Sad powszechny, II Ca 84/14

Sygn. akt II Ca 84/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Bożena Sztomber (spr.) Sędziowie: SSO Barbara Puchalska SSO Mirosław Trzaska Protokolant: st. sekr. sądowy Wiesława Jolanta Zaniewska po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa Usług (...) Spółki Jawnej w G. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt XI C 397/13 I. zmienia zaskarżony wyrok:

1. w punkcie I w ten sposób, że zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powoda Usług (...) Spółki Jawnej w G. kwotę 784 (siedemset osiemdziesiąt cztery) złote z odsetkami ustawowymi w wysokości 13 % w stosunku rocznym od dnia 2 grudnia 2012 roku do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałym zakresie,
2. w punkcie II w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 131,40 (sto trzydzieści jeden 40/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu,
3. w punkcie III o tyle, że nakazuje pobrać od powoda kwotę 22,07 (dwadzieścia dwa 07/100) złotych, zaś od pozwanego kwotę 43,61 (czterdzieści trzy 61/100) złotych; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 69,36 (sześćdziesiąt dziewięć 36/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Powód Usługi (...) Spółka Jawna w G. wniósł o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 1.180,80 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 listopada 2012 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powołując się na treść umowy cesji wierzytelności żądał od pozwanego odszkodowania stanowiącego równowartość kwoty wynikającej z przedłożonej pozwanemu faktury VAT za wynajem pojazdu zastępczego. Pozwany Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku oddalił powództwo (pkt I). Zasądził od powoda Usług (...) – G. na rzecz pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 617 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II). Nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 65,68 złotych tytułem brakujących w sprawie wydatków (pkt III). Z ustaleń Sądu I instancji wynikało, że w dniu 22 października 2012 roku doszło do kolizji drogowej, w wyniku której uszkodzeniu uległ pojazd marki F. (...) , nr rej. (...) , stanowiący własność W. D. . Sprawcą szkody wyrządzonej w przedmiotowym pojeździe był kierowca posiadający w dacie zdarzenia aktualne ubezpieczenie z tytułu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych na podstawie umowy zawartej z pozwanym. Poszkodowana naprawę pojazdu zleciła zakładowi naprawczemu powoda i na ten czas wynajęła od niego pojazd zastępczy. W tym czasie nie miała innego pojazdu, z którego w okresie naprawy mogłaby korzystać, w takim zakresie jak dotychczas. Zgodnie z zawartą umową, stawka za dobę najmu została ustalona na kwotę 120 złotych netto. Zgodnie z przedłożoną pozwanemu fakturą VAT nr (...) z dnia 17 listopada 2012 roku, najem trwał od dnia 9 września 2012 roku do dnia 17 września 2012 roku, a łączny koszt najmu za ten okres wyniósł 1.180,80 złotych. Sąd Rejonowy wskazał, że co do zasady odpowiedzialność pozwanego za szkodę wyrządzoną w przedmiotowym pojeździe wynika z art. 822 k.c. Odwołał się do treści art. 36 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz. U. Nr. 124, poz. 1152 z późn. zm.) oraz art. 361 § 2 k.c. i 363 § 1 k.c. Stwierdził, że pozwany nie kwestionował zasadności naprawy uszkodzonego auta, a poszkodowana nie miała innego pojazdu, z którego mogłaby w tym czasie korzystać. Poruszanie się autem zastępczym przez poszkodowaną dla potrzeb życia codziennego, w sprawach nie związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w aktualnych warunkach społecznych, nie stanowi nadużycia prawa i pozostaje co do zasady w adekwatnym związku przyczynowym z uszkodzeniem pojazdu. W celu wykazania zasadności najmu oraz czasu celowego i koniecznego do wykonania naprawy Sąd I instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu techniki motoryzacyjnej. Biegły po przeprowadzeniu stosownych analiz i wyliczeń ostatecznie ustalił, że średnia stawka za wynajem pojazdu zastępczego w analizowanym okresie czasu stanowi kwotę 112 złotych za dobę, zaś uzasadniony czas przebywania uszkodzonego pojazdu w warsztacie naprawczym powoda winien wynosić 7 dni, co wskazuje, że należne z tytułu najmu pojazdu zastępczego odszkodowanie winno stanowić