Sygn. akt VI Ka 496/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Elblągu VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Elżbieta Kosecka – Sobczak /spr./ Sędziowie: Natalia Burandt Irena Śmietana Protokolant: st. sekr. sąd. Magdalena Rosińska przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Elblągu Edyty Bełczyńskiej po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2020 r. w Elblągu sprawy A. Z. c. J. i H. ur. (...) w E. oskarżonej o czyn z art. 163 § 1 pkt 1 i § 2 kk z powodu apelacji wniesionych przez oskarżyciela publicznego i pełnomocników oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 7 czerwca 2019 r. sygn. akt VIII K 279/18 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt VI Ka 496/19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 3 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 7 czerwca 2019r. w spr. VIII K 279/18 1.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☒ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☒ uchylenie ☐ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.1. Ustalenie faktów 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 1 A. Z. miejsce powstania i przyczyna powstania pożaru czyn oskarżonej opinie (główna i uzupełniająca) biegłego D. B. ze Szkoły (...) w W. k. 1149-1170, 1181-1213 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.2. Ocena dowodów 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 1. opinie biegłego D. B. ze Szkoły (...) w W. w opiniach (głównej i uzupełniającej) udzielono odpowiedzi na wszystkie postawione biegłemu pytania, zgodnie z zakresem posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych i udostępnionych materiałów, przy uwzględnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej kwestii okoliczności i wyników badania wiązki elektrycznej (co przeprowadził biegły); opinie te we wzajemnym powiązaniu zawierają uzasadnienia wyrażonych w nich ocen oraz poglądów, a ich sformułowania pozwalają na zrozumienie wyrażonych wniosków, a także sposobu dochodzenia do nich. Dlatego opinię (po uzupełnieniu) uznano za pełną i jasną, gdyż zawiera ona – na tle analizy materiału dowodowego- kategoryczne i uzasadnione wskazanie miejsca powstania pożaru, a także przyczyny pożaru. Opinie biegłego D. B. ze Szkoły (...) w W. stanowią więc przekonujący i kluczowy dowód, który daje też podstawy do oceny pozostałych opinii wydanych w sprawie przez biegłych z zakresu pożarnictwa. 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 1. obrazy przepisów postępowania mających wpływ na treść wyroku:
- a)przede wszystkim obrazy art. 201 kpk , art. 193§1kpk , art. 167 kpk , art. 366§1kpk ,
- b)obrazy art. 7kpk w zw. z art. 4 kpk , ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Rację maja wszyscy skarżący, że doszło do rażącej obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść wyroku uniewinniającego, w postaci naruszenia przepisów art. 201 kpk , art. 193§1kpk , art. 167 kpk , art. 366§1kpk . Bowiem sąd I instancji zdecydował się na skorzystanie z instytucji z art. 5 kpk argumentując, że w sprawie – na tle wydania różnych opinii przez biegłych z zakresu pożarnictwa, w tym opinii biegłego K. S. , który dokonywał oględzin miejsca zdarzenia (stąd opinia tego biegłego jest dla sądu rejonowego wiarygodna)- niemożliwe było wiążące ustalenie przyczyny pożaru a w konsekwencji winy oskarżonej w sprowadzeniu tego pożaru. Należy jednak zaznaczyć, że w myśl zasady prawdy materialnej, to w procesie karnym należy dokonywać prawdziwych ustaleń faktycznych wykorzystując wszystkie dostępne środki dowodowe, a zastosować regułę z art. 5§2 kpk można dopiero wtedy, gdy wystąpią wątpliwości, które mają cechę wątpliwości nieusuwalnych. W realiach niniejszej sprawy należy zaś stwierdzić, że sąd I instancji nie wyczerpał wszystkich możliwości dowodowych służących do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy (obraza art. 366§1kpk ) i wobec sprzecznych opinii biegłych wybrał, dla celów ustaleń