Sygn. akt III Ca 1307/19 POSTANOWIENIE Dnia 2 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion - Hajduk Sędziowie Sądu Okręgowego: Leszek Dąbek Marcin Rak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2020 r. w Gliwicach sprawy z wniosku M. G. ( G. ) z udziałem (...) Spółki Akcyjnej w K. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji uczestnika postępowania od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 9 lipca 2019 r., sygn. akt I Ns 948/18 postanawia: 1. uznać zaskarżone postanowienie jako końcowe i zmienić je w ten sposób, że:
- a)oddalić wniosek;
- b)zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 2. zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. SSO Marcin Rak SSO Magdalena Balion-Hajduk SSO Leszek Dąbek Sygn. III Ca 1307/19 UZASADNIENIE Postanowieniem wstępnym z 9 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim uznał roszczenie wnioskodawcy M. G. o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości położonej w R. obejmującej działkę nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta (...) , na rzecz przedsiębiorcy (...) S.A. którego własność stanowi linia energetyczna 110 kV przebiegająca przez tę nieruchomość, polegającej na tym że przedsiębiorca może korzystać z tej linii zgodnie z jej przeznaczeniem – za usprawiedliwione co do zasady. Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem działki nr (...) położonej w R. , objętej księgą wieczystą nr (...) . W księdze wieczystej nie ma wpisów dotyczących obciążenia tej nieruchomości prawem związanym z linią energetyczną. Własność nieruchomości wnioskodawca nabył odpłatnie umową sprzedaży z dnia 11 września 1992 roku. Wnioskodawca pismem z 5 lutego 2018 roku wezwał uczestnika do ustanowienia służebności przesyłu na przedmiotowej nieruchomości, ale przedsiębiorca przesyłowy odmówił podnosząc, że przysługuje mu prawo w postaci służebności gruntowej nabytej w drodze zasiedzenia. Przez przedmiotową działkę we wschodniej części przebiega linia wysokiego napięcia 110 kV. Na działce nie ma posadowionego słupa energetycznego. Linię energetyczną wzniesiono na przełomie lat 50 – tych i 60 tych XX wieku. Od tego czasu linia jest użytkowana. W dniu 30 maja 1959 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. wydało w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku decyzję na mocy której zezwolono Zakładowi (...) w B. na budowę linii napowietrznej 110 kV na terenie położonym w R. . Orzeczenie upoważniło przedstawicieli Zakładu (...) do wstępu na nieruchomości prywatne w celu zbudowania linii napowietrznej. Decyzja nie zawiera określeń nieruchomości, których dotyczy. W dniu 19 czerwca 1959 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. wydało w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku decyzję na mocy której zezwolono Zakładowi (...) w B. na budowę linii napowietrznej 110 kV na terenie położonym w R. . Decyzja nie zawiera określeń nieruchomości, których dotyczy. Przedmiotowa linia była w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Zakłady (...) (utworzonego w 1958 roku) a w ramach tego przedsiębiorstwa zarządzał nią Zakład (...) w B. . Przedsiębiorstwo zostało podzielone w 1976 r. na zakłady, jednym z nich był Zakład (...) , któremu przekazano w zarząd znaczną cześć terenów Zakładu (...) w tym rejon energetyczny R. i rejon energetyczny W. . Zarządzeniem Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 22 kwietnia 1985 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe (...) , który przejął mienie wymienionych zakładów, które wcześniej wchodziły w skład Zakładów (...) . Zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 roku utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakład (...) . Przedsiębiorstwu przydzielono składniki mienia powstałe z podziału przedsiębiorstwa (...) , zgodnie z ustaleniami komisji. Następcą prawnym tego przedsiębiorstwa państwowego był (...) S.A. w G. , który zbył przedsiębiorstwo na rzecz (...) S.A. , który następnie działał pod firmą (...) S.A. w G. a następnie został przejęty przez uczestnika - (...) S.A. w K. . Sąd Rejonowy uznał, że na podstawie art. 305 1 k.c. wniosek o ustanowienie służebności przesyłu zasługuje na uwzględnienie. Bezsporne było, że na nieruchomości wnioskodawcy znajdują się urządzenia przesyłowe (w postaci przewodów energetycznych) stanowiące własność uczestnika. Uczestnik postępowania powołał się na tytuł prawny w postaci decyzji z 30 maja 1959 oku zezwalającej na wejście w teren celem budowy linii, wydanej na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie i wywłaszczania nieruchomości. Sąd I instancji podkreślił, że ograniczenie własności na podstawie art. 35 