Sad powszechny, VIII U 1488/20

Sygn. akt VIII U 1488/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 maja 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił K. B. wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzonych za jego osobę, jakie wpłynęły na jego konto osobiste od listopada 2001 roku wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazano, że w okresie po 31 października 2001 roku, skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) Ochrona Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i w (...) Spółce Akcyjnej . Obowiązek podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu wynika z art. 6 ust. 1 , art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , zaś prawo do żądania zwrotu nienależnie opłaconych składek przysługuje co do zasady płatnikowi składek. Możliwość zwrotu nienależnie opłaconych składek ubezpieczonemu ma charakter wyjątkowy i została przewidziana w art. 24 ust. 6f w/w ustawy. Mając na uwadze art. 24 ust. 6a i 6f w/w ustawy, prawo do żądania zwrotu składek dotyczy tylko składek opłaconych nienależnie, a składki na ubezpieczenia społeczne odprowadzone z tytułu podlegania przez wnioskodawcę ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę były składkami należnymi. Płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki istnieją, zatem to oni ewentualnie są podmiotem, któremu przysługuje status strony w postępowaniu o zwrot odprowadzonych składek. W związku z powyższym, roszczenie o zwrot nienależnie opłaconych składek jest niedopuszczalne. Brak jest zatem podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku. (decyzja – k. 2-2 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego) Odwołanie od w/w decyzji złożył K. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie mu prawa do ponownego ustalenia wysokości emerytury oraz wypłatę jednorazowego świadczenia w kwocie 139.245,16 złotych tj. kwot składek jakie wpłynęły do organu rentowego na jego konto osobiste począwszy od miesiąca listopada 2001 roku. Skarżonej decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie: - art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędne przyjęcie, iż zawieszenie przez organ rentowy wypłaty emerytury przyznanej na podstawie przytoczonej wyżej przepisów ustawy jest zgodne z art. 95 ust. 1 i 2 ; - art. 32 Konstytucji RP , art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...) Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, który pozwala wypłacać dwa świadczenia jedynie niektórym osobom w ramach jednej grupy emerytalnej; - art. 67 ust. 1 Konstytucji RP , który wskazuje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...) Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, który nakłada na obywatela obowiązek zabezpieczenia społecznego i ponoszenia składek na zabezpieczenie społeczne, chociaż w momencie wnoszenia składek nie jest możliwe, aby miały one jakikolwiek wpływ na świadczenia emerytalne wnoszącego składki. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący wskazał, że prawo do świadczenia emerytalnego dla służb mundurowych nabył w dniu 31 października 2001 roku. Odchodząc z Policji z dniem 29 lutego 1996 roku świadczenie emerytalne zostało oznaczone na 73,64 % podstawy. Powyższe wynika z dwóch czynników, a mianowicie wysługi lat pracy w Policji oraz zasadniczej służby wojskowej tj. 58,64 % podstawy oraz podwyższenia emerytury o 15 % w wyniku inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą. Zgodnie z treścią ustawodawstwa świadczenie nie może przekraczać w tym przypadku 80 % podstawy, a więc do pełnego wymiaru emerytury zabrakło 6,36 %. Po odejściu ze służby wnioskodawca podjął od dnia 1 listopada 1996 roku pracę w cywilnej firmie na podstawie umowy o pracę, którą kontynuował do dnia 30 września 2016 roku. Każdy rok pracy w cywilnej firmie skutkował wzrostem przysługującego mu świadczenia o 1,3 % podstawy. Pełny wymiar emerytury osiągnął z dniem 30 października 2001 roku (6,5 %). Przytoczone w treści uzasadnienia sądowego informacje dotyczące zaliczenia do wysługi emerytalnej okresu od 1 listopada 2001 roku do dnia 15 stycznia 2010 roku nie mogą dotyczyć tego zagadnienia, to znaczy nie mają wpływu na wysokość emerytury. Czynności pracownicze od dnia 1 listopada 2001 roku skarżący podjął na podstawie umowy o pracę, w wyniku czego składki do organu rentowego były przez cały czas odprowadzane w pełnej wysokości. W ocenie wnioskodawcy w przypadku podjęcia czynności pracowniczych jako osoba