Sad powszechny, XXIV C 506/15

(2). E. O. z kolei oświadczyła, że zobowiązuje się zapewnić H. B. dożywotnie i bezpłatne zamieszkanie w ww. lokalu (kserokopia aktu notarialnego Rep. A Nr (...) – k. 46-50, k 116-118,). H. B. od 2002 r. do 2012 r. zamieszkiwała wraz z wnukiem R. O. (synem pozwanej) w lokalu mieszkalnym nr (...) przy ul. (...) w W. , stanowiącym spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, należące wówczas do H. B. , zaś od 2012 r. – gdy stan jej zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu i wymagała stałej opieki – do chwili śmierci zamieszkiwała wspólnie z E. O. ( bezsporne, zeznania J. O. – k. 336-337, R. O. – k. 339-340, W. S. – k. 340-341). W latach 2008 – 2010 u H. B. pojawiły się pierwsze objawy zaburzeń pamięci. Podczas wizyty u lekarza w dniu 21 kwietnia 2009r., H. B. nie pamiętała gdzie jest, została wówczas skierowana do Poradni (...) . Podczas wizyty u psychoterapeuty w maju 2009r. stwierdzono , iż przyjmowała lek A. , wskazano iż występują zaburzenia pamięci krótkoterminowej, ale pacjentka ma jasną świadomość i jest zorientowana co do swojej osoby. Zalecono stosowanie leków min E. , podobnie jak podczas następnej wizyty w dniu 28 maja 2009r. Podczas wizyty u lekarza kardiologa w dniu 14 maja 2009 r. podejrzewano u niej chorobę (...) . W tym okresie i następnych latach zdarzały się sytuacje w których H. B. miała problemy rozpoznawaniem znajomych czy osób z rodziny. Nie były to jednak sytuacje częste, ogólnie H. B. była osobą pogodną, miała świadomość i rozeznanie co robi, gdzie się znajduje. W dniu 25 maja 2009 r. rozpoznano u H. B. zespół otępienny o stopniu umiarkowanym. W marcu 2012 ponownie rozpoznano zespół otępienny umiarkowany. W kwietniu 2012r. stan zdrowia H. B. uległ znacznemu pogorszeniu, rozpoznano wówczas u niej zespół otępienny w stopniu umiarkowano – ciężkim w przebiegu choroby (...) i otępienia naczyniopochodnego. W dniu 10 października 2012r. H. B. została przyjęta na Oddział Kardiologiczny Szpitala (...) z powodu niewydolności serca. Ze szpitala została wypisana 15 października 2012r. W styczniu 2014r. u H. B. stwierdzono stadium otępienia głębokiego. (zeznania świadków J. Ś. , R. W. , P. W. - na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016r. k 274-278, M. Ś. , K. W. , H. Z. , A. Ż. na rozprawie w dniu 01 czerwca 2016r. k 311-317 zeznania świadków A. M. , J. O. , M. O.

(1), R. O. , i W. S. – na rozprawie w dniu 19 września 2016r. k 334-341, zeznania świadka B. H.

