Sygn. akt: II AKa 48/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 października 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSA Mirosław Ziaja (spr.) Sędziowie SSA Małgorzata Niementowska SSO del. Karina Maksym Protokolant Agnieszka Bargieł przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Katowicach Arkadiusza Kozłowskiego po rozpoznaniu w dniu 3 października 2019 r. sprawy
- J. J. , ur. (...) w P. , s. R. i B. oskarżonego o czyn z art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 12 kk i art. 65 § 1 k.k. i inne;
- A. W. , ur. (...) w S. , s. T. i B. oskarżonego czyn z art. 271 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. i inne;
- A. Ż. , ur. (...) w R. , s. M. i P. oskarżonego o czyn z art. 299 § 1 i 5 k.k. , w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. ; na skutek apelacji obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 22 maja 2018 roku, sygn. akt XVI K 91/15
- uchyla orzeczenie zawarte w punkcie 21 zaskarżonego wyroku;
- w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
- zasądza od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Katowicach) na rzecz adwokata M. H. – Kancelaria Adwokacka w M. kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23 % VAT, tytułem obrony z urzędu udzielonej oskarżonemu A. W. w postępowaniu odwoławczym;
- zasądza od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa opłaty za drugą instancję odpowiednio od: - oskarżonego J. J. w kwocie 600 (sześćset złotych); - oskarżonego A. Ż. w kwocie 900 (dziewięćset złotych); i obciąża ich wydatkami postępowania odwoławczego w częściach przypadających każdemu z nich. SSO del. Karina Maksym SSA Mirosław ZiajaSSA Małgorzata Niementowska sygn. akt II AKa 48/19 Uzasadnienie wyroku sporządzone z urzędu w części uchylającej Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt XVI K 91/15 uznał m.in. oskarżonych za winnych odpowiednio:
- J. J. występków określonych w przepisach art. a. 299 §1 i 5 kk w zw. z art. 12 kk i art. 65§1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk popełnionego w okresie od 27 czerwca 2002 r. do 18 listopada 2002 r. w C. i za to na podstawie art. 299 § 5 kk w zw. z art. 65§1 kk oraz art. 33§2 i 3 kk w zw. z art. 4§1 kk wymierzył mu karę 1 roku i 1 miesiąca pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł; b. art. 299§1 i 5 kk w zw. z art. 12 kk i art. 65 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk popełnionych w warunkach ciągu przestępstw, pierwsze w dniach od 27 czerwca 2002 r. do 25 października 2002 r. w C. i drugie w dniu 3 października 2002 r. w P. i za to na mocy art. 299§5 kk w zw. z art. 65 kk w zw. z art. 91§1 kk oraz art. 33§2 i 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda, a nadto orzekł wobec tego oskarżonego na podstawie art. 91§2 kk i art. 86§ 1 i 2 w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk jedną karą łączną 2 lat pozbawienia wolości, której wykonanie na mocy art. 69§1 i 3 kk w zw. z art. 70§2 kk i art. 73§2 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 4 lata, oddając w tym czasie oskarżonego pod dozór kuratora sądowego oraz jedną karę łączną grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 10 zł każda, na poczet której zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 5 kwietnia 2004 r. do dnia 9 czerwca 2004 r uznają grzywnę za wykonaną do wysokości 132 stawek dziennych;
