Sygn. akt VIII Ua 55/20 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku M. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o zasiłek chorobowy i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do 18 grudnia 2019 roku i ustalił, że M. Z. nie ma obowiązki zwrotu zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do 18 grudnia 2019 roku w kwocie 1.279,- zł wraz z odsetkami. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. Decyzją z dnia 7 lutego 2020 roku numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. , działając na podstawie art. 66 ust 1 i 3 i art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 870) oraz art. 84 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) odmówił M. Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku i zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za wskazany okres w kwocie 1.279,27 złotych z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że wnioskodawczyni nie przekazała lekarzowi, który wystawił zaświadczenie o niezdolności do pracy, informacji o miejscu swojego pobytu w czasie zwolnienia lekarskiego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 3 dni od zmiany miejsca pobytu, wobec czego osoby kontrolujące nie zastały jej pod adresem wskazanym w zaświadczeniu lekarskim. W związku z tym organ rentowy ocenił, że wnioskodawczyni niewłaściwie wykorzystywała zwolnienie lekarskie, a zatem nie ma prawa do zasiłku chorobowego w okresie objętym decyzją, a pobrany zasiłek chorobowy jest świadczeniem nienależnym. Wnioskodawczyni M. Z. w spornym okresie podlegała ubezpieczeniu społecznemu, w tym ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. oraz u płatnika (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. . Wnioskodawczyni M. Z. byłą niezdolna do pracy w okresie od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku. Lekarz prowadzący wystawił wnioskodawczyni zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy seria i numer (...) i (...) . W zaświadczeniach lekarskich wystawionych wnioskodawczyni, wskazano jako adres pobytu w okresie niezdolności do pracy adres Ł. , ul. (...) . Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wypłacił wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku w wysokości 1.279,27 złotych. W dniu 10 grudnia 2019 roku o godzinie 10:45 Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. przeprowadził kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy przez wnioskodawczynię pod adresem Ł. , 91-364, ul. (...) . W protokole/notatce z kontroli zamieszczono adnotację: ”domownik poinformował, że wyżej wymienionej nie ma w domu”. Wnioskodawczyni wezwana została w związku z powyższym przez organ rentowy do złożenia wyjaśnień w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wnioskodawczyni poinformowała, iż w dniu i godzinie odbycia kontroli przebywała w lokalu położonym w Ł. przy ulicy (...) pod numerem 28/30, które jest wynajmowane przez odwołującą się wraz z narzeczonym. Wnioskodawczyni wskazała również, że lokal numer (...) położony w Ł. przy ulicy (...) pod numer 5 jest adresem korespondencyjnym z powodu trudnej sytuacji mieszkaniowej. Podniosła również, że zalecenia wynikające ze zwolnienia lekarskiego pozwalają jej na opuszczanie mieszkania i uczęszczanie na terapię z psychologiem, która została wnioskodawczyni zalecona przez lekarza z Komisji ZUS. W okresie orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawczyni wraz z dziećmi przebywała w Ł. w wynajmowanym mieszkaniu położonym w Ł. przy ulicy (...) . Na ulicy (...) mieszkają teściowie wnioskodawczyni. Odwołująca się nie mieszka przy ulicy (...) od 2014 roku. Wnioskodawczyni w sprawach urzędowych wskazywała jako adres do korespondencji mieszkanie usytuowane przy ulicy (...) , ze względu na trudności mieszkaniowe i brak pewności pod jakim adresem odwołująca się będzie zamieszkiwać w danym okresie czasu. Wnioskodawczyni nie ukrywała adresu swojego pobytu i nie miała świadomości, że w zaświadczeniu lekarskim winien być podany adres pobytu, a nie korespondencyjny. Wnioskodawczyni w spornym okresie przebywała w wynajmowanym mieszkaniu. Nie podejmowała żadnych czynności sprzecznych z udzielonym zwolnieniem lekarskim. Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, opierając się na załączonych do akt dokumentach oraz dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni. Zgromadzony materiał dowodowy okazał się w pełni wiarygodny. Sąd Rejonowy podkreślił, że w zakresie okoliczności, co do których dowód z przesłuchania wnioskodawczyni stanowił jedyny materiał dowodowy, strona przeciwna nie zaoferowała jakiegokolwiek innego dowodu, ani też nie zaprzeczyła tym twierdzeniom. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie okazało się zasadne i podlegało uwzględnieniu. Sąd Rejonowy wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu rentowego, w świetle której winna zostać dokonana ocena zasadności argumentów obu stron procesu na gruncie ustalonego stanu faktycznego, stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 870 ze zm., dalej: ustawa zasiłkowa). W myśl wskazanego przepisu, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji wskazał, że wyłączną przyczyną odmowy M. Z. prawa do zasiłku chorobowego był fakt wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z jego celem, poprzez nie podanie faktycznego miejsca pobytu w okresie niezdolności do pracy. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy, wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia jest zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. Celem zwolnienia od pracy jest zaś odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, stąd w jego osiągnięciu przeszkodą mogą być wszelkie zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338). W piśmiennictwie wskazuje się, że zachowania niezgodne z celem zwolnienia to nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, na przykład nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, praca w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym - a także wręcz wykorzystywanie tego zwolnienia dla innych celów niż leczenie ( Z. S. , N. przepisy o zasiłkach chorobowych, (...) 1999, nr 9, s. 16). Natomiast za zachowania niezgodne z celem zwolnienia nie zostało uznane zachowanie polegające na wyjeździe na okres leczenia do rodziny, wykonywanie, nawet przez obłożnie chorego, czynności niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ( H. P. , B. S. , Postępowanie kontrolne dotyczące korzystania ze zwolnień lekarskich, Służba (...) 