Sad powszechny, II Ca 97/13

(1), M. S.

(2), M. K. i M. A. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego M. S.

(1)od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 17 października 2012r. sygn. akt. I C 1146/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym), w ten sposób, że w miejsce kwoty 12.502,27 zł zasądza kwotę 11.902,27 zł (jedenaście tysięcy dziewięćset dwa 27/100), a w punkcie I (pierwszym) podpunkcie 1 (jeden) poprzez zasądzenie kwoty 473,95 zł (czterysta siedemdziesiąt trzy 95/100) w miejsce kwoty 1073,95 zł, a w pozostałym zakresie powództwo oddala, II. oddala apelację w pozostałej części, III. prostuje oczywistą omyłkę pisarską poprzez dodanie w punkcie I (pierwszym) wyroku po słowie „odsetkami” słowa „od kwot” , IV. odrzuca apelację w zakresie braku rozstrzygnięcia o oddaleniu powództwa. Na oryginale właściwe podpisy\\ II Ca 97/13 UZASADNIENIE Powódka Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. (...) z siedzibą w L. , w elektronicznym postępowaniu upominawczym, wniosła o zasądzenie na jej rzecz, solidarnie od pozwanych M. S.

(1), M. S.

(2), M. K. , M. A. kwoty 22941,77 złotych wraz z umownymi odsetkami w wysokości 20% rocznie, naliczanymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu wskazała , iż dochodzona należność wynika z zawartej przez powódkę i pozwanego M. S.

(1)umowy pożyczki z dnia 19 września 2007 r. opiewającej na kwotę 25.000,00 złotych, której zabezpieczeniem były umowy poręczenia zawarte z pozostałymi pozwanymi. Pożyczkobiorca zaprzestał płacenia pożyczki i mimo wezwania do zapłaty, nie spłacił długu. W dniu 22 marca 2010 r. powódka wypowiedziała więc umowę pożyczki, stawiając w ten sposób w stan wymagalności niespłacone saldo pożyczki (20482,92 złote), odsetki umowne (598,87 złotych) oraz odsetki karne, za zwłokę w płatności (1859,98 złotych). W toku procesu powódka zmodyfikowała jednak żądanie pozwu, cofając powództwo - bez zrzeczenia się roszczenia - w części przenoszącej szczegółowo określone przez nią kwoty. W dniu 18 stycznia 2011 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym w Lublinie nakazał pozwanym, aby zapłacili powódce kwotę, zgodnie z żądaniem pozwu. Od powyższego nakazu zapłaty skutecznie wniósł sprzeciw pozwany M. S.

(1). M. S.

(1)wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki, na jego rzecz, kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany powoływał się na nieskuteczność wypowiedzenia przez powódkę umowy pożyczki, w związku z niezastosowaniem się przez nią do odpowiednich postanowień regulaminu udzielenia pożyczek. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 października 2012 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził solidarnie na rzecz powódki, od pozwanych, kwotę 12502,27 złotych z odsetkami szczegółowo wskazanymi w punkcie pierwszym sentencji orzeczenia. W pozostałej części Sąd postępowanie umorzył i orzekł o kosztach procesu. Z istotnych ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego wynika, iż w dniu 19 września 2007 r. powódka zawarła z pozwanym M. S.

(1)umowę pożyczki na kwotę 25000,00 złotych, oprocentowaną według zmiennej stopy. Pozwany zobowiązał się spłacać raty pożyczki wraz z odsetkami w 96 miesięcznych ratach po 394,08 złotych każda, płatnych do 30-ego dnia każdego miesiąca, ostatecznie do dnia 25 września 2015 r. Pozostali pozwani poręczyli bezterminowo za spłatę przedmiotowej pożyczki wraz z należnościami ubocznymi. Pożyczka była udzielona na warunkach przewidzianych w umowie oraz regulaminie udzielenia przez powódkę kredytów i pożyczek. Z treści regulaminu wynikało, że w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki, należność z tego tytułu staje się w dniu następnym należnością przeterminowaną, od której pobierane są odsetki według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w danym okresie dla pożyczek przeterminowanych, ustalanej przez zarząd powódki, wynoszącej na dzień zawarcia umowy 20%. Spłata należności z tytułu umowy zaliczana powinna być w pierwszej kolejności na koszty windykacji (w tym opłaty za upomnienia i wezwania do zapłaty), prowizje i opłaty, odsetki od kapitału przeterminowanego, wymagalne odsetki za okres obrachunkowe i kapitał przeterminowany. Pozwany M. S.