- A. W. , co do którego stosowano przepisy kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk , za winnego występków określonych w przepisach: a. art. 271§3 kk w zw. z art. 12 kk i art. 65§1 kk popełnionego w okresie od dnia 24 czerwca 2002 r. do dnia 27 listopada 2002 r. w S. i za to na mocy art. 271§3 kk w zw. z art. 65 kk oraz art. 33§2 i 3 kk wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 300 stawek dziennych grzywny po 30 zł każda; b. art. 299§1 i 3 kk w zw. z art. 12 kk i art. 65 kk popełnionych w warunkach ciągu przestępstw i tak pierwsze w okresie od dnia 27 czerwca 2002 r. do dnia 25 października 2002 r. w S. , drugie popełnione w dniu 3 października 2002 r. w Z. i za to na mocy art. 299§5 kk w zw. z art. 65 kk w zw. z art. 91§1 kk oraz art. 33§2 i 3 kk wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 150 stawek dziennych grzywny po 30 zł każda, przy czym na podstawie art. 91§2 kk i art. 86§1 i 2 kk orzekł wobec niego jedną łączną karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na mocy art. 69§1 i 3 kk w zw. z art. 70§2 kk i art. 73§2 kk warunkowo zawieszono na okres próby wynoszącej 5 lat, oddając oskarżonego w tym czasie pod dozór kuratora sądowego oraz jedną karę łączną grzywny w wymiarze 300 stawek dziennych po 30 zł każda, przy czym na poczet tej kary zaliczono okres tymczasowego aresztowania oskarżonego w sprawie od dnia 5 kwietnia 2004 r. do dnia 31 marca 2005 r. uznając grzywnę za wykonaną w całości;
- A. Ż. , co do którego stosowano przepisy kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. z art. 4§1 kk , za winnego występku określonego w przepisie art. 299§1 i 5 kk w zw. z art. 12 kk i art. 65§1 kk popełnionego w okresie od maja 2002 r. do września 2002 r. w C. i za to na mocy art. 299§5 kk w zw. z art. 65 kk oraz art. 33§2 i 3 kk wymierzył mu karę 1 roku i 1 miesiąca pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69§1 i 3 kk oraz art. 70§2 kk w zw. z art. 73§2 kk warunkowego zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata i 100 stawek dziennych grzywny po 30 zł każda, przy czym na poczet tej kary zaliczono okres rzeczywistego pozbawienia wolność oskarżonego w dniu 28 września 2004 r. uznając tym samym grzywnę za wykonaną do kwoty 2 stawek dziennych. Jednocześnie Sąd Okręgowy na mocy art. 299§7 kk orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa środków pieniężnych w kwocie 1.000.000 zł, których dotyczyło postanowienie Prokuratury Okręgowej w Katowicach z dnia 4 października 2002 r. o wstrzymaniu transakcji wypłaty z rachunku Bank (...) w O. Oddział w Z. nr (...)- (...) (...) należącego do firmy (...) z siedzibą w S. ul. (...) , a przekazanych postanowieniem Prokuratury Okręgowej w Katowicach z dnia 24 września 2004 r. na konto I Urzędu Skarbowego w K. . Powyższy wyrok w całości zaskarżyli obrońcy w/w oskarżonych i tak:
- obrońca oskarżonego A. W. wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów art. 4, art. 7 i art. 410 kpk poprzez odmowę przyznania wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych, że oskarżony dopuścił się zarzucanych mu czynów, w konkluzji wnosząc o jego zmianę i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;
- obrońca oskarżonego J. J. wyrokowi temu zarzucił w pierwszej kolejności obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 299§7 kk polegającą na orzeczeniu przepadku środków pieniężnych w kwocie 1.000.000 zł w sytuacji braku istnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie przedmiotowej regulacji, a nadto naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zwłaszcza w zakresie źródła pochodzenia i przeznaczenia kwoty 1.000.000 zł oraz udziału oskarżonego w przestępczym procederze… i braku świadomości, że jego firma wykorzystywana jest do przestępczego procederu, a w konsekwencji błędy w ustaleniach faktycznych oraz ostrożności rażącą surowość orzeczonej kary, w konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie jego pkt 21 w zakresie przepadku kwoty 1.000.000 zł na rzecz Skarbu Państwa, ewentualnie o uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów lub orzeczenie łagodniejszej kary;