(1)k 613-614, zaświadczenie lekarza chorób wewnętrznych specjalisty geriatrii i rehabilitacji medycznej - k. 167-169, karta informacyjna leczenia szpitalnego – k. 170 – 171, 172-174, dokumentacja medyczna H. B. – 192 -197, 200-214, 218-257, 288-299, 365-383, opinia sądowej biegłej z zakresu neurologii – k. 433-439, opinie sądowe psychiatryczno-psychologiczne – k. 423-432, 566-570, 624-629, dokumentacja medyczna H. B. – 478-493, 505-506, 509-512, 514, 516-518, 521-535, 557-564, zeznanai stron k 668-670 na rozprawie w dniu 04 marca 2019r.)). W dniu 19 grudnia 2012 r. E. O. wniosła do tut. Sądu o ubezwłasnowolnienie całkowite H. B. z uwagi na stan zdrowia (w tym chorobę (...) ), uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, świadome podejmowanie decyzji i kierowanie swoim postępowaniem (kserokopia wniosku – k. 166-166v). Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt XXIV Ns 91/12. W toku postępowania o ubezwłasnowolnienie dokonano wysłuchania i badania stanu psychicznego H. B. przez biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Biegłe potwierdziły wystąpienie u H. B. zespołu otępiennego w przebiegu choroby (...) o etiologii naczyniowej – w ujęciu kodeksowym innego rodzaju zaburzeń psychicznych, podając, iż proces chorobowy miał charakter postępujący. Biegłe stwierdziły, że na skutek deficytów funkcji poznawczych, wynikających z procesu otępiennego, H. B. była całkowicie niezdolna do samodzielnego funkcjonowania – kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw w tym zakresie. Niezdolność ta, zdaniem biegłych miała charakter trwały (kserokopia opinii sądowej psychiatryczno-psychologiczna – k. 175 – 177). Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. akt XXIV Ns 91/12 ubezwłasnowolnił całkowicie H. B. z powodu innego rodzaju zaburzeń psychicznych (kserokopie protokołu rozprawy i postanowienia – k. 178- 180). Choroba (...) została stwierdzona u H. B. pod koniec życia. Natomiast w dacie zawarcia umowy darowizny, tj. w dniu 27 maja 2009 r. stan zdrowia H. B. pozwalał na świadome oraz swobodne podejmowanie przez nią decyzji i wyrażenie woli. Brak też było wpływu innych osób na swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli przez H. B. w chwili zawarcia umowy darowizny. (opinie biegłych w toku niniejszego postepowania, dokumentacja lekarska , zeznania świadków strony powodowej, zeznania pozwanej na rozprawie) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów, które uznał za wiarygodne, bowiem ich autentyczność i prawdziwość nie budziła wątpliwości, jak również nie była kwestionowana przez strony. Sąd oparł się również częściowo na zeznaniach powódki i zeznaniach pozwanej oraz zeznaniach świadków: A. M. (córki pozwanej) – k. 334 – 336, J. O. (męża pozwanej) – k. 336 – 337, M. O.

(1)(syna pozwanej) – k. 338, R. O. (syna pozwanej) – k. 339 – 340, W. S. – k. 340 – 341, B. H.

(2), które uznał za wiarygodne, gdyż były logiczne, spójne i nie wynikały z nich wewnętrzne sprzeczności, ponadto w pełni korelowały ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd miał na względzie, iż większość ze wskazanych świadków należy do rodziny pozwanej, jednak zeznania te jak i zeznania pozwanej znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, w szczególności opinii biegłych w toku niniejszego postępowania i dokumentacji lekarskiej. Wprawdzie większość wskazanych świadków to najbliższa rodzina pozwanej, jednak zeznania świadków znalazły potwierdzenie we wskazanym powyżej materiale dowodowym. Ze ostrożnością Sąd podszedł do zeznań powódki oraz zeznań świadków: J. Ś. (córka powódki) – k. 274-276, R. W. (synowa powódki) – k. 276-277, P. W. (syn powódki)– k. 277- 279, W. W. – k. 278-279, M. Ś. (wnuczka powódki) – k. 311 – 313, K. W. (syn powódki) – k. 313-315, H. Z. – k. 315-316. Wskazani świadkowie oraz powódka zeznawali zgodnie co do stanu zdrowia i zachowania H. B. zarówno w okresie, w którym doszło do zawarcia umowy darowizny, jak i wcześniejszym i w późniejszym okresie rozwoju choroby H. B. . Sąd dał wiarę powódce i świadkom co