faktycznych opinie jednego biegłego, mimo, że opinie te nie były spójne, zawierały odmienne ustalenia, oceny i różne wnioski co do wskazanej przyczyny pożaru, a nadto zaniechał przeprowadzenia badań dowodu w postaci wiązki elektrycznej – który posłużył biegłemu K. S. do postawienia tezy o przyczynie pożaru wskutek wadliwego działania instalacji elektrycznej (obraza art. 193§1kpk , art. 167kpk ) , a tym samym sąd ten na podstawie istniejących w sprawie okoliczności nie dysponował wystarczającymi danymi do uwzględnienia wniosku czy wniosków opinii biegłego K. S. i oparcia się na opiniach tego biegłego przy wydaniu zaskarżonego wyroku. Rację mają skarżący co do tego, że w sprawie zaszły podstawy do zastosowania art. 201 kpk . Opinie biegłego K. S. , do których jako wiarygodnych odwołał się sąd I instancji były bowiem niejasne, wnioski końcowe formułowane przez tego biegłego były nieścisłe, mało kategoryczne i łączyły się z takimi zastrzeżeniami, że nie można wręcz było ustalić ostatecznego poglądu biegłego. Biegły ten stawiał tezy wieloznaczne, a nadto odmiennie od pozostałych opiniujących w sprawie, bo np. wskazywał iż prawdopodobne było powstanie pożaru na poddaszu i przeniesienie się go do kotłowni, mimo, że w pierwszej swojej opinii –wydanej po oględzinach miejsca zdarzenia, gdy nie uprzątnięto go jeszcze- ujawnił ślady źródła pożaru w kotłowni. Opinia biegłego K. S. w konfrontacji z opiniami pozostałych biegłych z zakresu pożarnictwa wręcz stwarzała w sprawie modelowe przesłanki do skorzystania z art. 201 kpk . Mimo bowiem wykonania zaleconego skonfrontowania biegłych z zakresu pożarnictwa, to sąd I instancji nie uzyskał wypracowania przez tych biegłych jednego stanowiska dot. ustalenia przyczyny pożaru. Nie zareagował też na to, że w sprawie zabezpieczono wiązkę elektryczną, ale że bez jej zbadania- co podkreślił biegły P. G. - nie dało się zweryfikować poglądu biegłego K. S. co do możliwości powstania pożaru na poddaszu z przyczyny wadliwego działania instalacji elektrycznej (a należy zauważyć, że „Niepełna jest też opinia, która pomija niezbędne czynności badawcze, co ma wpływ na końcowe wnioski”- patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 15 lipca 2016 r. II AKa 169/16). A mając do czynienia z opiniami trzech biegłych, którzy w odmienny sposób postrzegali przyczyny pożaru, przy czym dwaj z nich stali na stanowisku, że przyczyną było niewłaściwe użytkowanie pieca/kotłowni, a trzeci tj. K. S. wskazywał na różne możliwe przyczyny pożaru, a jego stanowiska z dwóch pierwszych opinii były wręcz skrajnie odmienne, to sąd I instancji w sposób nieuprawniony oparł się głównie na opinii K. S. zawierającej sprzeczności natury zasadniczej, nie przeanalizował wystarczająco opinii pozostałych biegłych (i to wszystkich opinii a nie tylko tych z rozprawy), nie zauważył potrzeby badania wiązki elektrycznej co pozwoliłoby zweryfikować jedną z możliwych przyczyn pożaru wskazywaną przez biegłego K. S. . Uchybił tym samym wskazanym przez autorów apelacji normom przepisów i art. 7 kpk (w zw. z art.410 kpk ) i art. 366§1kpk , ale przede wszystkim art. 201 kpk . Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w kontekście danych zawartych w zgromadzonym materiale dowodowym, świadczy bowiem o tym, iż Sąd I instancji, w sposób nieuprawniony, mając do czynienia z różnymi opiniami biegłych, przyjął, że zgromadził wystarczający do rozpoznania sprawy materiał dowodowy i w opisanej sytuacji uznał, że może przyjąć wiarygodność opinii biegłego K. S. (głównie z tego powodu, że to ten biegły dokonał dwukrotnie oględzin miejsca zdarzenia), który nie opiniował ani w sposób jasny ani konsekwentny ani właściwie uzasadniony, z pominięciem zbadania wiązki elektrycznej, gdy tymczasem z opinii pozostałych biegłych wynikało, że pożar powstał nie na poddaszu (co m.in. forsował K. S. ) tylko w kotłowni a najbardziej prawdopodobną przyczyną pożaru było niewłaściwe użytkowanie pieca c.o. Tymczasem przepis art. 201 kpk