Sad powszechny, III AUa 828/20

Sygn. akt III AUa 828/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lutego 2021 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący sędzia Elżbieta Czaja Sędziowie: sędzia Krzysztof Szewczak (spr.) sędzia Lucyna Stąsik-Żmudziak (del.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. w L. sprawy W. Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o ustalenie wysokości emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 9 czerwca 2020 r. sygn. akt IV U 229/19 oddala apelację Lucyna Stąsik-Żmudziak Elżbieta Czaja Krzysztof Szewczak III AUa 828/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 lutego 2019 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił wnioskodawcy W. Ż. , ponownego ustalenia wysokości emerytury, nie uwzględniając okresu zatrudnienia od dnia 31 października 1961 r. do dnia 1 grudnia 1973 r. w Przedsiębiorstwie (...) w H. oraz w Przedsiębiorstwie (...) w L. Oddziale w H. . W odwołaniu od tej decyzji W. Ż. domagał się, po uprzednim uwzględnieniu spornego okresu zatrudnienia, zmiany zaskarżonej decyzji i ponownego ustalenia wysokości emerytury. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wnosił o jego oddalenie, podkreślając przy tym, że wnioskodawca na okoliczność zatrudnienia w spornym okresie, nie przedłożył jakiejkolwiek oryginalnej dokumentacji. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Zamościu zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenie, że przy obliczaniu wysokości emerytury W. Ż. , podlegają uwzględnieniu okresy jego zatrudnienia, jako składkowe, od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. w Przedsiębiorstwie (...) w H. oraz od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. w Przedsiębiorstwie (...) w L. . W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji ustalił, że W. Ż. , urodzony w dniu (...) , ma ustalone prawo do emerytury od dnia 1 grudnia 2006 r. W dniu 9 stycznia 2019 r. skierował do organu rentowego wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury, poprzez dodatkowe uwzględnienie okresu jego zatrudnienia od października 1961 r. do grudnia 1973 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury W. Ż. . Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca w okresie od dnia (...) do dnia (...) odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po zwolnieniu z tej służby, zamieszkał z rodzicami w G. i pracował wtedy w ich gospodarstwie rolnym. Następnie w okresie od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w H. , a w okresie od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. – w Przedsiębiorstwie (...) w L. . W wymienionych zakładach pracował na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdarzało się, że czasem, w miarę potrzeb, jeździł również samochodem osobowym oraz dostawczym marki „ Ż. ”. Samochodem ciężarowym marki „ S. ” przewoził głównie materiały budowlane: piasek, żwir, cement, cegłę, kamień, ziemię i pospółkę, na budowy prowadzone wówczas w Państwowych Gospodarstwach Rolnych, na terenie powiatu (...) . Do pracy, do H. , dojeżdżał 7 km w jedną stronę. Wnioskodawca godził zatrudnienie w w/w przedsiębiorstwach z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców, a później z pracą we własnym gospodarstwie rolnym. Sąd Okręgowy wskazał, że powyższych ustaleń dokonał na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach emerytalnych wnioskodawcy, złożonych do akt sprawy niniejszej, oraz w oparciu o zeznania świadków: B. S. , J. G. i R. B. oraz na podstawie zeznań wnioskodawcy W. Ż. . Sąd I instancji podkreślił, że autentyczność i wiarygodność dokumentów nie były przez strony kwestionowane. Sąd Okręgowy obdarzył wiarą zeznania w/w świadków, natomiast zeznania wnioskodawcy, w części odpowiadającej powyższym ustalaniom, gdyż w tej części są spójne, logiczne i przekonujące oraz mają potwierdzenie w świadectwach pracy, wydanych świadkom: J. G. i R. B. . Z zeznań świadka J. G. wynika, że jak podejmował pracę w Przedsiębiorstwie (...) w H. w dniu 1 listopada 1964 r., to wnioskodawca już pracował w tym Przedsiębiorstwie, a następnie, w dniu 1 kwietnia 1968 r., zostali oni obaj przeniesieni do Przedsiębiorstwa (...) w L. Zajezdni w H. . Z kolei z zeznań świadka R. B. wynika że, kiedy on w dniu 2 maja 1972 r. podejmował pracę w Przedsiębiorstwie (...) w H. , wnioskodawca już pracował w tym Przedsiębiorstwie. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle zeznań w/w świadków oraz zgromadzonych w sprawie niniejszej dokumentów, zasadnym jest przyjęcie, iż wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu u powołanych wyżej pracodawców w okresie od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 2 maja 1972 r. W dniu 12 kwietnia 1973 r. W. Ż. uzyskał zezwolenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. na wykonywanie rzemiosła w zakresie betoniarstwa. Sąd Okręgowy zacytował następnie treść przepisów art. 112 ust. 1 pkt 1 lit. „a” oraz art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. „a” ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 53 ze zm.). Powołał się również na pogląd Sąd Najwyższy wyrażony w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 sierpnia 2017 r., I UZ 28/17, że w razie złożenia odwołania od decyzji organu rentowego wydanej w trybie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , nie obowiązuje prekluzja dowodowa, ograniczająca możliwość zgłaszania wniosków dowodowych do etapu postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie tejże decyzji. Ubezpieczony może zatem także w postępowaniu sądowym powoływać się na nowe okoliczności oraz dowody uzasadniające wznowienie postępowania w trybie tego przepisu i rzutujące na jego prawo do wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze, że W. Ż. udowodnił, iż faktycznie w okresie od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 2 maja 1972 r. pozostawał w zatrudnieniu, Sąd Okręgowy zmieniając zaskarżoną decyzję nakazał organowi rentowemu uwzględnienie tej okoliczności przy ustalaniu wysokości emerytury wnioskodawcy. Apelację od tego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. . Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, organ rentowy zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 285 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów oraz wyciągnięcie z nich błędnych wniosków polegających na uznaniu, że w okresie od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. wnioskodawca pracował w Przedsiębiorstwie (...) w H. , a w okresie od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. – w Przedsiębiorstwie (...) w L. . W konsekwencji tego zarzutu organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Apelant wnosił nadto o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na apelację W. Ż. wnosił o oddalenie apelacji wniesionej przez organ rentowy. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku. Ustalenia Sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie niniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97 – OSNC 1999, z. 3, poz. 60; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 21/98 – OSNAP 2000, nr 4, poz. 143; z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98 – LEX nr 50863; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 – LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 – LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 – LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 – LEX nr 602700). Przedstawiony w apelacji zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 285 k.p.c. , czego organ rentowy upatrywał w dokonaniu przez Sąd I instancji błędnej oceny dowodów, prowadzącej do błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, gdy tymczasem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a także doświadczenie życiowe prowadziły do wniosku, że nie istnieją uzasadnione podstawy do uwzględnienia przy ustalaniu wysokości emerytury spornych okresów zatrudnienia wnioskodawcy: od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. w Przedsiębiorstwie (...) w H. oraz od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. – w Przedsiębiorstwie (...) w L. . Dla skuteczności zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wykazanie rażącego naruszenia dyrektyw oceny dowodów wskazanych w tym przepisie, czyli wykazanie, że ocena sądu jest rażąco sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania czy doświadczenia życiowego i dlaczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98 – OSNP 2000, nr 17, poz. 655). Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Wyłącznie w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Oceniając przedstawiony w apelacji organu rentowego zarzut obrazy art. 233 §1 k.p.c. należy mieć również na uwadze, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ustawodawca nie przewidział prymatu dowodu z dokumentów nad dowodem z zeznań świadków czy stron. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że z mocy art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron, a więc także art. 247 k.p.c. wyłączającego tenże dowód przeciwko lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną, czyli również dokumentu prywatnego, o jakim mowa w art. 245 k.p.c. Stąd ustalenie przez Sąd I instancji zatrudnienia wnioskodawcy w okresie od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 2 maja 1972 r. na podstawie dowodu z zeznań świadków oraz samego wnioskodawcy, a także na podstawie dokumentów dotyczących zatrudnienia świadków: J. G. (świadectwo pracy) i R. B. (zaświadczenie o zatrudnieniu) w spornym okresie w w/w Przedsiębiorstwach, wobec braku odpowiedniej dokumentacji kadrowo-płacowej z tych okresów dotyczących samego W. Ż. , przede wszystkim braku umów o pracę, zakresów obowiązków, dokumentacji płacowej oraz świadectw pracy, w świetle utrwalonego orzecznictwa nie nasuwa żadnych zastrzeżeń. Istotne jest to, że Sąd I instancji datę początkową i końcową zatrudnienia wnioskodawcy w spornych okresach ustalił na podstawie dowodów pewnych. Sąd Okręgowy ustalił jako okoliczność bezsporną, że wnioskodawca w okresie od dnia (...) do dnia (...) odbywał zasadniczą służbę wojskową. Z zeznań wnioskodawcy wynika natomiast, że po odbyciu tej służby, w 1963 r. podjął pracę na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego w Przedsiębiorstwie (...) w H. w pełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei z zeznań świadka J. G. wynika że, gdy on rozpoczynał w dniu 1 listopada 1964 r. pracę w ostatnio powołanym Przedsiębiorstwie, to wnioskodawca już tam pracował. Rozpoczęcie pracy J. G. w Przedsiębiorstwie (...) w H. w dniu 1 listopada 1964 r. ma potwierdzenie w świadectwie pracy złożonym przez niego organowi rentowemu (k. 8 akt emerytalnych J. G. ). Mając na uwadze treść