występowania u H. B. sytuacji braku rozpoznawania osób z rodziny, czy też znajomych, jednak nie w zakresie częstego, czy nagminnego tego typu sytuacji przed zawarciem umowy darowizny. Sad nie dał wiary zeznaniom w zakresie braku świadomości i możliwości swobodnego podjęcia decyzji oraz wyrażenia woli przez H. B. w chwili dokonania darowizny W zakresie świadomości pozostają te zeznania w sprzeczności choćby z opiniami biegłych, dokumentacją lekarską, zaś brak jednoznacznych dowodów ,iż H. B. nie podjęła swobodnie decyzji i działała pod naciskiem pozwanej czy też osób z rodziny. Sam fakt pozostawania pod opieką syna pozwanej przed dokonaniem darowizny z którym H. B. mieszkała ,czy też opieka pozwanej nie są równoznaczne z naciskami innych osób czy też brakiem podjęcia samodzielnie decyzji. Należy też wskazać, iż świadkowie kontakt z H. B. mieli podczas wakacji, niektórych weekendów czy uroczystości rodzinnych. Ponadto wpływu osób trzecich na możliwość swobodnego podejmowania decyzji i wpływu pozwanej na podejmowanie decyzji H. B. w dacie zawarcia umowy darowizny, nie potwierdziła nadto świadek B. K. – lekarz, który przyjmował H. B. w 21 maja 2009 r., a zatem w okresie zbliżonym do chwili sporządzenia kwestionowanego przez powódkę aktu notarialnego, której to zeznania Sąd uznał za w pełni wiarygodne. W poczet materiału dowodowego Sąd zaliczył również opinie sporządzone i ustalił na ich podstawie stan faktyczny opinii sporządzone przez biegłe z zakresu psychiatrii M. B. i z zakresu psychologii M. S. ( k. 423-432) wraz z opiniami uzupełniającymi (k. 566-570, 624-629) oraz opinię sądowo lekarską sporządzona przez biegłą z zakresu neurologii T. P. ( k. 433-439) . Sporządzone w sprawie opinie stanowiły rzetelne i wiarygodne źródło informacji na temat stanu zdrowia i świadomości H. B. w dacie dokonywania darowizny. Opinie te były skrupulatnie sporządzone, logiczne i nie wynikały z nich sprzeczności. Biegłe dokonały wnikliwej analizy akt sprawy, w tym dołączonej dokumentacji medycznej. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał opinie M. B. i M. S. oraz T. P. za w pełni miarodajne do poczynienia istotnych dla sprawy ustaleń i z tego też względu Sąd oddalił na rozprawie w dniu 04 marca 2019r ,.wniosek powódki o dopuszczenie kolejnych opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Sąd zważył co następuje Żądanie pozwu opierało się na art. 189 k.p.c. , zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Przede wszystkim, co wynika wprost z treści powołanego przepisu, na powodzie ciąży obowiązek wykazania, że posiada interes prawny w wytoczeniu powództwa, tj. że w ten sposób zrealizuje on cel w postaci ochrony przysługującego mu prawa. Doktryna i orzecznictwo zgodnie podkreślają, że interes prawny w rozumieniu powyższego przepisu istnieje wówczas, gdy powód jedynie w drodze powództwa o ustalenie może w szerszym zakresie osiągnąć powyższy skutek, a inne przysługujące mu roszczenia (o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego lub uzyskanie orzeczenia o charakterze deklaratywnym) realizują go w mniejszym stopniu. W niniejszej sprawie celem powódki było uzyskanie prawa do własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w W. , które to – zdaniem powódki – winno zostać włączone do masy spadkowej po zmarłej H. B. , po której dziedziczyła na podstawie ustawy wraz z pozwaną w częściach równych. Ponieważ strona pozwana posiadała skuteczny tytuł prawny do władania nieruchomością, w postaci zawartej w formie aktu notarialnego umowy darowizny, to aby powódka mogła zrealizować swoje roszczenie konieczne było jego zakwestionowanie. Tym samym stwierdzić należało, że powódka posiadała interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Roszczenie powódki opierało się na twierdzeniu, że oświadczenie woli H. B. złożone w umowie darowizny zawartej z pozwaną w dniu 27 maja 2009 r. przed A. Z. notariuszem w W. , Rep. A Nr (...) , jest nieważne, albowiem w chwili dokonania darowizny własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w W. na rzecz E. O. , H. B. była w stanie wyłączającym jej świadomość oraz możliwość swobodnego podejmowania przez nią decyzji i wyrażenia woli. Kluczową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy rzeczywiście w dacie sporządzenia aktu notarialnego Rep. A Nr (...) , tj. w dniu 27 maja 2009 r. H. B. była świadoma podejmowanej decyzji oraz miała możliwość swobodnego podjęcia przez nią decyzji i wyrażenia woli ( art. 82 k.c. ). W przeciwnym razie, powyższe skutkowałoby nieważnością złożonego przez nią oświadczenia woli, a w konsekwencji nieważnością spornej umowy darowizny. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie potwierdził zarzutów powódki. Z materiału dowodowego sprawy wynikało, że w chwili zawarcia umowy darowizny H. B. mogła świadomie kierować swoim postępowaniem oraz miała możliwość swobodnego podjęcia przez nią decyzji i wyrażenia woli, a zatem nie zachodziła przesłanka z art. 82 k.c. Pomimo rozwijającej się u H. B. choroby (...) i zespołu otępiennego, przedstawiona w toku postepowania dokumentacja medyczna, jak również opinie biegłych sporządzone na okoliczność stanu psychicznego spadkodawczyni w chwili zawarcia umowy darowizny, nie potwierdziły zarzutów powódki. Biegłe sądowe z zakresu psychiatrii i psychologii, jak i biegła neurolog, analizując dokumentację medyczną H. B. zgodnie stwierdziły, iż w czasie zawierania umowy darowizny, była ona w stanie umożliwiającym jej świadome podejmowanie decyzji. Wprawdzie świadek J. Ś. - wnuczka H. B. , wskazała, iż w 2008r babcia nie poznawała bratowej, a także najstarszej córki świadka do której wykazywała narastającą niechęć, świadek R. W. zeznała ,iż w roku 2009 ze świadomością H. B. nie było już dobre, świadek P. W. wskazał, iż podczas pobytu nad morzem w 2009r. H. B. – babcia świadka miała wypowiedzi na podstawie których można było wnioskować, że nie orientuje się w miejscu i czasie, zaś na weselu brata po wakacjach w 2009r. babcia sprawiała wrażenie nieobecnej, pytała się kim jest świadek. Świadkowie M. Ś. i K. W. wskazywali iż H. B. w 2009r. miała problemy z rozpoznawaniem bliskich osób z rodziny, w tym świadków. Świadek H. Z. zeznała, iż H. B. w 2007r czasami ją poznawała, a czasami nie, zaś w 2008r nie widziała H. B. . W 2009r świadek zauważył pogorszenie stanu zdrowia oraz kłopoty z pamięcią H. B. . Należy jednak mieć na względzie że świadkowie nie widywali H. B. codziennie, a jedynie część świadków przez kilka tygodni w roku, przeważnie w wakacje lub część weekendów. Część zdarzeń opisywanych przez świadków dotyczących nie poznawania przez H. B. członków rodziny, czy też związanych ze wskazywanymi problemami z orientacją w miejscu i czasie miały miejsce już po dokonanej darowiźnie pomiędzy H. B. a pozwaną w dniu 27 maja 2009r. Nawet jeśli przed dokonaną darowizną miały miejsce sytuacje związane z trudnościami z rozpoznawaniem przez H. B. osób z rodziny, czy też orientacji co do miejsca i czasu nie jest to równoznaczne z tym, iż w dniu 27 maja 2009r. H. B. znajdowała się w stanie wyłączającym świadomość i nie miała możliwości swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli. Potwierdzają to też opinie biegłych w toku niniejszego postępowania. Jak wynika z opinii psychiatryczno-psychologicznej samo stwierdzenie choroby (...) o ile jest to stadium początkowym i zmiany otępienne nie są nasilone nie wyklucza świadomego i swobodnego podejmowania decyzji. Na przełomie lat 2011/2012 stwierdzono u H. B. zespół otępienny umiarkowany, brak było natomiast danych jaki stopień otępienia był w 2009 r. W ocenie biegłych, na podstawie akt sprawy oraz dostępnej dokumentacji medycznej można przypuszczać, iż 2009 r. zmiany otępienne w przebiegu choroby (...) nie były tak nasilone aby uniemożliwiały H. B. podejmowania świadomie i swobodnie decyzji. Podobne wnioski wynikają z opinii biegłego neurologa. Ponadto na to, iż H. B. również w 2009r., a więc w czasie dokonania darowizny była świadoma i miała swobodę w podejmowaniu decyzji i wyrażeniu woli w 2009r. (a także w latach następnych) wskazywali świadkowie: A. M. , J. O. , M. O.

