Sad powszechny, III Ca 804/19

(1)i G. P. wystąpili o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od pozwanych P. S.

(1)i J. W. kwoty 60.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że żądają zwrotu nienależnego świadczenia w postaci dokonanej przez nich na rzecz pozwanych zapłaty na poczet ceny z przyrzeczonej umowy sprzedaży nieruchomości położonej w Ł. przy Al. (...) , która to umowa ostatecznie nie została zawarta. Pismem procesowym z dnia 23 marca 2016 r. powodowie sprecyzowali żądanie pozwu w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie dochodzonej kwoty solidarnie od pozwanych na rzecz powodów w częściach równych. Pozwani nie uznali powództwa. W piśmie z dnia 15 września 2016 r. pozwany P. S.

(1)podniósł, że rzeczywista uzgodniona między stronami cena sprzedaży udziału w nieruchomości położonej w Ł. przy Al. (...) w Ł. była inna (wyższa) aniżeli wskazana w akcie notarialnym przedwstępnej umowy sprzedaży. Wskazał ponadto, że powodowie nie dotrzymali obowiązku zapłaty w terminach i kwotach wynikających z umowy przedwstępnej. Nadto, że w ramach rozliczeń za udział w nieruchomości powód A. J.

(2)zaliczył kaucję 25.000 zł oraz kolejne 10.000 zł w związku z wynajęciem przez pozwanego od powoda lokalu mieszkalnego położonego w Ł. przy ul. (...) . Pismem procesowym datowanym na 9 listopada 2016 r., doręczonym pozwanym w dniu 14 listopada 2016 r., powodowie zmodyfikowali powództwo w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie: 1. od pozwanego P. S.

(1): - na rzecz powoda A. J.

(2)kwoty 25.350,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, - na rzecz powoda G. P. kwoty 24.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 2. od pozwanej J. W. : - na rzecz powoda A. J.

(2)kwoty 5000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, - na rzecz powoda G. P. kwoty 5000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powodowie wskazali, że: 1. pozwany P. S.

(1)otrzymał: - od powoda A. J.

(2)kwotę 25.350,45 zł, na którą składa się kwota zadatku w wysokości 5000 zł i kwota otrzymana po zawarciu umowy przedwstępnej w wysokości 20.350,45 zł, - od powoda G. P. kwotę 24.600 zł, na którą składa się kwota zadatku w wysokości 5000 zł i kwota otrzymana po zawarciu umowy przedwstępnej w wysokości 19.600 zł, 2. pozwana J. W. otrzymała: - od powoda A. J.

(2)kwotę 5000 zł tytułem zadatku, - od powoda G. P. kwotę 5000 zł tytułem zadatku. Podsumowując, powodowie podnieśli, że pozwany P. S.

(1)otrzymał łącznie kwotę 49.950,45 zł, zaś pozwana J. W. otrzymała kwotę 10.000 zł. Pismem z 1 marca 2017 r. pozwany P. S.

(1)zakwestionował powództwo zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, zaprzeczając wszystkim twierdzeniom powodów. Wniósł ponadto o przyznanie na rzecz reprezentującego go pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Pozwany podniósł zarzut pozorności umowy przedwstępnej zawartej pomiędzy stronami w dniu 14 października 2010 r. Zakwestionował otrzymanie od powodów zadatku w kwocie 20.000 zł, podnosząc, że został zmuszony przez powodów, którzy wykorzystali jego przymusowe położenie oraz brak rozeznania, świadomości i swobody, do pokwitowania odbioru powyższej kwoty w akcie notarialnym. Zakwestionował ponadto autentyczność podpisów pod częścią pokwitowań odbioru dalszych sum pieniężnych, przedstawionych przez powodów. Podniósł także zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku. Wskazał nadto, że nie jest wzbogacony i zobowiązany do zwrotu jakichkolwiek kwot na rzecz powodów, nie jest w ich posiadaniu, co więcej nigdy nie musiał liczyć się z obowiązkiem ich zwrotu. Pieniądze, które otrzymywał od powodów, miały zostać przeznaczone - w uzgodnieniu z powodami - na remont lokalu powoda A. J.

