Sad powszechny, I ACa 5/14

Sygn. akt I ACa 5/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Bogusław Dobrowolski (spr.) Sędziowie : SA Jarosław Marek Kamiński SO del. Jolanta Fedorowicz Protokolant : Sylwia Radek - Łuksza po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa J. M. przeciwko (...) w B. o uchylenie uchwały na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt I C 857/13 I. oddala apelację; II. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Białymstoku na rzecz adwokata R. M. kwotę 135 złotych podwyższoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 135 złotych tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej. UZASADNIENIE J. M. wystąpił przeciwko (...) w B. z pozwem o uchylenie uchwały nr (...) dotyczącej likwidacji zabudów balkonów budynku mieszkalnego pod tym adresem. Według powoda zabudowa balkonów należących do lokalu mieszkalnego nr (...) została wykonana bez zgody Wspólnoty i narusza jego prawa jako właściciela lokalu sąsiedniego, gdyż zabudowa ta ogranicza nieprzyjemne i szkodliwe zapachy oraz budynek potrzebuje remontu”. Jako podstawę prawną roszczenia wskazał na art. 25 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali . Zdaniem powoda uchwała ta narusza art. 22 ust. 1 i 3 tej ustawy, gdyż została podjęta w zakresie kompetencji zarządu – w zakresie czynności zwykłego zarządu – argumentacja z art. 22 ust. 3 ustawy. Uchybia ona także art. 22 ust. 3, gdyż przepis ten dla nadbudowy lub przebudowy nieruchomości wspólnej wymaga zgody Wspólnoty. Tymczasem ani lokator, ani właściciel lokalu nr (...) , nie uzyskali wymaganej zgody na dokonanie przebudowy balkonu. Pozwana (...) w B. , reprezentowana przez ustanowionego do jej reprezentacji kuratora, wniosła o oddalenie powództwa. Twierdziła, że uchwała, której uchylenia żąda powód nie istnieje, gdyż nie została podjęta ponieważ przeciwko jej podjęciu głosował większościowy właściciel – Gmina B. – Zarząd Mienia (...) . Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 8 listopada 2013r., sygn. I C 857/13, oddalił powództwo nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Białymstoku na rzecz adwokata R. M. kwotę 180 zł powiększoną o należny VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oraz na rzecz adwokata M. P. kwotę 180 zł powiększoną o należny VAT tytułem opłaty za czynności kuratora Zgodnie z ustaleniami tego Sądu powód jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku wielorodzinnym przy ul. (...) w B. . Właścicielem pozostałych mieszkań znajdujących się w tym budynku jest Gmina B. – Zarząd Mienia (...) . W skład zarządu (...) wchodzi powód oraz I. M. . Zarządcą Wspólnoty jest natomiast (...) Spółka z o.o. w B. . Z inicjatywy powoda, przeciwnego dokonywaniu przez mieszkańców (najemców lokali komunalnych) zabudowy balkonów, poddano pod głosowanie (...) projekt uchwały nakazującej rozbiórkę zabudowy wszystkim tym, którzy nie posiadają pozwolenia na jej wykonanie. W sytuacji braku dobrowolnej rozbiórki, jej likwidacja miałaby zostać wykonana na koszt posiadacza mieszkania w ciągu miesiąca od otrzymania zawiadomienia w tym przedmiocie. Głosowanie nad projektem przeprowadził zarządca (...) w drodze indywidualnego zbierania głosów, a jego prawidłowość nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Zawiadomieniem z dnia 14 kwietnia 2013 r. zarządca poinformował powoda, że w głosowaniu, które odbyło się w dniu 11 kwietnia 2013 r. (...) nie podjęła uchwały nr (...) w sprawie likwidacji balkonów w budynku przy ul. (...) w B. . Sąd Okręgowy następnie odniósł się do kwestii reprezentacji pozwanej (...) w niniejszym procesie. Wskazał na art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o własności lokali , zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. W niniejszej sprawie powodem był jeden z członków zarządu pozwanej (...) co wykluczało jego udział po jej stronie, jako członka jej organu reprezentacji. Pomiędzy powodem, a (...) , której jest członkiem zarządu, występuje przynajmniej potencjalny konflikt interesów, co wyklucza jego udział w procesie w zasadzie po obu stronach procesowych. W tej sytuacji Sąd Okręgowy, kierując się art. 202 zd. 3 k.p.c. i art. 69 k.p.c. , ustanowił dla pozwanej kuratora. Sąd ten w dalszej kolejności stwierdził, iż głosowanie nad uchwałą nr (...) odbyło się, zgodnie z art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o własności lokali , w drodze indywidualnego zbierania głosów. Większością głosów właścicieli lokali, liczoną według wielkości udziałów, Wspólnota podjęła tzw. uchwałę negatywną, to jest uchwałę o odmowie podjęcia uchwały o zobowiązaniu mieszkańców budynku do likwidacji zabudów balkonów. Sąd Okręgowy wskazał na pogląd Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażony w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I ACa 103/11 ( LEX nr 