(1), W. S. i R. O. . Świadkowie wskazywali, iż stan zdrowia H. B. pogorszył się od roku 2011 lub 2012r. Wcześniej był z H. B. normalny kontakt jak zeznała świadek A. M. , świadek J. O. nie zauważył aby w tym okresie H. B. miała problemy z poznawaniem innych osób, zaś logiczny kontakt z H. B. był do roku 2012 lub 2013 \r, świadek M. O.

(1)-wnuczek H. B. wskazał iż nie zaobserwował żadnych problemów natury psychicznej, babcia zachowywała logiczny kontakt z otoczeniem. Podobnie świadek R. O. wskazywał, iż miał bardzo dobry kontakt z babcią, nie zauważył żadnych problemów, a babcia czasami zajmowała się dziećmi świadka, choć nie była bardzo sprawna fizycznie z uwagi na wiek. Natomiast świadek W. S. wskazał, iż w latach 2008-2011r. widywał się H. B. ,czasami nawet codziennie , była uśmiechnięta, zadbana i wiedziała o czym rozmawiają. Świadkowie mieli częsty kontakt z H. B. , świadek J. O. raz w tygodniu, a nawet częściej, świadek M. O.

(2)do roku 2010 kilka razy w tygodniu, poza wakacjami, zaś świadek R. O. mieszkała z babcią H. B. od 2002 roku do 2012r. Wprawdzie w opinii uzupełniającej biegłe sądowe z zakresu psychiatrii i psychologii wskazały, iż stan psychiczny H. B. pozostawiał jednak wątpliwości co do możliwości swobody w podjęciu decyzji, z uwagi na konieczność korzystania z pomocy osób trzecich, albowiem mogła ulegać ich sugestii. Biegłe zgodnie jednak uznały, iż w aktach sprawy brak jest materiału dowodowego, który wskazywałby jednoznacznie na wpływ osób trzecich, aby móc uznać, że występowały zabiegi zmierzające do zawładnięcia wolą spadkodawczyni przez osoby trzecie w tym czasie. Wprawdzie to Sąd ocenia materiał dowodowy w sprawie, jednak w ocenie Sądu brak jest dowodów, iż H. B. w chwili zawierania umowy darowizny lub też wcześniej była poddawana sugestiom, naciskom ze strony pozwanej lub jej rodziny co do dokonania darowizny, a także że w chwili jej dokonania nie miała swobody w wyrażeniu swojej woli. Strona powodowa nie wykazała powyższej okoliczności. Przesłuchani bowiem w toku postępowania świadkowie nie potwierdzili okoliczności podnoszonych przez stronę powodową. Z zeznań ww. świadków wynika także, iż pozwana mogła mieć wpływ na swobodę w podjęciu decyzji przez darczyńcę, kwestia ta z kolei wobec braku obiektywnych dowodów i sprzeczności zeznań przesłuchanych w toku postępowania świadków nie została dostatecznie wykazana. Należy też wskazać, iż powołani przez powódkę świadkowie prezentowali własną ocenę, co do stanu zdrowia i zachowania H. B. , zaś do oceny stanu zdrowia, świadomości, tego niezbędna jest wiedza specjalistyczna. Należy mieć na względzie że świadkowie nie widywali H. B. codziennie, a jedynie część świadków przez kilka tygodni w roku, przeważnie w wakacje lub część weekendów. Część zdarzeń opisywanych przez świadków dotyczących nie poznawania przez H. B. członków rodziny, czy też związanych ze wskazywanymi problemami z orientacją w miejscu i czasie miały miejsce już po dokonanej darowiźnie pomiędzy H. B. a pozwaną w dniu 27 maja 2009r. Nawet jeśli przed dokonaną