(2)przy ul. (...) w Ł. ; na lokal ten pozwany poczynił nakłady w kwocie ok. 40.000 zł. W piśmie z dnia 17 marca 2017 r. pozwany P. S.

(1)podniósł zarzut sprzeczności żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego, w szczególności wobec wskazania w akcie notarialnym ceny 60.000 zł w miejsce rzeczywistej – 120.000 zł celem uniknięcia obciążeń podatkowych. Pozwana J. W. w piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2017 r. wniosła o oddalenie powództwa w stosunku do niej w całości w kształcie zmodyfikowanym przez powodów, a także o zasadzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. W uzasadnieniu swego stanowiska podniosła zarzut przedawnienia kierowanego przeciwko niej roszczenia z umowy przedwstępnej. Na rozprawie w dniu 24 maja 2017 r. strona powodowa cofnęła powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie kwoty 49,55 zł, tj. w zakresie różnicy między kwotą pierwotnie dochodzoną pozwem a kwotą żądania sprecyzowaną w piśmie z 9 listopada 2016r. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2018r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi umorzył postępowanie w zakresie kwoty 49,55 zł. Nadto Sąd I instancji zasądził od P. S.

(1)na rzecz : a. A. J.

(2)kwotę 19.880,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 kwietnia 2014r. do dnia zapłaty. b. G. P. kwotę 19.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 kwietnia 2014r. do dnia zapłaty . W pozostałej części powództwo zostało oddalone. Sąd I instancji zasądził od powodów na rzecz radcy prawnego S. C. w częściach równych kwotę 4428 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oddzielonej pozwanej J. W. z urzędu .Nadto, Sąd I instancji przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 4428 zł radcy prawnemu E. B. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. Sąd I instancji zasądził także od A. J.

(2)i G. P. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwoty po 369,57 zł, tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od oddalonej części powództw nie obciążył pozwanego P. S.

(1)kosztami procesu. Pozwany P. S.

(1)wniósł apelację od powyższego rozstrzygnięcia w części uwzględniającej żądanie pozwu. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu: 1naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj.: 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zaniechanie dokonania wszechstronnej i dogłębnej analizy całości zebranego sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego a tym samym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i: a. przyjęcie, że pozwany P. S.

(1)otrzymał tytułem reszty ceny sprzedaży nieruchomości przy ul (...) w Ł. po zawarciu umowy przedwstępnej od P. S.

(1)w okresie od dnia 15 kwietnia 2011 do 6 grudnia 2012r. gotówką kwotę 19.880 oraz od G. P. od dnia 10 listopada 2010 do 17 grudnia 2012r. kwotę 19.600 zł i jednocześnie uznanie, że kwoty te były wpłacone na poczet ceny za nieruchomość przy Al.(...) w Ł. , podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika , aby kwoty te zostały wpłacone przez powodów tytułem reszty ceny sprzedaży nieruchomości, a wręcz przeciwnie wynika, że kwoty te pozwany P. S.

(1)otrzymał na przeprowadzenie remontu lokalu powoda A. J.