- obrońca oskarżonego A. Ż. wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to art. 4, 7, 410 i 424§1 kpk wyrażające się głównie w oparciu się na wybiórczym materialne dowodowym, w szczególności wyjaśnieniach oskarżonego J. F. złożonych w postępowaniu przygotowawczym stanowiących pomówienia dostosowane to tezy śledczej skonstruowanej wobec oskarżonego o tym, że był on „szarą eminencją” uczestniczącą w procederze „prania brudnych pieniędzy”, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych, że A. Ż. miał popełnić zarzucane mu przestępstwo, a tym samym wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Jakkolwiek sąd ad quem nie podzielił argumentacji obrońcy oskarżonego J. J. uzasadniającej zarzut obrazy przepisu art. 299§7 kk , to jednak finalnie uznał, że pkt 21 zaskarżonego wyroku wydany został z obrazą prawa materialnego wyrażonego w powołanym wyżej przepisie, co przy braku apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść, nie pozwalała na konwalidowanie tego orzeczenia na etapie odwoławczym, tym bardziej, że w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, co do wyjaśnienia podstaw faktyczno-prawnych przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty 1.000.000 zł. Sąd Okręgowy nie zawarł jakiegokolwiek uzasadnienia, a nadto nie wskazał, którego z oskarżonych wspomniany środek karny dotyczy, co z kolei uniemożliwia ocenę zasadności tego orzeczenia z punktu widzenia stanowiącej jego podstawę normy prawnej. Tym samym niezbędne stało się orzeczenie o charakterze kasatoryjnym, tym bardziej, że wspomniana wyżej kwota pieniędzy w niniejszym postępowaniu stanowi dowód rzeczowy, w przedmiocie którego w dalszym ciągu otwarte pozostaje rozstrzygnięcie. Bezsporne w sprawie jest, że w dacie czynu przepadek rzeczy stanowił środek karny, który wprawdzie nie był karą jednak jego penalny charakter znacząco zwiększył dolegliwość wobec oskarżonego, któremu przypisano czyn zabroniony wiążący się z potrzebą, bądź koniecznością, jak chociażby w przypadku przepisu art. 299§7 kpk . orzeczenia przepadku. Niewątpliwe jest również i to, że przepadek o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie stanowił środek karny dotyczący specyficznych przedmiotów powiązanych bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwem prania brudnych pieniędzy, czy też korzyści majątkowych lub ich równowartości pochodzących z przestępstwa o jakim mowa w art. 299§1 lub 2 kk . Wprawdzie w aktualnym stanie prawnym przepadek przedmiotów, korzyści majątkowej lub jej równowartości nie stanowi środka karnego, to jednak ich orzeczenie w konkretnym wypadku, nawet jeśli ma charakter obligatoryjny, może wiązać się ze znaczącym zwiększeniem dolegliwości wobec oskarżonego, którego potrzebę orzeczenia tak z prawnego, jak i faktycznego punktu widzenia może kontestować. Skoro w świetle przepisu art. 413§2 kpk wyrok skazujący winien m.in. zawierać dokładne określenie czynu przypisanego oskarżonemu oraz jego kwalifikację, a także rozstrzygnięcie co do przepadku, to w ocenie Sądu Apelacyjnego błędem jest orzekanie w wyroku skazującym przepadku o jakim mowa w przepisie art. 299§7 kpk , bez powiązania tego ze sprawcą, a co za tym idzie skonkretyzowania, którego z oskarżonych objętych skazaniem przepadek ten dotyczy. Brak w wyroku skazującym precyzyjnego wskazania oskarżonego, którego ma dotyczyć przepadek o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, stanowi nie tylko o naruszeniu art. 413§2 kpk , ale też poddaje w wątpliwość, na wypadek wdrożenia postępowania odwoławczego, któremu z oskarżonych i czy w ogóle, przysługuje prawo do