798065) , że przepis art. 25 ust. 1 u.w.l. nie ogranicza prawa zaskarżania uchwał jedynie do tych, które pozytywnie rozstrzygają dany problem, oraz że wszystkie decyzje współwłaścicieli nieruchomości wspólnej, jej dotyczące, podejmowane są w formie uchwał. W związku z tym uchwała o odmowie podjęcia uchwały w brzmieniu zaproponowanym przez powoda, istnieje i może być przedmiotem pozwu o uchylenie. Sąd Okręgowy analizując przedmiot uchwały, jakim jest odmowa zobowiązania mieszkańców budynku do likwidacji zabudowy balkonów doszedł do wniosku, że należy on do kategorii czynności przekraczających zwykły zarząd w rozumieniu art. 22 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o własności lokali . Wskazał na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 7 marca 2008 r., III CZP 10/08 (Lex nr 348085), według którego elementy architektonicznej konstrukcji balkonu trwale połączone z bryłą budynku i na ogół usytuowane na zewnątrz w stosunku do przestrzeni wykorzystywanej do wyłącznego zaspokajania potrzeb mieszkaniowych przez osoby zamieszkałe w lokalu uznać należy za takie części budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właściciela lokalu, zatem - na podstawie art. 3 ust. 2 u.w.l. - powinny być kwalifikowane jako stanowiące nieruchomość wspólną. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że skoro zabudowa balkonu opiera się na jego ścianie zewnętrznej, konstrukcyjnej, należącej do elewacji budynku, ma związek z nieruchomością wspólną, do której elewacja należy. W rezultacie więc, kwestia zobowiązania posiadacza mieszkania do usunięcia zabudowy z elementu elewacji budynku i zarazem jego części konstrukcyjnej, wykracza poza zakres czynności zwykłego zarządu i winna być przez Wspólnotę rozstrzygana w drodze uchwały. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska powoda, że kwestionowana uchwała została podjęta sprzecznie z art. 22 ust. 1 i 3 ustawy o własności lokali . Jednocześnie nie dopatrzył się, by była ona sprzeczna z innymi przepisami prawa, czego powód zresztą nie podnosił. Dlatego Sąd Okręgowy oddalił powództwo na mocy art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokali . O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz kosztach kuratora dla pozwanej, orzekł zaś zgodnie z § 2 ust. 3 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . Apelację od tego wyroku wywiódł powód. Zaskarżył go w całości i zarzucił Sądowi Okręgowemu: 1/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 3 pkt 5 w zw. z ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. 2000.80.903 z późn. zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że uchwała nr (...) w przedmiocie likwidacji zabudów balkonów należących do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w B. nie jest sprzeczna z przepisem art. 22 ust. 1 i 3 ustawy, ani z innymi przepisami, podczas gdy uchwała nr (...) jest sprzeczna z przepisami prawa, tj. art. 22 ust. 3 pkt 5 ustawy albowiem sankcjonuje stan niezgodny z prawem- nie zobowiązuje do usunięcia zabudowy balkonowej, do dokonania której nie uzyskano zgody wyrażonej w uchwale Wspólnoty o czym mówi art. 22 ust. 3 pkt 5, ustawy, 2/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 i ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali poprzez błędną wykładnię i uznanie, że uchwała nr (...) należy do kategorii czynności przekraczających zwykły zakres czynności, stąd winna być podjęta przez Wspólnotę w drodze uchwały, podczas gdy z ugruntowanego stanowiska doktryny i judykatury wynika, że uchwała nr (...) należy do kategorii czynności zwykłego zarządu, albowiem ma charakter czynności zachowawczych i z założenia zmierza do ochrony wspólnego prawa, a zatem podjęcie uchwały przysługuje zarządowi, a przekazanie kompetencji do podjęcia uchwały nieuprawnionemu organowi- wspólnocie, stanowi prawnie niedopuszczalne ograniczenie swobody zarządu w podejmowaniu przez niego decyzji, a nadto uchwała narusza zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną, 3/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 233 kpc poprzez nierozważenie w sposób wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci twierdzeń strony wyrażonych w piśmie procesowym z dnia 26 czerwca 2013 r., w którym podniósł on, że uchwała nr (...) narusza przepis art. 22 ust. 3 ustawy o własności lokali , który dla nadbudowy lub przebudowy nieruchomości wspólnej wymaga zgody Wspólnoty mieszkaniowej, powtórzonego na rozprawie dnia 25 października 2013 r. Na podstawie tych zarzutów powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jest nieuzasadniona. Przedmiotem niniejszej sprawy jest oparte na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o własności roszczenie powoda żądającego uchylenia uchwały pozwanej (...) nr (...) w przedmiocie likwidacji zabudów balkonów budynku mieszkalnego. Zgodnie