(1)nie spłacał rat pożyczki zgodnie z harmonogramem. W związku ze zwłoką, powódka wysyłała do pozwanego wezwania do zapłaty i powiadomienia do poręczycieli (pobierano przy tym 10,00, a następnie 20,00 złotych za każde takie pismo). W dniu 22 marca 2010 r. powódka wystała do skarżącego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki, a do poręczycieli zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy. Wypowiedzenie umowy nie zostało jednak skutecznie dokonane. Pozwani dokonali wpłat na łączną kwotę 11173,08 złotych, w tym ostatniej w kwocie 400,00 złotych w dniu 22 marca 2010 r. Na ten dzień pozwani zalegali z zapłata kwoty 233,44 złotych tytułem odsetek umownych z okresu obowiązywania umowy oraz kwotę 840,51 złotych należności głównej. Pozwani nie zapłacili kolejnych rat pożyczki od marca do grudnia 2010 r. oraz żadnej raty w 2011 r. i żadnej raty od stycznia do lipca 2012 r. Powyższy stan faktyczny, Sąd Rejonowy ustalił na podstawie wiarygodnych dokumentów prywatnych przedkładanych do akt sprawy przez strony, z pominięciem wnioskowanego przez pozwanego dowodu z przesłuchania stron. Rozważając stan prawny sprawy, Sąd Rejonowy - jako podstawę prawną żądania powódki wskazał art. 720 k.c. oraz art. 876 § 1 k.c. w zw. z art. 879 k.c. i art. 881 k.c. Sąd uznał , iż nie doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy pożyczki. Wniosek ten Sąd Rejonowy wyciągnął z faktu częściowego cofnięcia powództwa. W związku z tym, powódka mogła domagać się zapłaty tylko tych rat pożyczki, które najpóźniej na chwilę orzekania były już wymagalne. Oparł się przy tym na rozliczeniu przedłożonym przez powódkę, z którego wynikało w jakich kwotach i terminach pozwani spłacali pożyczkę. Sąd uznał , że powódka nie udowodniła swojego roszczenia, związanego z opłatami manipulacyjnymi, co do kwoty 160,00 złotych. Z tego powodu, odsetki umowne zasadne były co do kwoty 233,44 złotych. Natomiast, niezapłaconych rat pożyczki wymagalnych od dnia 1 marca 2010 r. do 1 lipca 2012 r. powódka miała prawo się od pozwanych domagać, gdyż nie wykazali oni, że raty te opłacili. Co więcej, powódka mogła domagać się odsetek umownych za opóźnienie – zgodnie z art. 481 k.c. w zw. z art. 359 § 2 [2] k.c. Skoro na dzień wniesienia powództwa stopa kredytu lombardowego wynosiła 5%, to powódka mogła dochodzić odsetek maksymalnie w wysokości 20% w skali roku. Sąd wskazał szczegółowo , w jakim zakresie powódka cofnęło pozew, zasądzając przy tym kwoty jak w punkcie I wyroku. Sąd orzekł ponadto o umorzeniu postępowania, w związku ze skutecznym cofnięciem przez powódkę pozwu w określonej części ( art. 203 § 1 k.p.c. w zw. z art. 355 § 1 k.p.c ). Cofnięcie to, nastąpiło ponad kwotę 12662,27 złotych, a jego skuteczność związana była z milczeniem pozwanych w tej kwestii i zgodnością tego aktu dyspozycyjnego z prawem i zasadami współżycia społecznego. Stąd, postępowanie w zakresie kwoty 10795,00 złotych, wraz z odsetkami karnymi, należało umorzyć. Sąd Rejonowy orzekł także o kosztach procesu. Od powyższego wyroku apelację wniósł pozwany M. S.