zeznań świadka J. G. , jego świadectwa pracy oraz zeznań wnioskodawcy, Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że W. Ż. pracował w Przedsiębiorstwie (...) w H. od dnia 1 listopada 1964 r. Tę datę należy przyjąć jako pewną wykonywania pracy przez wnioskodawcy w tym Przedsiębiorstwie. W taki sam sposób Sąd I instancji ustalił datę końcową zatrudnienia wnioskodawcy w ostatnio powołanym Przedsiębiorstwie. Z zeznań świadka J. G. i wnioskodawcy wynika, że obaj zakończyli zatrudnienie w Przedsiębiorstwie (...) w H. w tym samym dniu, tj. 31 marca 1968 r. i z dniem następnym, tj. 1 kwietnia 1968 r. zostali przeniesieni do Przedsiębiorstwa (...) w L. Zajezdni w H. . Daty te znajdują potwierdzenie w treści świadectw pracy złożonych organowi rentowemu przez świadka J. G. (k. 8-9 akt emerytalnych J. G. ). Z zeznań wnioskodawcy wynikało, że w Przedsiębiorstwie (...) w L. Zajezdni w H. pracował do 1973 r., ale dokładnej daty nie był w stanie wskazać. Datę rozwiązania stosunku pracy wnioskodawcy z tym ostatnim pracodawcą Sąd Okręgowy ustalił na podstawie zeznań świadka R. B. , złożonego przez tego świadka zaświadczenia o jego pracy oraz zeznań wnioskodawcy. Z zeznań świadka R. B. wynika, że gdy on podejmował pracę w 1972 r., to W. Ż. już pracował i następnie pracował jeszcze przez 2-3 lata. Ze złożonego przez świadka R. B. zaświadczenia o jego zatrudnieniu wynika, że był zatrudniony w okresie od 2 maja 1972 r. do 30 listopada 2000 r. (k. 41). Wnioskodawca nie przedstawił dowodów pozwalających ustalić dokładną datę rozwiązania jego stosunku pracy z Przedsiębiorstwem (...) w L. . W związku z tym Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że stosunek pracy wnioskodawcy z ostatnio powołanym pracodawcą trwał do dnia 2 maja 1972 r., tj. do daty rozpoczęcia pracy przez świadka R. B. . Sąd Okręgowy wszechstronnie ocenił całość zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego. Oceny tej nie może zmienić podniesiona w uzasadnieniu apelacji okoliczność, że w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych z dnia 9 listopada 2006 r. ubezpieczony nie wskazał, że pracował w Przedsiębiorstwie (...) w H. , a następnie w Przedsiębiorstwie (...) w L. . Podał, że od dnia 9 października 1961 r. do dnia 11 stycznia 1965 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, a następnie od dnia 12 stycznia 1965 r. do dnia 11 kwietnia 1973 r. we własnym gospodarstwie. W tym miejscu należy zauważyć, co organ rentowy w apelacji pominął, że w/w okresy obejmują w całości okres odbywania przez W. Ż. zasadniczej służby wojskowej od dnia (...) do dnia (...) . To czyni wiarygodnym twierdzenie wnioskodawcy zawarte w odpowiedzi na apelację oraz jego wyjaśnieniach i zeznaniach złożonych w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, że składając w 2006 r. wniosek o emeryturę działał pod presją czasu spowodowaną jego nie najlepszą sytuacją zdrowotną i materialną, przez co nie wskazał zatrudnienia w obu w/w Przedsiębiorstwach. Dodatkowo należy powtórzyć za Sądem Okręgowym, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązuje prekluzja dowodowa, ograniczająca możliwość zgłaszania wniosków dowodowych do etapu postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji przez organ rentowy. Ubezpieczony może zatem także w postępowaniu sądowym powoływać się na nowe okoliczności oraz dowody rzutujące na jego prawo do wnioskowanego świadczenia, a także jego wysokości. Reasumując, należy podkreślić, że wynikająca z art. 233 § 1 k.p.c. ocena wiarygodności i mocy dowodów, będąca wyrazem obowiązywania zasady swobodnej oceny dowodów, jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania spornych kwestii w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału. W sprawie niniejszej Sąd Okręgowy tak też uczynił dokonując oceny wiarygodności wszystkich dowodów przeprowadzonych w toku postępowania. Miał przy tym na uwadze, że w postępowaniu sądowym ubezpieczony może za pomocą wszelkich środków dowodowych, w tym dowodu z zeznań świadków oraz dowodu z przesłuchania stron, wykazywać, że w spornych okresach wykonywał pracę. Całkowicie niezrozumiały jest zarzut obrazy art. 285 k.p.c. Przepis ten dotyczy dowodu z opinii biegłego. Taki dowód nie został przeprowadzony w postępowaniu przed Sądem I instancji. Co więcej, o dopuszczenie takiego dowodu nie wnioskowała żadna ze stron. Prawidłowo zgromadzony i następnie oceniony materiał dowodowy potwierdził wykonywanie pracy przez W. Ż. w spornych okresach: najpierw od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. w Przedsiębiorstwie (...) w H. , a następnie od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. – w Przedsiębiorstwie (...) w L. . To ustalenie nie nasuwa żadnych zastrzeżeń. Sąd Okręgowy mając na uwadze wyniki postępowania dowodowego oraz treść przepisów art. 112 ust. 1 pkt 1 lit. „a” oraz art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. „a” ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 53 ze zm.) prawidłowo uznał, że przy ustalaniu wysokości emerytury W. Ż. winny być uwzględnione, jako okresy składkowe, okresy jego zatrudnienia: od dnia 1 listopada 1964 r. do dnia 31 marca 1968 r. w Przedsiębiorstwie (...) w H. , a następnie od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 2 maja 1972 r. – w Przedsiębiorstwie (...) w L. . Zaskarżony wyrok odpowiada więc, a apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.