reguluje tryb postępowania, w przypadku sporządzenia w sprawie przez biegłego opinii niejasnej, niepełnej lub wewnętrznie sprzecznej (co dotyczy opinii biegłego K. S. ), albo też w przypadku sporządzenia większej ilości opinii sprzecznych wzajemnie pomiędzy sobą (co dot. sprzeczności pomiędzy opiniami K. S. a także z opiniami W. G. i P. G. ) /patrz: pogląd z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2017 r.w spr. II AKa 80/17/. I o ile sąd I instancji wezwał biegłych i uzyskał opinie ustne uzupełniające, ale wobec tego, że przesłuchanie biegłych nie doprowadziło do wypracowania uzasadnionego zgodnego wniosku, to w myśl dalszej treści art. 201 kpk powinien wywołać opinię innego biegłego, a tego nie uczynił, tylko zamknął przewód i wydał wyrok. Tym samym sąd I instancji dopuścił się rażącej obrazy art. 201 kpk , co miało wpływ na treść wyroku, gdyż wobec dostrzeżonych mankamentów opinii uzyskanych po ustnym opiniowaniu przez biegłych (przy czym należy zauważyć, że przed zamknięciem przewodu sądowego również skarżący nie wnosili o zbadanie wiązki elektrycznej i uzyskanie opinii kolejnego biegłego), nie wykorzystał dostępnego środka dowodowego w postaci dowodu z badania wiązki elektrycznej i z wywołania opinii kolejnego biegłego. A bez tego nie miał podstaw do przyjęcia, że na tle możliwego do zgromadzenia materiału dowodowego zaistniały nieusuwalne wątpliwości i do skorzystania z instytucji z art. 5 kpk . Ponadto orzekanie na podstawie niepełnego materiału dowodowego zgromadzonego z naruszeniem art. 201kpk doprowadziło też do błędnej oceny dowodów, a gł. opinii biegłego K. S. (naruszenie art. 7 kpk , bo sąd I instancji nie wykazał w stopniu przekonującym by akurat opinia tego biegłego zasługiwała na wiarygodność a opinie pozostałych biegłych nie mogły znaleźć u niego aprobaty), a w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych. Należy też zauważyć, że sąd I instancji (co wynika z pisemnego uzasadnienia wyroku) założył, że „tylko biegły który dokonał oględzin miejsca pożaru bezpośrednio po jego zaistnieniu jest w stanie wydać jednoznaczną opinię i wskazać przyczynę pożaru” (k.1004), ale założenie to okazało się błędne w świetle niekonsekwentnych i odmiennych twierdzeń biegłego K. S. (który był właśnie tym biegłym który dokonał oględzin miejsca pożaru po jego zaistnieniu, a mimo tego nie był w stanie wydać jednoznacznej opinii co do miejsca i przyczyny pożaru) oraz w świetle jasnej i umotywowanej opinii (głównej i uzupełnionej) biegłego D. B. ze Szkoły (...) w W. (który nie dokonał oględzin miejsca pożaru po jego zaistnieniu, a mimo tego, w oparciu o akta sprawy, uwzględniając ślady materialne wynikające z protokołów oględzin, dokumentacji fotograficznej, ale i okoliczności przebiegu pożaru wynikające z relacji osób, po przeanalizowaniu różnych możliwych przebiegów zdarzenia, był w stanie wydać jednoznaczną opinię co do miejsca i przyczyny pożaru). Wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. -z przyczyn dla których zarzuty obrazy przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia uznano za zasadne, - w sytuacji uzyskania przez sąd odwoławczy opinii biegłego D. B. ze Szkoły (...) w W. , który zbadał dowód rzeczowy w postaci dwóch kabli, przeanalizował cały materiał dowodowy, w tym stanowiska biegłych w odniesieniu do oględzin miejsca zdarzenia i dokumentacji fotograficznej, przy uwzględnieniu poglądów nauki co do schematu przebiegu pożaru, a następnie wnioski swoje należycie umotywował, to w oparciu o wnioski tej opinii:
- a)wykluczono możliwość powstania pożaru na poddaszu, wskutek wad działania instalacji elektrycznej (na co wpływu nie miała oskarżona), co podważyło uznaną przez sąd I instancji za wiarygodną opinię biegłego K. S. co do miejsca powstania pożaru, a wzmocniło wnioski opinii biegłych W. G. i P. G. co do miejsca pożaru w kotłowni,