(1). Orzeczenie to zaskarżył w całości, zarzucając mu: 1) Naruszenie przepisów procesowych, które miały wpływ na treść wydanego w sprawie wyroku, a to: • art. 232 zd. 1 k.p.c. poprzez uznanie przez Sąd I instancji bezzasadności zgłoszonego w sprawie wniosku dowodowego z przesłuchania stron i jego nieuzasadnione oddalenie, bezpośrednio wpływające na rozstrzygnięcie zapadłe w toku procesu; • art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów, polegającej na braku możliwości wszechstronnej oceny materiału dowodowego z uwagi na niedopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, zwłaszcza w sytuacji gdy dla właściwej oceny zasadności i wysokości żądania pozwu występowała w ocenie pozwanego taka potrzeba; • art. 203 § 3 zd. 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu odmowy pozwanego na częściowe cofnięcie pozwu przez powoda, podczas gdy złożył skutecznie to oświadczenie; • art. 325 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na tym, iż wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia w zakresie oddalenia roszczenia powoda w pewnym zakresie, a na które Sąd Rejonowy wskazuje w uzasadnieniu ; • art. 379 pkt 5 k.p.c w zw. z art. 149 § 2 k.p.c. poprzez niezawiadomienie pozwanego o kolejnym posiedzeniu sądowym, co skutkowało pozbawieniem możności obrony jego praw; • art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do obciążenia pozwanych wyższymi kosztami procesu, podczas gdy nie powinni być nimi obciążani w zakresie, w jakim na rzecz powoda zasądzono należności, które stały się wymagalne w toku postępowania. 2) Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: • art. 385 [1] k.c. poprzez jego nieuwzględnienie w zakresie postanowień zawartych w pkt. 18 umowy pożyczki łączącej strony, które to postanowienia stanowią klauzulę abuzywną i nie powinny wiązać pozwanego, który w przedmiotowej sprawie posiada status konsumenta. Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz dopuszczenie dowodu z przesłuchania pozostałych pozwanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego jest jedynie częściowo uzasadniona i w tym zakresie, doprowadziła ona do zmiany zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż tylko wobec prawidłowych ustaleń faktycznych możliwa jest ocena , czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego . W ocenie Sądu Okręgowego ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji są prawidłowe , zgodne z zebranym materiałem dowodowym , ocenionym bez przekroczenia granic zakreślonych treścią art. 233§lk.pc. , a zatem sąd odwoławczy w pełni je aprobuje i czyni własnymi. Przechodząc do oceny zarzutów o charakterze procesowym w pierwszym rzędzie rozważenia wymaga najdalej idący z nich a mianowicie zarzut pozbawienia pozwanego możności obrony swoich praw, co doprowadziło - w ocenie apelującego - do nieważności postępowania w zaskarżonym zakresie w świetle art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 149 § 2 k.p.c , gdyż nie został on zawiadomiony o terminie rozprawy z dnia 17 października 2012 roku. Zarzut powyższy jest całkowicie bezzasadny gdyż z protokołu rozprawy z tego dnia wynika wprost że pozwanego M. S.