tejże ustawy mieści się w granicach szeroko rozumianego wywłaszczenia, co wiąże się z trwałością stanu, jaki decyzja stwarza, obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji. Niemniej decyzja, którą przedłożył uczestnik z 30 maja 1959 roku oraz decyzja 19 czerwca 1959 roku nie mają żadnego prawnego znaczenia, ponieważ nie wskazują jakich nieruchomości dotyczą. Są to więc decyzje w przedmiocie wywłaszczenia (wywłaszczenia w pewnym zakresie) niewskazujące kto i z jakiego majątku jest wywłaszczany. Decyzja o wywłaszczeniu bez wskazania wywłaszczanej nieruchomości jest obarczona nieusuwalną wadą prawną. Sąd Rejonowy za nieuzasadniony uznał zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Uczestnik podniósł, że linia istniała już na pewno 31 grudnia 1959 roku, czemu wnioskodawca nie zaprzeczał. Służebność ta mogłaby zostać nabyta w przy przyjęciu dobrej wiary z dniem 2 stycznia 1975 roku przez Skarb Państwa (uczestnik powołał się na domniemanie dobrej wiary wynikające z art. 7 k.c. ) lub w złej wierze z dniem 2 stycznia 1985 roku, zgodnie z obowiązującą od 1 stycznia 1965 roku regulacja kodeksu cywilnego , który skracał terminy zasiedzenia do 20 lat w złej wierze i 10 lat w dobrej wierze ( art. 174 k.c. w zw. z art. 292 k.c. ). Zgodnie z art. XLI ustawy wprowadzającej kodeks cywilny do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego , stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. W § 2 zawarto regulację, że jeżeli termin zasiedzenia według kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych (a był krótszy o 10 lat), bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. W danym wypadku należałoby stosować przepisy nowe. Jak wskazano art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej wiary. Sąd Rejonowy stwierdził, że brak jest jednak podstaw aby przyjmować dobrą wiarę podmiotu wznoszącego linię energetyczną. W przypadku zasiadywania nieruchomości lub praw na nieruchomości, ze względu na instytucję ksiąg wieczystych oraz wymóg obrotu nieruchomościami i obciążenia nieruchomości w formie notarialnego, najczęściej dochodzi do zasiadywania w złej wierze i tak jest również w rozpatrywanym wypadku, na co wskazują bezsporne okoliczności ujawnione w sprawie. Skarb Państwa nabył służebność gruntową w dniu 2 stycznia 1985 roku. Służebność ta została przeniesiona następnie na następców prawnych – przedsiębiorstwa przesyłowe – w tym wypadku (...) S.A. w G. . W ocenie Sądu I instancji nabycie służebności przez zasiedzenie, nie okazało się trwałe z uwagi na regulację art. 5, 6 i 7. Wnioskodawca nabył w dobrej wierze odpłatnie nieruchomość bez obciążenia służebnością, korzystając z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Sąd Rejonowy uznał także, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątki określone w art. 7 pkt 1 i 5 u.k.w.h. które wyłączają rękojmię. Art. 7 pkt 5 u.k.w.h. mówi o tym, że rękojmia nie działa przeciwko służebności przesyłu, ale należy pamiętać, że uczestnik (jego poprzednik prawny) nie nabył w drodze zasiedzenia służebności przesyłu, lecz służebność gruntową o treści odpowiadającej takiej służebności. Ponadto przepis art. 7 pkt 5 u.k.w.h. był wprowadzony do porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 roku, zaś wnioskodawca nabył swoją nieruchomość w dniu 11 września 1992 roku, a więc oczywiste jest, że do oceny skutków transakcji nabycia nieruchomości w tym dniu nie wolno stosować przepisu, który wszedł w życie kilkanaście lat później. Uczestnik nie może się też bronić w oparciu o art. 7 pkt 1 u.k.w.h. podnosząc, że nieruchomość została obciążana prawem z mocy ustawy – gdyż służebność została nabyta przez zasiedzenie. Art. 7 ma charakter wyjątku i nie powinien być interpretowany w ten sposób, że liczba praw przeciwko, którym rękojmia wiary publicznej nie działa będzie nieograniczona. Ustawodawcy chodziło co do zasady o określone rodzaje praw a nie sposób ich powstania. W ten sposób ustawodawca chroni prawo drogi koniecznej, prawo dożywocia, służebność przesyłu (ale dopiero od 3 sierpnia 2008 roku), służebność związaną z przekroczeniem granic gruntu przy wznoszeniu budynku ( art. 151 k.c. ). W ocenie Sądu rejonowego przy wykładni przepisu wspomóc się wykładnią funkcjonalną i stwierdzić, że w art. 7 pkt 1 u.k.w.h., gdy mowa prawach obciążających nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu, to ustawodawca miał na myśli konkretne rodzaje praw, które powstają z mocy ustawy, a nie zasiedzenie czyli instytucję prawną, która statuuje pewien ogólny sposób powstawania różnorodnych służebności, a zatem fakt nabycia służebności przez zasiedzenie – przez poprzednika prawnego uczestnika, nie wyłącza możliwości