2001, nr 4, s. 1). Mogą również zdarzyć się sytuacje, w których ubezpieczonemu, który formalnie postępuje sprzecznie z zaleceniami lekarskimi, nie będzie można postawić zarzutu, że wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem. Tak będzie przykładowo wówczas, gdy ubezpieczony, który zgodnie z zaleceniami lekarza "powinien leżeć", mieszkający sam, udaje się do sklepu po niezbędne artykuły żywnościowe. Stąd w piśmiennictwie podnosi się, że przy badaniu wystąpienia tej przesłanki utraty prawa do zasiłku, z uwagi na to, że została określona bardzo ogólnie, należy wziąć pod uwagę okoliczności konkretnego przypadku ( A. M. , Kiedy pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego, Gazeta Prawna 2006, nr 7). Sąd I instancji zauważył, że w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie przedstawił żadnego dowodu świadczącego o spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by M. Z. w czasie niezdolności do pracy wykorzystywała zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Nie sposób jest przyjąć, że przebywanie poza miejscem zameldowania (a w miejscu faktycznego pobytu) jest wykonywaniem czynności mogących przedłużyć okres zwolnienia od pracy. Należy zauważyć, że wnioskodawczyni z uwagi na swoją sytuację mieszkaniową: brak własnego mieszkania i konieczność jego wynajmowania, co wiązało się z koniecznością częstych przeprowadzek, prawidłowo według zasad logiki i życiowego doświadczenia wskazała swój adres korespondencyjny gwarantujący możliwość kontaktu z wnioskodawczynią i po uzyskaniu jej wyjaśnień przeprowadzenie kontroli, co nie było by możliwe w razie wskazania przez odwołującą się adresu, który w chwili dokonywania kontroli mógłby być zupełnie nieaktualny i nie pozwalałby na jakikolwiek kontakt wnioskodawczyni z organem rentowym. Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawczyni pismem z dnia 30 grudnia 2019 roku, w odpowiedzi na pismo organu rentowego dotyczące konieczności wyjaśnienia przyczyn nieobecności w trakcie przeprowadzonej kontroli, poinformowała organ rentowy, że adres: Ł. , ulica (...) jest jedynie jej adresem korespondencyjnym oraz wskazała adres pod którym przebywa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy twierdzenie o wykorzystywaniu zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem wywiódł z okoliczności niezastania wnioskodawczyni w miejscu wskazanym w zaświadczeniu lekarskim jako miejsce jej pobytu, to jest pod wskazanym adresem zameldowania. Argumentacji organu rentowego nie może także wspierać przepisie art. 59 ustawy zasiłkowej, który w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2019 roku nakłada na ubezpieczonego m.in. obowiązek podania przez ubezpieczonego wystawiającemu zaświadczenie lekarskie adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy, jeżeli adres udostępniony na profilu informacyjnym wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub znajdujący się w dokumentacji medycznej ubezpieczonego różni się od adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy (art. 59 ust. 5d). Ubezpieczony jest również zobowiązany poinformować płatnika składek oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie adresu pobytu, w trakcie niezdolności do pracy, nie później niż w ciągu 3 dni od wystąpienia tej okoliczności (art. 59 ust. 5e). Podkreślić przy tym należy, że ustawa przewiduje sankcję za naruszenie tego obowiązku i nie jest nią, jak zdaje się twierdzić organ rentowy, pozbawienie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Art. 59 ust. 5f ustawy zasiłkowej jednoznacznie stanowi, że razie niedopełnienia tego obowiązku, przyjmuje się, że zawiadomienie o terminie badania wysłane na adres pobytu wskazany w zaświadczeniu lekarskim zostało doręczone skutecznie. Wnioskodawczyni, co było niekwestionowane w toku procesu, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku podania wystawiającemu zaświadczenie lekarskie adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy, jednak nie wykazano by w spornym okresie wykorzystywała zwolnienie lekarskie niezgodnie z przeznaczeniem. Sąd Rejonowy podkreślił, że omawiane powyżej przepisy stanowią spójne systemowo rozwiązanie umożliwiające organowi rentowemu kontrolę w zakresie orzekania o niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich. Tymczasem zauważyć należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy organ rentowy nie podjął próby zawiadomienia wnioskodawczyni o terminie badania kontrolującego zasadność wystawionego zaświadczenia lekarskiego. Osoby kontrolujące poprzestały na stwierdzeniu w protokole, że nie zastały wnioskodawczyni. Zgromadzony materiał nie dowodzi, by badanie kontrolne w ogóle zostało wyznaczone. Wobec tego przepisy art. 59 ust. 5d-f ustawy zasiłkowej nie mogły znaleźć zastosowania w sprawie. Odmienna interpretacja powołanych przepisów prowadziłaby do nieuzasadnionego ograniczenia wolności osób korzystających ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które – według oczekiwań organu rentowego – nie mogłyby opuszczać swojego miejsca pobytu na okres powyżej 3 dni bez informowania o tym fakcie organu rentowego. Bezwzględną sankcją byłoby pozbawienie ich prawa do świadczeń. W ocenie Sądu tego rodzaju wykładnia nie daje się obronić w świetle wzorców konstytucyjnych opartych na normach prawnych usankcjonowanych w art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego i wynikająca z niej zasada proporcjonalności) i 41 (gwarancje wolności osobistej) Konstytucji . W rezultacie omawianą regulację prawną należy wykładać w sposób możliwy do pogodzenia z elementarnymi zasadami konstytucyjnymi, przy czym – jak wskazano wcześniej – nie wymaga to wychodzenia poza ramy wykładni literalnej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Rejonowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał M. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku i ustalił, że wnioskodawczyni nie ma obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za wskazany okres. Apelację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik organu rentowego i wskazał, iż zaskarża wyrok w całości i zarzuca mu naruszenie :
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.