- b)ustalono, że proces spalania został zainicjowany w kotłowni w bezpośrednim sąsiedztwie kotła, przyczyną powstania pożaru było zaprószenie ognia, co pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z (niecelowym) działaniem użytkownika kotłowni (a była nią oskarżona, która była w kotłowni przed pożarem), a co koresponduje z opiniami biegłych W. G. i P. G. , a wobec tego uzyskano dodatkowy dowód tj. jasną, pełną i kategoryczna opinię, który podważał prawidłowość decyzji sądu I instancji o uniewinnieniu oskarżonej, - w myśl art. 454§1kpk sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonej, która została uniewinniona w pierwszej instancji, gdy po uzupełnieniu materiału dowodowego przez sąd odwoławczy o opinie kolejnego biegłego możliwe było ustalenie, że uzupełniony materiał daje podstawy do skazania za nieumyślne sprowadzenie pożaru, - przy czym odnośnie innych zarzutów z apelacji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych R.i M. D. dot. naruszenia art. 366§1kpk i art. 167 kpk poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wskazanych w pkt.3 i 5 (k.1023v-1024), to wobec zasadności wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania na tle treści opinii uzyskanej przez sąd odwoławczy, ewentualnie potrzebę przesłuchania wskazanych tam świadków będzie oceniał – mając na uwadze też upływ czasu od czynu czy wiek dzieci w czasie zdarzenia lub stanowisko psychologa k. 181- sąd I instancji Lp. Zarzut 2. błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny z przyczyn wskazanych w rozważaniach dot. zarzutu obrazy przepisów postępowania mających wpływ na treść wyroku, gdyż obraza przede wszystkim art. 366§1kpk i art.201 kpk i zaniechanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego potrzebnego do rozpoznania sprawy, niezasadne uznanie niejasnych i wewnętrznie sprzecznych opinii K. S. za wiarygodne, skutkowało też błędnymi ustaleniami faktycznymi w kwestii odpowiedzialności oskarżonej za przestępstwo z art. 163§1 pkt. 1 i §2 kk Wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. z przyczyn dla których zarzuty obrazy przepisów postępowania i błędu w ustaleniach faktycznych mające wpływ na treść orzeczenia uznano za zasadne 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 1. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot utrzymania w mocy Zwięźle o powodach utrzymania w mocy 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany Zwięźle o powodach zmiany 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.1. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☒ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia z przyczyn dla których zarzuty obrazy przepisów postępowania i błędu w ustaleniach faktycznych mające wpływ na treść orzeczenia uznano za zasadne, a wobec uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do jej ponownego rozpoznania przez sąd I instancji wyłoniła się potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo 3.1. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.1. ☒ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia w myśl art. 454§1kpk sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonej, która została uniewinniona w pierwszej instancji, a po uzupełnieniu materiału dowodowego przez sąd odwoławczy o opinie kolejnego biegłego możliwe było ustalenie, że uzupełniony materiał daje podstawy do przyjęcia, iż użytkowniczka kotłowni zaprószyła tam ogień 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji winien ponowić przewód sądowy, przede wszystkim przesłuchać oskarżoną i pokrzywdzonych, ujawnić opinie biegłych, a także rozważyć – z uwzględnieniem stanowisk stron- potrzebę bezpośredniego (lub przez ujawnienie) przeprowadzenia innych dowodów (dotychczas przeprowadzonych) czy ewentualnie wnioskowanych do przeprowadzenia (o ile zostaną prawidłowo zgłoszone i umotywowane przez strony), a wydając wyrok winien mieć na uwadze treść pierwszego uchylonego wyroku, który został zaskarżony na korzyść oskarżonej 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 6. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 7. PODPIS