(2)przy ul. (...) w Ł. i tym samym nie można przyjąć, by pozwany otrzymał świadczenie nienależne, czy też był bezpodstawnie wzbogacony i musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu, b. przyjęcie z jednej strony, że powodowie nie wywiązali się z obowiązku zapłaty pozostałych sum na poczet reszty ceny sprzedaży nieruchomości położonej w Ł. przy Al. (...) w kwotach i terminach określonych w umowie przedwstępnej i uznanie tego przez Sąd I instancji za okoliczność bezsporną, a z drugiej strony przyjęcie, że pozwany otrzymał gotówką kwoty od powodów na poczet ceny zapłaty za nieruchomość, c. przyjęcie, że kwestie rozliczeń wydatków z tytułu remontu lokalu przy ul. (...) w Ł. oraz ewentualny wzrost wartości lokalu powoda A. J. na skutek remontu wykonanego w tym lokalu wykracza poza przedmiot postępowania, d. przyjęcie, że pozwany musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu kwot przekazanych przez powodów, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że pozwany otrzymywał te kwoty na przeprowadzenie remontu, pozwany skonsumował środki na przeprowadzenie remontu i nigdy nie miał świadomości, że przekazywane mu środki miały być zapłatą za nieruchomość, e. przyjęcie, że pozwany otrzymał gotówką łącznie kwotę w wysokości 19.600 zł od powoda G. P. , podczas gdy żaden ze świadków nie wskazał, żeby pozwany otrzymał od powoda jakiekolwiek kwoty, zaś ze złożonych do akt poświadczeń nie sposób jednoznacznie stwierdzić, które kwoty zostały wpłacone przez którego z powodów, f. pominięcie zeznań świadka A. M. z uwagi na brak wiedzy świadka o okolicznościach istotnych dla sprawy, podczas gdy świadek A. M. wskazała na okoliczności przeprowadzenia przez pozwanego remontu lokalu położonego przy ul. (...) w Ł. , g. uznanie za wiarygodne zeznań świadka B. G. , który to świadek jako konkubent powoda był z oczywistych względów zainteresowany pozytywnym rozstrzygnięciem sporu, h. przyjęcie, że roszczenie powodów nie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

1. art. 278 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i tym samym : a. oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. budownictwa na okoliczność wartości nakładów poniesionych przez pozwanego na remont lokalu przy ul. (...) w Ł. , b. oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry i biegłego psychologa na okoliczność wskazaną przez pozwanego z uwagi na to, że wnioskowany dowód był nieadekwatny do zgłoszonej tezy, podczas gdy pozwany wnioskował o przeprowadzenie tego dowodu na okoliczność braku możliwości liczenia się przez pozwanego z obowiązkiem zwrotu kwoty przekazanej przez powodów;
2. art. 328 § 2 k.p.c. poprzez sporządzenia uzasadnienia w sposób wewnętrznie sprzeczny ; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
3. art. 410 w zw. z art. 409 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie , że kwoty otrzymane przez pozwanego zostały zapłacone na poczet ceny z umowy przyrzeczonej do której zawarcia nie doszło i w konsekwencji powinny zostać zwrócone jako świadczenie nienależne zaś pozwany powinien liczyć się z obowiązkiem ich zwrotu, podczas gdy z materiału dowodowego wynikało, że pozwany otrzymał wpłaty gotówkowe na przeprowadzenie remontu lokalu przy ulicy zakrzewskiej w Ł. , po drugie nie można jednoznacznie stwierdzić, że powodowie płacili pozwanemu kwoty pieniężne na poczet ceny za nieruchomość położoną w Ł. przy Al. (...) , po trzecie pozwany skonsumował środki na remont lokalu przy ul. (...) i nigdy nie miał świadomości, że przekazywane mu kwoty stanowią zapłatę na nieruchomość położoną w Ł. przy Al. (...) ;
