Sad powszechny, I C 1905/18

(1). (pozew k. 4 – 6) Postanowieniem z dnia 8 lutego 2019 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi zwolnił D. W. od kosztów sądowych w całości. (postanowienie k. 31) W odpowiedzi na pozew z dnia 5 kwietnia 2019 roku J. Z. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł w pierwszej kolejności zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia ze względu na upływ pięciu lat od daty otwarcia testamentu, zaś w dalszej kolejności zakwestionował wysokość zachowku oraz wskazał, że dochodzone przez powoda niniejszego roszczenia pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. (odpowiedź na pozew k. 39 – 41) Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: D. W. jest wnukiem S. Z.

(1), zmarłej w dniu 18 października 2011 roku. (odpis skrócony aktu zgonu S. Z.

(1), k.8, odpis skrócony aktu urodzenia D. W. k.9, odpis skrócony aktu małżeństwa k.10) Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 roku wydanym w sprawie sygn. akt II Ns 246/14 z wniosku L. P. z udziałem J. Z. , A. D. , A. L. , K. M. , Ł. M. , R. Z. i P. M. stwierdził, że spadek po S. Z.

(2)z domu B. , na podstawie testamentu notarialnego z dnia 4 września 2001 roku, otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w dniu 14 września 2012 roku nabył w całości jej syn J. Z. . (postanowienie z dnia 3 lipca 2018 roku, sygn. akt II Ns 246/14 k.7) J. Z. jeszcze za życia zmarłej S. Z.

(1)otrzymał od niej na podstawie umowy darowizny lokal mieszkalny numer (...) położony w Ł. przy ulicy (...) , który wyczerpywał całość masy spadkowej. (okoliczność bezsporna) W toku postępowania w sprawie II Ns 246/14 L. P. , córka spadkodawczyni oraz matka D. W. , kwestionowała ważność testamentu sporządzonego przez S. Z.

(1)w dniu 4 września 2011 roku i wnosiła o stwierdzenie dziedziczenia na podstawie ustawy, natomiast D. W. nie występował w nim w charakterze uczestnika. (okoliczności bezsporne) D. W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką L. P. oraz niepełnosprawnym ojczymem A. P. . Ich jedynym źródłem utrzymania jest emerytura uzyskiwana przez L. P. w wysokości około 1.720 złotych. (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym k.18 – 19, decyzje PUP k.20 – 22, decyzja ZUS k.27, orzeczenie o niepełnosprawności k.28) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie załączonych do pozwu oraz odpowiedzi na pozew dokumentów. Sąd oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków I. Z. , R. Z. i M. L. , a także z przesłuchania stron uznając, że w realiach niniejszej sprawy nie jest konieczne prowadzenie szerszego postępowania, a dopuszczenie złożonych wniosków prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania i nie wpływało w żadnej mierze na treść podjętego rozstrzygnięcia. Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu w całości. Materialnoprawną podstawę dochodzonego roszczenia stanowił przepis art. 991 k.c. , zgodnie z którym, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek) - § 1 ; jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia ( § 2 ). Okoliczności niniejszej sprawy były w zasadzie bezsporne pomiędzy stronami w zakresie faktu, że powód jest zstępnym (wnukiem) zmarłej S. Z.

(1)i w ramach należnego mu zachowku nie został powołany do spadku, zaś spadek na podstawie testamentu notarialnego nabył w całości pozwany. Dodatkowo jego matka L. P. została wydziedziczona, wobec czego to jej zstępni należą do kręgu podmiotów, które są spadkobiercami w odniesieniu do udziału spadkowego, który przypadałby wydziedziczonej, gdyby nie doszło do wydziedziczenia (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2015 roku, III CZP 85/15, OSNC 2017/1/2). Stosownie do treści art. 1011 k.c. , zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę. Niewątpliwe było również to, że pozwany za życia spadkodawczyni otrzymał darowiznę w postaci lokalu mieszkalnego położonego w Ł. przy ulicy (...) . W konsekwencji należało uznać, że D. W. co do zasady przysługiwało na podstawie art. 991 § 2 k.c. w zw. z art. 1011 k.c. względem J. Z. roszczenie o zapłatę tytułem zachowku sumy pieniężnej odpowiadającej połowie wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym, co oznacza, że mógł domagać się 1 /12 wartości spadku ( 1 /6 x ½) – według jego stanu z daty śmierci S. Z.

