tym prawem ( art. 158 k.c. ), jak i umowy przedwstępnej, czy w końcu darowizny. Obowiązku zawarcia tego rodzaju umowy w formie aktu notarialnego nie mogą niweczyć jakiekolwiek argumenty odwołujące się do szczególnych okoliczności konkretnego przypadku, względów celowościowych, czy też zgodności roszczenia z zasadami współżycia społecznego. Innymi słowy, w każdym przypadku, w którym umowa dotycząca przeniesienia prawa własności nieruchomości zawarta zostanie w zwykłej formie pisemnej, czy też w formie ustnej nie wywołuje ona – w zakresie przeniesienia tego prawa na nabywcę – żadnych skutków prawnych. W konsekwencji nie można mówić o tym, ze J. A. dokonał skutecznego przeniesienia prawa własności na skarżącego, a tym samym, aby miało miejsce nieuczciwe przejęcie udziałów w nieruchomości po zmarłym. Przechodząc z kolei do kwestii przysługującego uczestnikowi prawie pierwokupu odnośnie sprzedanych udziałów przez spadkobierców W. A. wnioskodawcy. Istotnie Sąd I instancji nie podważył istnienia powyższego uprawnienia, jednakże zaznaczył, że to nie na wnioskodawcy spoczywał obowiązek respektowania prawa pierwokupu przysługującego skarżącemu, a zatem nie może on ponosić odpowiedzialności z tego tytułu. Istotnie D. D. nie miał możliwości skorzystania z prawa pierwokupu, albowiem nie został on przez uprzednich współwłaścicieli zawiadomiony o sprzedaży swoich udziałów, tj. przez C. K. oraz E. A. . W tym kontekście należy stanowczo podkreślić, że nie może być mowy, by Sąd I instancji naruszył dyspozycję przepisów art. 5 k.c. oraz art. 217 k.p.c. . Nabycie własności łącznie połowy udziałów w nieruchomości przez wnioskodawcę A. W. nie może być uznane, ani za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ani też ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa. A. W. nabył przysługujący mu obecnie udział, w wyniku zawartej umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego ze sprzedającymi, którym zapłacił umówioną cenę. Wprawdzie istotnie do sprzedaży doszło bez uprzedniego umożliwienia skarżącemu skorzystania z przysługującego mu prawa pierwokupu, jednakże powyższe nie skutkuje nieważnością zawartych umów sprzedaży. W tym miejscu wymaga stanowczego podkreślenia, że prawo pierwokupu stanowi zastrzeżone uprawnionemu pierwszeństwo przy kupnie oznaczonej rzeczy, w razie gdyby ta rzecz była komukolwiek sprzedawana. Obowiązek respektowania tego uprawnienia spoczywa na sprzedawcy rzeczy. Prawo pierwokupu jest uprawnieniem prawnokształtującym. Przejawia się w tym, że rzeczy, której dotyczy może być sprzedana osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swego prawa nie wykona ( art. 587 § 1 k.c. ), a jest wykonywane poprzez oświadczenie złożone zobowiązanemu ( art. 597 § 2 k.c. ). Prawo pierwokupu ma charakter obligacyjny (względny), stąd w razie zawarcia przez zobowiązanego bezwarunkowej umowy sprzedaży umowa ta pozostaje ważna. Konsekwencją takiego rozwiązania ustawowego jest przyjęcie, że jeżeli zobowiązany z tytułu prawa pierwokupu naruszył obowiązki umowne poprzez m.in. sprzedaż rzeczy osobie trzeciej bezwarunkowo, uprawnionemu przysługuje jedynie roszczenie odszkodowawcze ( art. 599 § 1 i 2 k.c. ).. Reasumując, umowa sprzedaży najpierw udziału wynoszącego 1/8, a następnie udziału 3/8 w prawie własności nieruchomości na rzecz A. W. , który tak samo, jak skarżący również jest rolnikiem, pozostaje ważna i skuteczna, natomiast uczestnikowi postępowania D. D. przysługuje co najwyżej roszczenie odszkodowawcze w stosunku do C. K. oraz E. A. . Przechodząc z kolei do ostatniego podniesionego przez skarżącego zarzutu określenia nieprawidłowej wysokości spłaty należnego skarżącemu od A. W. w kwocie 22.715 zł, należy wskazać, że również ten zarzut okazał się chybiony. Ustalenie należnej uczestnikowi spłaty wynikało z ustalonego sposobu zniesienia współwłasności poprzez przyznanie wnioskodawcy działki nr (...) o powierzchni 2,78 ha i wartości 168.470 zł, natomiast uczestnikowi działek o nr (...) o łącznej powierzchni 1,50 ha i wartości 141.220 zł. Natomiast skoro udziały wnioskodawcy oraz uczestnika postępowania są równe – wynoszą po ½, zaś wartość całej nieruchomości (trzech działek) wynosiła łącznie, po odjęciu poczynionych przez uczestnika nakładów, 291.510 zł, tym samym po zniesieniu współwłasności każdemu z nich powinna przypadać nieruchomość o wartości 145.755 zł. Jednakże z racji tego, że wartość przyznanych na rzecz skarżącego dwóch działek wynosiła 123.040 zł, Sąd I instancji prawidłowo zasądził na jego rzecz od wnioskodawcy dopłatę w wysokości 22.715 zł, z racji tego, że wartość działki, którą z kolei otrzymał A. W. wyniosła 168.470 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. , oddalił apelację, jako bezzasadną. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. ustalając, że wnioskodawca oraz uczestnik ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.