4. art. 5 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nieuwzględnienie zarzutu pozwanego co do sprzeczności żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego;
5. art. 65 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i dokonanie wykładni oświadczenia woli dot. przeznaczenia wpłacanych przez powodów kwot w sposób odbiegający od zgodnej woli stron i przyjęcie, że kwoty te były przeznaczone na poczet zapłaty ceny za nieruchomość , podczas gdy kwoty te miały być przeznaczone na remont lokalu przy Z. w Ł. . W konkluzji skarżący wniósł o : 1.dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw budownictwa i jednocześnie i jednocześnie przeprowadzenie tego dowodu na tezę zakreśloną przez pozwanego wyjaśniając, że oddalenie tego dowodu przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017r. miało istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia; 2.dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry i psychologa na okoliczność wskazaną przez pozwanego wyjaśniając , że oddalenie tego wniosku dowodowego przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017r. miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia;
6. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości;
7. zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym, koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części;
8. z ostrożności procesowej pozwany wniósł o nie obciążanie pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego w razie oddalenia apelacji. Powodowie z odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie, jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Wbrew zarzutom skarżącego podniesionym apelacji, Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, znajdujących pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodnym i trafnie określił konsekwencje prawne z nich wynikające. Ustalenia stanu faktycznego poczynione przez Sąd I instancji, Sąd Okręgowy przyjmuje za własne bez konieczności ponownego ich przytaczania. W szczególności, nie znajdują żadnego uzasadnienia zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art.278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. . W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd I instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw budownictwa na okoliczność wartości nakładów poniesionych przez pozwanego na remont przy ul. (...) w Ł. . Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że okoliczność ta nie miała dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotnego znaczenia. W toku postępowania pozwany nie zgłosił wierzytelności z tytułu przeprowadzonego remontu do potrącenia, nie wystąpił też z powództwem wzajemnym. Rację ma Sąd I instancji i w tym zakresie, że opinia biegłego ds. budownictwa na okoliczność wartości nakładów nie przyczyniłaby się do ustalenia, z jakiego tytułu powodowie przekazywali pozwanemu pieniądze, których zwrotu obecnie dochodzą, ani wyjaśnienia pochodzenia środków na remont. Zasadnie także Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia pozwanego w chwili sporządzania pokwitowań, braku świadomości i swobody w zakresie oświadczeń o przyjmowaniu pieniędzy od powodów, wykorzystania przez powodów przymusowej sytuacji pozwanego i choroby, nieprzekazywania kwot na poczet ceny sprzedaży, brak możliwości liczenia się przez pozwanego z obowiązkiem zwrotu i próby doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Wnioskowany dowód był nieadekwatny do zakreślonej tezy. Psycholog ani psychiatra nie mogliby wypowiedzieć się o faktach takich, jak ewentualny wyzysk pozwanego ze strony powodów, czy faktyczne nieprzekazywanie P. S.