z listą głosowania za podjęciem tej uchwały głosował powód, zaś przeciwko niej Gmina B. , posiadająca 96,3% udziałów (k. 5 odw.). Uchwała ta więc nie zapadła większością, o której mowa w art. 23 ust. 2 ustawy w własności lokali. Kwestia zaskarżenia tzw. negatywnych uchwał podmiotów zbiorowych różnie jest postrzegana w praktyce sądowej. Reprezentowane są stanowiska, zgodnie z którymi uchwały podjęte bez wymaganej większości głosów są uchwałami nieistniejącymi ( por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006r., I CK 336/05 zbiór Lex nr 424423, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2012r., I ACa 2012r., LexPolonica nr 3941006). Z drugiej strony wskazuje się, że uchwały negatywne mogą być przedmiotem zaskarżenia ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2013r., V CSK 311/12- zbiór Lex nr 1331380, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2011r., I ACa 103/11- zbiór Lex nr 798065). Konsekwencją przyjęcia pierwszego z przedstawionych stanowisk byłby wniosek o niezasadności powództwa w niniejszej sprawie bez konieczności badania jego merytorycznej zasadności. Z kolei aprobata drugiego z nich oznaczałaby konieczność ustosunkowania się do zarzutów zawartych w pozwie. Sąd Apelacyjny nie przesądzając trafności każdego z tych stanowisk doszedł w niniejszej sprawie do wniosku, iż charakter niniejszej sprawy wymaga ustosunkowania się do podstaw wskazanych w powództwie. Powód początkowo powoływał się w niniejszej sprawie na to, iż kwestia usunięcia zabudów balkonów należy do kategorii czynności zwykłego zarządu należących do kompetencji zarządu i w konsekwencji ingerencja wspólnoty stanowiła naruszenie art. 22 ust. 1 ustawy o własności lokali . Zdaniem Sadu Apelacyjnego powyższy wniosek byłby uzasadniony w sytuacji, gdy doszło do podjęcia pozytywnej uchwały wspólnoty naruszającej kompetencje zarządu. W niniejszej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia albowiem negatywna uchwała ze swej istoty nie ingeruje w uprawnienia zarządu. Z kolei zbyt daleko idące jest stanowisko skarżącego zawarte w apelacji, iż przedmiotowa negatywna uchwała będzie wiążąca dla zarządu, uniemożliwiając mu podjęcia działań leżących w jego gestii. Powód w niniejszej sprawie ponadto powoływał się także na to, iż przedmiotowa uchwała narusza art. 22 ust. 3 pkt 5 ustawy o własności lokali albowiem sankcjonuje stan niezgodny z prawem ponieważ dokonanie zabudowy balkonów wymagało zgody wspólnoty, która nie została udzielona. W tym miejscu wskazać należy na zeznania świadka J. C. , według którego zabudowa balkonów nie jest sprzeczna z prawem, zaś prawo budowlane nie wymaga na nie pozwolenia (k. 61). Powód skutecznie nie zakwestionował tych zeznań. Ponadto zgodnie z regułą określona w art. 6 kc nie udowodnił, iż sporne zabudowy balkonów, z uwagi na swój charakter, wymagały uprzedniego zezwolenia odpowiednich władz oraz stanowiły nadbudowę lub przebudowę nieruchomości wspólnej, o której mowa w w/w art. 22 ust. 3 pkt 5 ustawy o własności lokali . Jeżeli uznać, iż pozwana wspólnota odmawiając podjęcia pozytywnej uchwały w przedmiocie usunięcia zabudów balkonów działała w zakresie swych kompetencji (decydowania o czynnościach przekraczających zakres zwykłego zarządu), to jej stanowisko może być podważone na drodze stosownego żądania opartego na podstawie art. 24 ustawy o własności lokali . W przepisie tym chodzi o sprawy ważne z zakresu przekraczającego zwykły zarząd i umożliwia on zarządowi bądź zarządcy wymuszenie na właścicielach lokali wywiązanie się z obowiązku utrzymania nieruchomości w należytym stanie oraz rozwiązywanie spornych spraw na drodze sądowej (E. Bończak- Kucharczyk – komentarz do art. 24 ustawy o własności lokali). Zatem ustawa o własności lokali przewiduje możliwość dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu w sytuacji negatywnego stanowiska większości właścicieli lokali. Możliwość tę także należy brać pod uwagę przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Z uwagi na powyższe nie można zgodzić się z powodem, iż kwestionowana uchwała powinna być uchylona z powodu jej niezgodności z prawem lub naruszenia zasad prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego powód nie wykazał także, iż kwestionowana uchwała narusza jego interes. Wprawdzie kwestia ta nie została podniesiona w apelacji tym niemniej nie zostały przedstawione wnioski dowodowe, które umożliwiałyby weryfikację wcześniejszego stanowiska powoda w tym względzie. Reasumując, Sąd Apelacyjny uznał, iż zaskarżony wyrok Sądu I instancji oddalający powództwo nie narusza art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokali . Dlatego apelacja powoda została oddalona na mocy art. 385 kpc . O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z § 2 ust. 3 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., nr 461).