zaskarżenia takiego orzeczenia, skoro to nie oznacza strony, której dotyczy przepadek, przy czym konwalidować tego nie może uzasadnienie wyroku jeśli przyjąć, że zasadniczo w przestrzeni prawnej funkcjonuje jego część dyspozytywna. Lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku pozwala na stanowczy wniosek, że w odniesieniu do każdego z oskarżonych Sąd Okręgowy nie znalazł w art. 299§7 kk podstaw do orzeczenia przepadku, co rozstrzygnięcie zawarte w jego pkt 21 czyni niezrozumiałym, a zarazem rażąco niesprawiedliwym w rozumieniu art. 440 kpk , a tym samym wymagającym rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym, tym bardziej, że kwota 1.000.000 zł w dalszym ciągu stanowi dowód rzeczowy, w przedmiocie którego nie wydano orzeczenia. Analiza akt sprawy pozwala przyjąć, że początkowo kwota 1.000.00 zł, w związku ze wstrzymaniem przez prokuratora transakcji, o jakiej mowa w czynach, prawidłowo przypisanych oskarżonym J. J. (pkt 6 tiret 2 zaskarżonego wyroku) i A. W. (pkt 12 tiret 2 zaskarżonego wyroku), stanowiła przedmiot zabezpieczenia majątkowego orzeczonego wobec wówczas podejrzanego J. B. , które w związku z jego śmiercią upadło i skłoniło oskarżyciela do uznania tych pieniędzy za dowód rzeczowy. Sąd Apelacyjny wprawdzie w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego dotyczące operacji bankowych dokonanych w dniach 2 i 3 października w Banku (...) w O. Oddział w Z. przez A. W. i J. B. w związku z założeniem tam kont bankowych zasilonych na wstępie niewielkimi kwotami – mimo, że ci posiadali już konta w innych bankach wykorzystywane do różnych transakcji, mających chociażby formalnie charakter gospodarczy. Trafnie też sąd meriti, w oparciu o niekontrowersyjne dowody ustalił, że w dniu 3.10.2002 r. oskarżony J. J. z konta posiadanego w Banku (...) S.A. przelał kwotę 1.000.000 zł na firmę (...) należącą do A. W. , konto które poprzedniego dnia ten założył w Banku (...) w O. z tytułem przedpłata na paliwo, a ten niezwłocznie złożył polecenie przelewu tej kwoty z tytułem przedpłata, na konto firmy (...) należącej do J. B. założone w tym samym banku w analogicznym czasie. Prawidłowe są również ustalenia, że po tej operacji w ciągu około 30 minut w Banku (...) pojawił się. J B. w towarzystwie (...) , faktycznie kierującego jego firmą, na rzecz producentów nielegalnej benzyny i złożył dyspozycję wypłaty omawianych środków pieniężnych, przy czym termin tego ustalono na 4.10.2002 r., do której to operacji nie doszło w związku z działaniami pracowników banku i interwencją funkcjonariuszy Policji, którzy w tym dniu pod bankiem zatrzymali także oczekującego na w/w mężczyznę oskarżonego J. J. oraz wstrzymaniem transakcji przez prokuratora. Sąd a quo w omawianym zakresie dokonał starannych ustaleń, logicznie i zgodnie z doświadczeniem życiowym wspierając je ujawnionymi dowodami, co zyskuje pełną aprobatę sądu ad quem. Trafnie też Sąd Okręgowy, w oparciu o ujawnione dowody, których nie dyskredytują ogólne i polemiczne jedynie, a tym samym nieprzekonujące rozważania obrońców A. W. i J. J. zawarte w apelacjach, że firma (...) , jak i firmy należące do A. W. były typowymi „słupami”, które w rzeczywistości nie dokonywały obrotu paliwami, a których faktyczna rola sprowadzała się do wystawiania faktur nie odzwierciedlających opisanych w nich transakcji gospodarczych, mających na celu stworzenie pozorów legalności związanej z obrotem benzyną nielegalnie wytwarzaną przez skazanych U. i L. i czerpanie z tego tytułu korzyści majątkowych wynikających z zaniechania płacenia podatku akcyzowego należnego Skarbowi Państwa, co obszernie omówił w pisemnych motywach sąd I instancji, wskazując poprawnie dowody, na których oparł swe