(2)pieniędzy mimo kwitowania ich odbioru przez pozwanego. Całkowicie bezpodstawny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 328 § 2 k.p.c. . Wbrew zarzutom skarżącego podniesionym w apelacji, uzasadnienie Sądu I instancji jest wewnętrznie spójne. Nie ma żadnej sprzeczności w okoliczności, że powodowie przekazali pozwanemu kwoty ustalone przez Sąd I instancji z tym, że zapłata tych kwot nastąpiła z naruszeniem terminów opisanych w umowie przedwstępnej. Całkowicie chybiony jest także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Powodowie w rozpoznawanej sprawie dochodzili od pozwanego kwot, których przekazanie wynikało z treści umowy przedwstępnej i których odbiór tytułem rozliczenia za nieruchomość kwitował pozwany. Pokwitowania znajdują się w aktach sprawy ( -k. 224- 272). Na pokwitowaniach tych znajdują się zapisy od którego z powodów pozwany otrzymał poszczególne kwoty oraz oświadczenia pozwanego, że kwitowane kwoty otrzymał z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości położonej w Ł. Al. (...) . W toku postępowania przed Sądem I instancji pozwany kwestionował autentyczność podpisów pod pokwitowaniami wydanymi powodom już po podpisaniu umowy przedwstępnej. Dowodem, który zmierzał bezpośrednio i jednoznacznie do zweryfikowania, czy podpisy pochodzą od pozwanego, była opinia biegłego sądowego z zakresu analizy pisma ręcznego. Dowód ten został na wniosek pozwanego przeprowadzony, a wnioski biegłego nie były następnie kwestionowane przez żadną ze stron. Zgodnie z tą pinią podpisy na pokwitowanych zostały nakreślone przez pozwanego. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że kwoty które otrzymywał pozwany od powodów dotyczyły rozliczenia z innego tytułu, niż opisany w pokwitowaniach wystawionych przez powzanego. Sąd I instancji zasadnie pominął dowód z zeznań świadka A. M. . Świadek A. M. zeznania swoje w zakresie istotnym dla wyniku postępowania opierała jedyni na relacjach poznanego. Świadek ten nie znał powodów, nigdy nie była obecna przy przekazywaniu pieniędzy pozwanemu i nie wie, z jakiego tytułu były przekazywane konkretne kwoty kwitowane przez pozwanego. Bezzasadne są także zarzuty skarżącego w zakresie oceny wiarygodności zeznań świadka B. G. . Świadek ten pozostaje w konkubinacie z powodem A. J. , niemniej jednak świadek była pracownikiem spółki (...) i był obecna przy wręczaniu pieniędzy pozwanemu i podpisywaniu pokwitowań przez pozwanego. W tym zakresie zeznania świadka znajdowały oparcie w pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym – w tym z treścią dokumentów załączonych do akt sprawy. Nie znajdują także zarzuty skarżącego w tym zakresie, że bark jest dowodów na okoliczność, iż otrzymał od powoda G. P. kwotę 19.600 zł. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie są sprzeczne z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym – w szczególności z treścią dokumentów, w tym również pokwitowań załączonych d akt sprawy. Nie znajdują także uzasadnienia zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 410 i 409 k.c. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że w świetle materiału dowodowego zebranego sprawie, zaliczka uiszczona przez powodów na poczet reszty ceny z przyrzeczonej umowy sprzedaży, ponad kwotę zadatku, zbliżyła się swą wysokością do wskazanej w umowie przedwstępnej kwoty umówionej ceny. W razie zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży uiszczona przez kupujących kwota podlegałaby zarachowaniu na poczet ustalonej ceny i stała świadczeniem definitywnym. Ponieważ jednak nie doszło do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży, kwota zapłacona na poczet ceny powinna zostać zwrócona, jako świadczenie nienależne ( art. 410 § 2 k.c. ). Nienależne świadczenie powinno być przy tym zwrócone w pełnym zakresie, tj. bez możliwości ograniczenia jego wysokości na podstawie art. 409 k.c. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art.5 k.c. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, pozwany na przestrzeni ponad dwóch lat przyjmował pieniądze od powodów i z nich korzystał, choćby remontując lokal, w którym zamieszkiwał z partnerką. Pozwany wiedział o przeszkodach do zawarcia umowy przyrzeczonej (początkowo brak księgi wieczystej, nieuregulowane sprawy podatkowe, brak ostatecznego konsensusu, co do ceny). W efekcie do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło. Rację ma Sąd I instancji, że za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należałoby uznać zatrzymanie przez pozwanego zarówno udziału w nieruchomości, jak i środków pieniężnych uiszczonych przez powodów na poczet ceny, choćby w mniemaniu pozwanego cena wskazana w umowie przedwstępnej była nieadekwatna do rzeczywistej wartości udziałów. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na zasadzie art. 98 k.p.c. i obciążył nimi pozwanego. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do odstąpienia od obciążenia pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro pozwany zapoznał się z treścią wyroku Sądu I instancji oraz argumentacją zawartą w jego uzasadnieniem, a mimo to zdecydował się na złożenie apelacji, która była całkowicie bezzasadna, to powinien ponieść koszty postępowania wywołane swoim działaniem. Wysokość kosztów obciążających pozwanego na rzecz powodów została określona na podstawie § 10 ust. 1 pkt1 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 poz.265) . Wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu urzędu w postepowaniu apelacyjnym została określona na podstawie §8 pkt 5 w zw. z § 16 ust. 1 pkt1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. z 2019 r. poz.68 ).