(1)zawiadomiono o terminie na poprzedniej rozprawie - z dnia 25 lipca 2012 r. (k. 264 i 291 akt sprawy). Nie może więc uznać , że doszło do naruszenia prawa do obrony pozwanego i w konsekwencji nieważności postępowania, skoro pozwany został prawidłowo zawiadomiony o terminie posiedzenia wyznaczonego na dzień 17 października 2012 roku Co do zarzutu naruszenia przepisów art. 232 zd. 1 k.p.c. i przepisu art. 233 k.p.c , to uznać należy, że nie zostały one przez pozwanego skutecznie podniesione. Nie jest, bowiem, właściwe jego twierdzenie, że Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny sprawy w sposób nieprawidłowy. Sporna okoliczność (ilość i wysokość dokonanych przez pozwanych wpłat) powinna być udowodniona dowodami z dokumentów. Prawidłowo Sąd Rejonowy scharakteryzował dowód z przesłuchania stron jako dowód pomocniczy, subsydiarny. Nie mógłby on w tym wypadku zastąpić dowodu z dokumentu, choćby był to tylko dokument prywatny w postaci pokwitowania wpłaty. W tym zakresie, więc, postępowanie dowodowe i ustalenia faktyczne Sądu I instancji nie są dotknięte brakami lub wadami i nie mogły stanowić podstawy zmiany albo uchylenia wyroku. Częściowo zasadny jest wprawdzie zarzut pozwanego, co do naruszenia przepisu art. 325 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c Sentencja wyroku Sądu Rejonowego nie odpowiada treści uzasadnienia tego orzeczenia. W takim wypadku, powszechnie przyjmuje się jednak w orzecznictwie sądowym - w tym w judykatach Sądu Najwyższego - że uchybienie, w zakresie sporządzania uzasadnienia zaskarżonego wyroku, musi być tak daleko idące, że wyrok taki nie poddaje się w ogóle kontroli instancyjnej. Jeśli uchybienie, o którym mowa, jest innego rodzaju, wówczas błędne sporządzenie uzasadnienia nie może doprowadzić do zmiany lub uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Następcze pomyłki czy niedokładności w redagowaniu uzasadnienia wyroku nie wpływają przecież, w żadnym razie, na prawidłowość samej sentencji orzeczenia - ta jest sporządzana przed napisaniem uzasadnienia, a więc takie uchybienie procesowe nie ma zasadniczo wpływu na treść zaskarżonego wyroku. W omawianym przypadku, wyrok pozbawiony wyraźnego rozstrzygnięcia o oddaleniu powództwa mimo że w uzasadnieniu sąd pierwszej instancji na takie rozstrzygnięcie wskazuje ,należy uznać w tej części za nieistniejący . Co do rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w części , w której powód ograniczył żądanie uznać je należało za prawidłowe , mimo braku zgody ze strony pozwanego . Sąd Rejonowy słusznie uznał, iż swojej negatywnej woli pozwany nie wyraził prawidłowo skoro uczynił to w piśmie procesowym zwróconym wobec nie usunięcia jego braków formalnych . Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 102 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c , w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego. Powołany przepis stanowi, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tytko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Już z jego treści wynika, że ma on niewątpliwie ekstraordynaryjny charakter. Nie można zatem Sądowi Rejonowemu stawiać zarzutu, iż postąpił on według procesowej zasady odpowiedzialności za wynik postępowania ( art. 98 k.p.c ), gdyż odstąpienie od tej reguły zależy od uznania sędziowskiego, a w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby odwołanie się do zasad słuszności określonych w art. 102 k.p.c. Wyrok należało jednak zmienić, w zakresie w jakim Sąd Rejonowy uwzględnił w punkcie pierwszym należności związane z opłatami manipulacyjnymi (w kwocie 10,00 albo 20,00 złotych za doręczenie poszczególnych wezwań i powiadomień). Wynikające z obowiązującego Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek SKOK im. (...) oraz uchwał zarządu postanowienia w zakresie opłat manipulacyjnych w istocie rzeczy - jak trafnie zauważył skarżący - były klauzulami abuzywnymi i jako takie musiały być pominięte . Postanowienia te nie zostały z pozwanym indywidualnie uzgodnione, czego wymaga przepis art. 385 [1] § 1 k.c. Zarzut pozwanego należało zatem uznać za zasadny, co doprowadziło do zmiany wyroku poprzez obniżenie zasądzonej na rzecz powódki sumy o kwotę 600,00 złotych. W pozostałym zakresie apelacja pozwanego nie była zasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. , jak w punkcie II orzeczenia Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską w punkcie I, podpunkt 1 zaskarżonego wyroku ( art. 350 § 3 k.p.c ). Brakowało w rektyfikowanym zakresie oczywistego stwierdzenia, iż poszczególne odsetki zasądzane są od kwot, które w dalszej części sentencji Sąd Rejonowy szczegółowo wyliczył. Z przedstawionych względów, postanowiono jak w punkcie trzecim sentencji. Co do rozstrzygnięcia o odrzuceniu apelacji, to wiąże się ono z brakiem rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego o oddaleniu powództwa w pozostałej części. Apelacja od orzeczenia nieistniejącego (sententia non existens), jest niedopuszczalna i podlegała częściowemu odrzuceniu .