darowizną miały miejsce sytuacje związane z trudnościami z rozpoznawaniem przez H. B. osób z rodziny, czy też orientacji co do miejsca i czasu nie jest to równoznaczne z tym, iż w dniu 27 maja 2009r. H. B. znajdowała się w stanie wyłączającym świadomość i nie miała możliwości swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli. Potwierdzają to też opinie biegłych w toku niniejszego postępowania, Jak wynika z opinii psychiatryczno-psychologicznej samo stwierdzenie choroby (...) o ile jest to stadium początkowym i zmiany otępienne nie są nasilone nie wyklucza świadomego i swobodnego podejmowania decyzji. Na przełomie lat 2011/2012 stwierdzono u H. B. zespół otępienny umiarkowany, brak było natomiast danych jaki stopień otępienia był w 2009 r. W ocenie biegłych, na podstawie akt sprawy oraz dostępnej dokumentacji medycznej można przypuszczać, iż 2009 r. zmiany otępienne w przebiegu choroby (...) nie były tak nasilone aby uniemożliwiały H. B. podejmowania świadomie i swobodnie decyzji Twierdzeń powódki co do możliwości swobodnego podejmowania decyzji i wpływu pozwanej na podejmowanie decyzji H. B. nie potwierdziła nadto świadek B. K. – lekarz, która przyjmowała H. B. w 21 maja 2009 r. Świadek potwierdziła, że zdiagnozowane wówczas u H. B. otępienie mieszane w stopniu lekkim oraz zaburzenia pamięci ogólnie mogą mieć wpływ na większą podatność na sugestie, nie odniosła tego jednak konkretnie do przypadku H. B. . Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż stan zdrowia H. B. uległ znacznemu pogorszeniu w 2012 r. i od tego czasu wymagała stałej opieki. Nadto bezspornym w sprawie było, iż dopiero od tego momentu H. B. zamieszkała z pozwaną, która zapewniła jej stałą opiekę, a zatem trzy lata po zawarciu umowy darowizny. Trudno zatem uznać, aby w takiej sytuacji pozwana miała wpływ na swobodę w podjęciu decyzji przez H. B. . Ponadto zeznania świadków powołanych przez stronę pozwaną przeczyły stanowisku strony powodowej. W ocenie Sądu strona powodowa nie wykazała zatem aby H. B. w dacie zawarcia umowy darowizny była w stanie wyłączającym jej świadomość. Nadto nie wykazała, aby pozwana miała wpływ na swobodne powzięcie przez H. B. decyzji i wyrażenie woli w dniu z 27 maja 2009 r. Reasumując, powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu, w związku z czym Sąd orzekł jak w punkcie 1. wyroku. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. , statuującego zasadę odpowiedzialności za jego wynik, pozostawiając na podstawie art. 108 k.p.c. szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu. To na stronie powodowej jako stronie przegrywającej spór rozstrzygany w ramach niniejszego postępowania, spoczywa ciężar uiszczenia kosztów procesu poniesionych przez pozwaną. Sąd mając na względzie art. 102 kpc , odstąpił częściowo od obciążania powódki opłatą od pozwu ponad kwotę 1.000 zł, bowiem aktualne pozostaje sytuacja powódki, która była podstawą zwolnienia powódki z opłaty od pozwu w takim zakresie przez referendarza sądowego. Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.