samozatrudniona oraz uprawniona do świadczenia emerytalnego byłaby zwolniony z odprowadzania składek. Przyjęcie pracy na podstawie umowy o pracę wynikało wyłącznie z jego dobrej woli. Nie można się zgodzić z zarzutem, jakoby składki były opłacane przez płatnika składek, gdyż jako osoba zatrudniona uzyskiwał wynagrodzenie de facto pomniejszane o wszystkie daniny, w tym składki odprowadzone do organu rentowego. (odwołanie – k. 3-8) W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania przytaczając argumentację z zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie – k. 10-11) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Ubezpieczony K. B. urodził się w dniu (...) . (bezsporne) W okresie po 31 października 2001 roku wnioskodawca podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) Ochrona Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i (...) Spółce Akcyjnej . (bezsporne) W dniu 4 marca 2020 roku odwołujący złożył do ZUS wniosek o zwrot składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzonych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste w ZUS, począwszy od listopada 2001 roku wraz z ustawowymi odsetkami. (bezsporne) Stan faktyczny w niniejszej sprawie co do zasady pozostaje bezsporny. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że należności składkowe mają charakter publicznoprawny i nie stosuje się do nich zasad wynikających ze stosunków prywatnych, opartych na kodeksie cywilnym , a przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Dlatego też żadne nienależnie zapłacone składki z określonego ważnego lub nieważnego stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru świadczeń nienależnych zakładowi rentowemu w rozumieniu art. 410 k.c. Przedmiot niniejszego postępowania sprowadzał się do ustalenia czy K. B. przysługuje prawo do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzanych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste od listopada 2001 roku wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskodawca podnosił, że jako osoba zatrudniona uzyskiwał wynagrodzenie pomniejszone o odprowadzane do ZUS składki na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.0.266 t.j.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Osoby takie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 w/w ustawy). Art. 12 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie ulega wątpliwości, iż po 31 października 2001 roku wnioskodawca podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i (...) Spółce Akcyjnej . Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy). Zgodnie z brzmieniem art. 22 § 1 k. p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (§ 1 1 przytoczonej ustawy). Stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2017 r. III AUa 1428/16 Lex). Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy (…). Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Innymi słowy, celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 września 2016 r. III AUa 693/16). Stosunek pracy zatem to trwała i dobrowolna więź prawna łącząca pracownika i pracodawcę (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2016 r. III AUa 808/15). Biorąc pod uwagę, iż w świetle art. 13 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i 12 ust. 1 u.s.u.s. stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy, to w sytuacji, gdy stosunek pracy nie istnieje, nie istnieje również stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2018 r. III AUa 732/17). W myśl art. 24 ust. 6a w/w ustawy, nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d. Składki stanowią jedynie podstawę nabywania uprawnień do emerytury, mają publicznoprawny charakter, nie są własnością ubezpieczonego i nie podlegają rozliczeniu na podstawie prawa cywilnego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 stycznia 2013 r. V CSK 63/12). Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 6f przywołanej ustawy w przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone składki. Przepisy ust. 6c–6e stosuje się odpowiednio. Należy zauważyć, że przytoczone powyżej przepisy stosuje się do prawa żądania zwrotu składek, które zostały nienależnie opłacone . Kwestia ta nie ma jednak zastosowania do niniejszej sprawy. Składki na ubezpieczenia społeczne, które zostały odprowadzone z tytułu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę są składkami należnymi. Nie ulega wątpliwości, że pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter deklaratoryjny (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r. I UK 225/08 Lex). Pracownik jako osoba wskazana w art. 4 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez cały okres zatrudnienia pozostaje ubezpieczony, w związku z czym okres ubezpieczenia pozostaje okresem składkowym zgodnie z art. 6 ust. 1 wskazanej ustawy. W odwołaniu od zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że podjęte przez niego czynności pracownicze od listopada 2001 roku opierały się na zawartej umowie o pracę, w związku z czym składki do ZUS odprowadzane były pełnej wysokości. Wskazane przez wnioskodawcę przypuszczenie w postaci twierdzenia, iż w przypadku podjęcia przez niego czynności pracowniczych jako osoba samozatrudniona oraz uprawniona do świadczenia emerytalnego byłaby zwolniona z odprowadzania składek, nie koresponduje z treścią przywołanych wcześniej przepisów. Wnioskodawca miał pełną dowolność w kształtowaniu swojej kariery zawodowej oraz w podjęciu decyzji o zawarciu umowy o pracę, a następnie jej świadczeniu. Zawierając taką umowę godził się na obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, który wynika wprost z powołanych przepisów. Obowiązkowi temu podlegał od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Jedyną podstawą do żądania zwrotu opłaconych składek jest art. 24 ust. 6a i ust. 6c oraz ust. 6f u.s.u.s.. Z przepisów tych wynika, że to płatnik składek (pracodawca - art. 4 pkt 2a ustawy) ma prawo wystąpić o zwrot nienależnych składek, a pracownik tylko w przypadku braku płatnika lub jego następców prawnych. Przy czym uprawnienie pracownika dotyczy tylko nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego , tj. opłaconych po 1 stycznia 1999 r. (art. 16 ust. 1 ustawy) (Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2016 r. III AUa 1217/16 LEX). W przedmiotowej sprawie powyższa okoliczność również nie zachodziła. Płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki wciąż istnieją. Uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu o zwrot nienależnie opłaconych składek przysługuje więc im jako płatnikom, nie zaś ubezpieczonemu. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 2019 roku, II UK 553/17, wszelkie należności wpłacone przez płatnika tytułem składek na ubezpieczenia społeczne na konto płatnika, pozostają należnościami składkowymi ze stosunku ubezpieczenia społecznego niezależnie od tego, czy zostały uiszczone w zawyżonej wysokości lub bez ważnego tytułu. Nie nabywają one charakteru świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 410 k.c. także dlatego, że należności składkowe podlegają na wniosek płatników zwrotowi w trybie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Na koniec należy podkreślić, że zasada solidarności zbiorowej przewiduje współfinansowanie ze składek wpłacanych przez wszystkich ubezpieczonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczeń, także dla tych ubezpieczonych, których wysokość składek nie pozwoliłaby na świadczenia w wysokości gwarantowanej ustawą. Wynika z powyższego, że i wśród zasad zawartych w Konstytucji nie można znaleźć podstawy do zasadnego zwrotu opłaconych należnie składek na ubezpieczenie społeczne. W myśl art. 123 przywołanej ustawy w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. , postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, zaś art. 61a § 1 k.p.a. stanowi że, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. , wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania, posługuje się klauzulą generalną innych uzasadnionych przyczyn, ale za takie przyczyny winny być uznane wyłącznie okoliczności wskazujące na niedopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania, nie zaś okoliczności odnoszące się do zasadności prowadzonego postępowania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 marca 2012 r., (...) SA /Łd 46/12, LEX nr 1145960). W myśl zaś art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, organ rentowy w tych przypadkach wydaje decyzję. Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu. Mając na uwadze wszystkie przytoczone okoliczności Sąd w oparciu o treść art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie. ZARZĄDZENIE odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć wnioskodawcy wraz z pouczeniem, iż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wyroku z uzasadnieniem przysługuje mu prawo złożenia apelacji do tutejszego Sądu Okręgowego w Łodzi, które rozpoznaje Sąd Apelacyjny w Łodzi A.B.