ustalenia, co nie wymaga powtarzania przez Sąd Apelacyjny, który w całości powyższe aprobuje. Zgodzić trzeba się, też w związku z powyższym z oceną prawną zachowania oskarżonych A. W. i J. J. , którym Sąd Okręgowy w warunkach ciągu przestępstw przypisał odpowiedzialność karną z art. 299§1 i 5 kk , a która szczegółowo omówiona została na str. 109 i 110 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. O ile zatem Sąd Apelacyjny podziela wnioski wyprowadzone w związku z powyższym przez sąd meriti, że konta założone w Banku Spółdzielczym w O. utworzono, aby poprzez „przepuszczenie” przez nie kwoty 1.000.000 zł wpłaconej przez J. J. udaremnić stwierdzenie pochodzenia środków finansowych z przestępstw związanych z bezfakturową sprzedażą paliw silnikowych wytwarzanych przez R. U. i Z. L. oraz nieodprowadzaniem z tego tytułu podatku akcyzowego i wprowadzenia do obrotu tych środków, jak też że wspomniana kwota pieniędzy nie pochodziła z legalnej działalności gospodarczej, czy też oszczędności oskarżonego J. J. , o tyle nie sposób jednoznacznie ustalić, dlaczego orzekając w pkt 21 zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy rozstrzygnięcie to oparł na przepisie art. 299§7 kpk , tym bardziej, że zaniechał on uzasadnić to orzeczenie, co uniemożliwia kontrolę odwoławczą, a nadto nie wskazał, czy kwota 1.000.000 zł będąca elementem przepadku, stanowi przedmiot prania brudnych pieniędzy, czy też korzyści majątkowych lub ich równowartości pochodzących z tego właśnie przestępstwa. Wręcz odnieść natomiast można wrażenie, że wspomniane środki finansowe Sąd Okręgowy kojarzy z korzyściami z przestępstwa bazowego, które w istocie nie dawałyby w art. 299§7 kpk podstawy prawnej przepadku, a konwalidowanie tego orzeczenia w oparciu o domysły, przy braku apelacji na niekorzyść wniesionej przez prokuratora, dotyczącej chociażby obrazy art. 413§2 kpk , czy też braku należytych ustaleń faktycznych, było niemożliwe na etapie odwoławczym. Truizmem jest twierdzenie wynikające z poglądów wyrażonych tak w doktrynie, jak i publikowanym orzecznictwie sądów, że przepis art. 299§7 kk przewiduje odrębną podstawę prawną orzeczenia przepadku, w głównej mierze środków pieniężnych będących przedmiotem przestępstwa z art. 299 kk , przy czym nie można utożsamiać przedmiotu prania składników majątkowych ze składnikami pochodzącymi legalnie nawet, jeśli uległy one wymieszaniu. Unormowanie zawarte w art. 299§7 kk stanowi uzupełnienie przepisów art. 44 i 45 kk , które dotyczą przepadku przedmiotów oraz korzyści majątkowych albo ich równowartości, przy czym przepis ten nie dotyczy korzyści osiągniętej z przestępstwa bazowego. Korzyść z przestępstwa prania brudnych pieniędzy nie może być utożsamiana ze środkami płatniczymi będącymi przedmiotem czynności wykonawczych tego przestępstwa, jak też przedmiotem czynności wykonawczych przestępstwa bazowego. W tym kontekście tak ważne jest ustalenie, przedmiot czego stanowiła kwota 1.000.000 zł, bowiem dopiero to determinować może wskazanie prawidłowej podstawy przepadku, w sytuacji możliwości uruchomienia też w omawianym zakresie art. 44 lub 45 kk , co w niniejszej sprawie może okazać się o tyle wątpliwe, jeśli uwzględnić ewentualnie regułę niepogarszania sytuacji procesowej oskarżonego przy braku apelacji wniesionej na niekorzyść, co winien rozważyć Sąd Okręgowy procedując ewentualnie w trybie art. 420§1 kpk , co nie będzie miało znaczenia jeśli dotyczyć będzie orzeczenia w przedmiocie dowodu rzeczowego. Dostrzegając zatem powyższe uchybienia świadczące o braku rzetelności w działaniu sądu I instancji w omawianym fragmencie, orzeczono jak w części dyspozytywnej. SSO del. Karina Maksym SSA Mirosław Ziaja SSA Małgorzata Niementowska