(1)oraz według cen aktualnych na datę rozstrzygania niniejszej sprawy, przy uwzględnieniu zaliczanych do majątku spadkowego darowizn i odjęciu darowizn zaliczanych na poczet zachowku ( art. 994 k.c. ). Pomimo powyższego, roszczenie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie ze względu na zasadnie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Według art. 1007 § 2 k.c. , roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Zaznaczyć należy, że do dnia 23 października 2011 roku, tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., Nr 85, poz. 458), zmieniającej treść art. 1007 § 2 k.c. , roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawniało się z upływem lat trzech od otwarcia spadku. Z kolei stosownie do treści art. 8 powyższej ustawy zmieniającej kodeks cywilny , do roszczeń, o których mowa w art. 1007 ustawy, o której mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wobec powyższego do oceny zasadności dochodzonego roszczenie zastosowanie znajdzie dłuższy, pięcioletni termin przedawnienia. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budziła jakichkolwiek wątpliwości data otwarcia spadku, która z mocy art. 924 k.c. jest równoznaczna z chwilą śmierci spadkodawcy. Dodatkowej analizy wymaga natomiast kwestia ewentualnego przerwania biegu przedawnienia w odniesieniu do roszczenia powoda na skutek zainicjowanego przez jego matkę L. P. postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt: II Ns 246/14 w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po S. Z.

(1), w toku którego zakwestionowała ważność sporządzonego przez spadkodawczynię testamentu i wniosła o stwierdzenie dziedziczenia na podstawie ustawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że bieg przedawnienia roszczenia o zachowek przerywa w szczególności zgłoszenie przez uczestnika postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku zarzutu nieważności testamentu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 roku, III CZP 130/92, OSNC 1993/4/60), a także złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2013 roku, III CZP 53/13, OSNC 2014/4/41). Okoliczności te mają znaczenie niewątpliwie dla biegu przedawnienia ewentualnego roszczenia z tytułu zachowku należnego L. P. , która w toku ww. postępowania spadkowego zakwestionowała sporządzony przez spadkodawczynię testament, a w konsekwencji termin biegu przedawnienia w odniesieniu do niej uległ przerwaniu z dniem złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, a następnie zaczął swój bieg ponownie z dniem prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt: II Ns 246/14. Warto podkreślić, że sąd rozpoznający sprawę o stwierdzenia nabycia spadku ze względu na zakres swojej kognicji nie bada w ogóle na tym etapie kwestii ważności i skuteczności ewentualnego wydziedziczenia uprawnionych do zachowku. Wobec powyższego L. P. może w dalszym ciągu kwestionować skuteczność dokonanego przez spadkodawczynię wydziedziczenia i dochodzić w odrębnym procesie należnego jej od pozwanego zachowku. Odmiennie należy jednak ocenić sytuację prawną powoda, który w toku ww. postępowania spadkowego nie brał udziału, a także nie wykazał, by w jakikolwiek inny sposób przerwał bieg przedawnienia. W szczególności należy podkreślić, że takiego skutku nie odniosło niewątpliwie postępowanie zainicjowane przez jego matkę, ponieważ w orzecznictwie ugruntował się pogląd, zgodnie z którym nawet zgłoszenie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przez wydziedziczonego zarzutu nieważności testamentu nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia o zachowek zstępnych tego wydziedziczonego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1995 roku, III CZP 134/95, OSNC 1996/1/15). Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że bieg terminu przedawnienia dochodzonego roszczenia rozpoczął się w dniu 18 października 2011 roku, a zakończył z dniem 18 października 2016 roku. Wobec wniesienia pozwu przez D. W. dopiero w dniu 7 grudnia 2018 roku i braku wcześniejszego skutecznego przerwania biegu przedawnienia, dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu. Z tego też powodu zbędne okazało się prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w sprawie i odnoszenie się do pozostałych zarzutów podniesionych przez stronę pozwaną. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. uznając, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za nieobciążaniem powoda kosztami procesu, a zatem zastosowaniem wyjątku od zasady odpowiedzialności za wynik procesu ( art. 98 k.p.c. ). Należało mieć bowiem na względzie wyjątkowe okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności trudną sytuację majątkową D. W. , a także uzasadnione okolicznościami sprawy subiektywne przekonanie powoda o zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia. Jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym powoda oraz dowodu z jego przesłuchania, aktualnie jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Jedynym źródłem utrzymania prowadzonego przez niego wspólnie z matką oraz ojczymem gospodarstwa domowego jest świadczenie emerytalne matki w wysokości około 1.700-1.800 złotych. Wobec tego w ocenie Sądu nałożenie na powoda obowiązku zwrotu kosztów procesu wiązałoby się z nadmiernym uszczerbkiem dla ich utrzymania. Jednocześnie dodać należy, że powód mógł pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że dochodzone przez niego roszczenie pozostaje uzasadnione i nie uległo przedawnieniu ze względu na konsekwentne kwestionowanie ważności testamentu przez jego matkę i długi czas trwania postępowania spadkowego.