z korzystania z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przez nabywcę nieruchomości obciążonej zasiedzianym prawem, jeśli nabywca działał w dobrej wierze a nabył nieruchomość odpłatnie – co miało miejsce rozpoznawanej sprawie. Z chwilą nabycia tej nieruchomości przez wnioskodawcę zasiedziana służebność wygasła. Ostatecznie więc mimo, że do zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu doszło w 1985 roku, obecnie taka służebność nie istnieje. Uczestnik postępowania zaskarżył postanowienie w całości, zarzucając: - naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 318 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie orzeczenia wstępnego w sytuacji, gdy wydanie orzeczenia wstępnego w okolicznościach niniejszej sprawy jest niedopuszczalne, - naruszenie przepisów prawna ma prawa materialnego, to jest: art. 35 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji ustalenie, że przedłożona przez uczestnika decyzja z 30 maja 1959 roku nie wywołuje skutków prawnych, podczas gdy decyzja ta jest skuteczna, pozostaje w obrocie prawnym, a nadto jej treść pozostaje spójna z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie, wskazując w ten sposób precyzyjnie nieruchomości objęte wywłaszczeniem, art. 7 k.c. w związku z art. 6 k.c. przez ich niezastosowanie i uznanie, że w chwili objęcia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w posiadanie poprzednik prawny uczestnika znajdował się złej wierze, podczas gdy w sprawie nie doszło do obalenia domniemania dobrej wiary, art. 7 pkt 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez błędną wykładnię i przyjęcie, że służebność gruntowa o treści odpowiadającej służebności przesyłu przysługującej w uczestnikowi postępowania wygasła z uwagi na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, podczas gdy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączona względem praw powstałych z mocy ustawy, a tym bardziej nie prowadzi do ich wygaśnięcia. W oparciu o te zarzuty w skarżący wniósł o zmianę postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie wniosku w całości i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji znajdujące pełne odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym nie były przez wnioskodawcę i uczestnika postępowania kwestionowane, są prawidłowe i jako takie Sąd odwoławczy ustalenia te podziela i przyjmuje za własne. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w apelacji po pierwsze, wskazać należy, iż Sąd Rejonowy nie naruszył regulacji przepisu art. 318 § 1 k.p.c. w związku z artykułem 13 § 2 k.p.c. wydając w niniejszej sprawie postanowienie wstępne. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2017 r. sygn. III CZP 34/17 w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu jest dopuszczalne wydanie, na podstawie art. 318 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. , postanowienia wstępnego o uznaniu żądania ustanowienia tej służebności za usprawiedliwione w zasadzie. Sąd Rejonowy prawidłowo także uznał, że nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości wnioskodawcy w trybie art. 35 ustawy o zasadach i trybie i wywłaszczania nieruchomości. Decyzja Powiatowej Rady Narodowej w W. z 30 maja 1959 roku zezwala na zasadzie art. 35 cytowanej wyżej ustawy Zakładowi (...) w B. na budowę linii napowietrznej 110 Kv na terenie położonym w R. , J. , W. i M. zgodnie z lokalizacją szczegółową nr 182/59 wydaną w przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego z 19 maja 1959 roku. Decyzja upoważnia przedstawicieli zakładu do wstępu na nieruchomości prywatne w celu zbudowania linii napowietrznej i czynności związanych z jej konserwacją i naprawami, po uprzednim dokonaniu szczegółowego opisu upraw i plonów znajdujących się na nieruchomościach prywatnych z udziałem przedstawicieli Prezydiów Rad Narodowych i zobowiązuje Zakład do wypłaty odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i w ciągu 30 dni od powstania strat. Z treści tej decyzji wynika, że została ona doręczona wyłącznie adresatowi to jest Zakładowi (...) w B. . Uczestnik postępowania przedłożył również zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej nr 182/59 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego, o której mowa w decyzji z 30 maja 1959 roku zawierające zatwierdzanie lokalizacji szczegółowej budowy linii napowietrznej wysokiego napięcia z 110 Kv na terenie położonym w R. , R. , J. , W. i M. , oznaczonej na załączonym planie. Wskazuje, iż teren ten stanowi własność państwową i prywatną. Jak wynika przy adnotacji na zaświadczeniu nie została ona doręczona z właścicielom nieruchomości, przez które miała przed miała przechodzić projektowana linia energetyczna. Sąd Rejonowy prawidłowo wskazał, iż wobec takich braków nie można uznać, że doszło do skutecznego wywłaszczenia nieruchomości wnioskodawcy. Decyzja o wywłaszczeniu winna bowiem precyzyjnie wskazywać grunt, którego dotyczy, jego właściciela oraz oznaczenie geodezyjne i wieczystoksięgowe nieruchomości. Decyzja pozbawiona tych podstawowych elementów nie może wywołać skutków prawnych. Jako uzasadniony natomiast należało uznać zarzut naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , zgodnie z którym rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko prawom obciążającym nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu. Wbrew wywodom Sądu I instancji w tej materii orzecznictwo Sądu Najwyższego jak i sadownictwa powszechnego jest spójne , uznając że przepis ten odnosi się do zasiadywanych, a nieujawnionych w księgach wieczystych służebności. Jak orzekł Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 marca 2017 r. sygn. II CSK 462/16 wpisy w księgach wieczystych na gruncie obecnego stanu prawnego nie mają bezpośredniego znaczenia dla zasiedzenia nieruchomości, czy służebności, gdyż dopuszczalne jest zasiedzenie contra tabulans. W art. 7 u.k.w.h. ustawodawca przewidział przypadki, w których wyłączono działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych ( art. 5 u.k.w.h.). Innymi słowy rękojmia nie działa przeciwko uprzywilejowanym prawom, które wymieniono w tym przepisie. Unormowanie to znajduje zastosowanie więc do praw uprzywilejowanych, których nie ujawniono w księdze wieczystej. Ustawodawca w art. 7 ust. 1 u.k.w.h. zdecydował się wyłączyć działanie rękojmi przeciwko prawom, które ex lege obciążają nieruchomość i jak podkreśla się w literaturze dokonał tego w interesie publicznym. Unormowanie to stosuje się do służebności gruntowej i służebności przesyłu, które zostały nabyte w drodze zasiedzenia ( art. 292 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. ). Gdy powstaje służebność w wyniku zasiedzenia, jej tytułem prawnym jest ustawa, co oznacza spełnienie hipotezy normy wynikającej z art. 7 pkt 1 u.k.w.h. Sąd Najwyższy pogląd ten wyraził także w postanowieniu Sądu z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. IV CSK 531/15 oraz z dnia 12 października 2017 r., sygn. IV CSK 687/16, w którym stwierdził, że chwilą uzyskania własności urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomościach będących wówczas własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo państwowe uzyskiwało - z mocy prawa oraz jako prawo związane z własnością tych urządzeń i obciążające owe nieruchomości - służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu. Prawo to, jako powstałe z mocy prawa objęte jest działaniem art. 7 pkt 1 u.k.w.h., oraz art. 1000 § 2 pkt 1 k.p.c. Obliguje wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości, na których posadowione są urządzenia przesyłowe, do znoszenia ich istnienia, jak również uprawnia każdoczesnego właściciela urządzeń do korzystania z nieruchomości w odpowiednim zakresie. Skoro zatem bezspornie ustalono w niniejszej sprawie, że linia energetyczna wysokiego napięcia na pewno istniała na nieruchomości wnioskodawcy 31 grudnia 1959 roku, służebność gruntowa o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu została nabyta przez Skarb Państwa w złej wierze z dniem 2 stycznia 1985 roku, zgodnie z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. XLI ustawy wprowadzającej kodeks cywilny . Sąd I instancji rozważając przesłanki zasiedzenia słusznie wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia dobrej wiary przedsiębiorstwa wznoszącego linię energetyczną. Przedsiębiorca nie dysponował tytułem prawnym do zajęcia nieruchomości, decyzja z 30 maja 1959r. nie wymienia nieruchomości wnioskodawcy, przedsiębiorstwo nie zawierało także jakichkolwiek umów indywidualnych z poprzednimi właścicielami tej nieruchomości, które mogłyby ewentualnie wskazywać na dobrą wiarę posiadacza w zakresie służebności. Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocy art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie wstępne uznając je za postanowienie końcowe i oddalając wniosek o ustanowienie służebności przesyłu wobec posiadania przez uczestnika ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu nabytego na skutek zasiedzenia. Wobec spornych interesów wnioskodawcy i uczestnika Sąd odwoławczy zasądził od wnioskodawcy koszty postępowania za pierwszą i druga instancję zgodnie z art. 520 § 2 k.p.c. Na koszty postępowania odwoławczego złożyła się oplata od apelacji oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 200zł. SSO Marcin Rak SSO Magdalena Balion – Hajduk SSO Leszek Dąbek