kwotę 784 złote (7x 112 złotych). W wyniku zarzutów zgłoszonych do opinii biegły sporządził opinię uzupełniającą, w której wyjaśnił, że stawka dobowa brutto najmu wynosi 147, 60 zł, a netto 120 zł. Według dokonanej przez niego analizy pojazd został uszkodzony ok. godziny 17.20 na ul. (...) w B. . Jako uszkodzony nie mógł być użytkowany. Do naprawy został oddany w dniu 9.11.2012 roku. W dniu 12.11.2012 roku została sporządzona kalkulacja kosztów naprawy w systemie A. , która w tym samym dniu została zweryfikowana przez eksperta pozwanego. Tego samego dnia została odesłana do zakładu naprawczego przez pozwanego i od tego momentu można liczyć czas konieczny do zamówienia części do naprawy. Zamówienie zostało wykonane w dniu 13.11.2012 roku i w tym samym dniu, po południu zrealizowane. Właściwy czas naprawy rozpoczął się od rana dnia 14 listopada 2012 roku. Trwał dwa dni robocze, do końca zmiany roboczej w dniu 15.11.2012 roku. Dopiero w dniu 16.11.2012 roku jako naprawiony pojazd mógł zostać odebrany z warsztatu naprawczego. To wskazuje, że czas przebywania pojazdu w zakładzie naprawczym mógł być równy 6 i ½ dnia, tj. od godz. 17.00 dnia 9.11.2012 roku do godziny
4. 00 dnia 16.11.2012 roku. Sąd Rejonowy uznał opinię biegłego za fachową i rzeczową, obrazującą rzeczywisty czas naprawy przedmiotowego pojazdu i celowy oraz konieczny czas najmu pojazdu zastępczego. Za biegłym Sąd przyjął, że wynosi on 6 i ½ dnia ostatniego. Ten czas powinien być więc ujęty do ustalenia kwoty koniecznej do zapłaty według wskazanej wyżej stawki dobowej. W ocenie Sądu I instancji istotniejszą kwestią w sprawie była ocena legitymacji czynnej powoda do dochodzenia roszczenia, wynikającego z umowy cesji wierzytelności. Wskazując na treść art. 509 k.c. i art. 510 § 1 i 2 k.c. Sąd Rejonowy przyjął, że dokumenty złożone przez powoda nie pozwalają na pełną identyfikację wierzytelności będącej przedmiotem przelewu. Fakturę za najem pojazdu wystawiono w dniu 17.11.2012 roku. Wniosek o wynajęcie pojazdu zastępczego poszkodowana dołączyła do pozwu, ale nie oznaczyła na wniosku daty jego złożenia. Mimo, że z opinii wynika, iż pojazd do naprawy został oddany w dniu 9 listopada 2012 roku, to nie można automatycznie uznać, że wniosek o najem pojazdu zastępczego sporządzono w tym samym dniu lub dzień później, czy np. w dniach kolejnych. Sąd wskazał, że kolejnym istotnym dokumentem w sprawie jest cesja wierzytelności (k. 10 akt). Z treści tego dokumentu nie wynika w jakiej dacie dokument ten sporządzono. Miejsce wykropkowane na oznaczenie miejscowości i daty sporządzenia umowy jest wolne od zapisu. Daty tej nie naniesiono także w innym miejscu, czy to w górnej części pisma, czy też w dolnej. Nie można więc miarodajnie ustalić, czy umowa cesji została zawarta przed wynajęciem pojazdu zastępczego, czy też już po upływie terminu, w którym najem zakończono. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem refundacji podlegają jedynie wydatki rzeczywiście poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu jako wydatki poniesione lub wprawdzie niezaspokojone, ale wymagalne. Jeżeli umowę zawarto przed wynajęciem pojazdu, to powód z pewnością legitymacji czynnej w sprawie nie ma. Sąd wskazał, że dalszą istotną okolicznością związaną z weryfikacją przedmiotu umowy cesji jest to, że jej przedmiotem był przelew jedynie wierzytelności przysługującej poszkodowanej z tytułu naprawy pojazdu i nie obejmowała wierzytelności wynikającej z uprawnienia do zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego. W umowie tej wyraźnie bowiem wskazano, że jest nim prawo do obioru odszkodowania za powstałą w pojeździe szkodę. Szkoda wyrządzona w pojeździe, to generalnie szkoda polegająca na uszkodzeniu samego pojazdu, bez uwzględnienia roszczeń z tą szkodą związanych adekwatnym związkiem przyczynowym, co znalazło wyraz w wielu stanowiskach Sądu Najwyższego przedstawianych na tle analogicznych stanów prawnych. Aby wierzytelność mogła być przedmiotem przelewu, musi być w sposób dostateczny oznaczona, zindywidualizowana – poprzez dokładne określenie stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność. Oznaczenie wierzytelności to wskazanie stron tego stosunku, świadczenia oraz przedmiotu świadczenia, natomiast „odbiór odszkodowania” czy „dochodzenie roszczeń za szkodę z dnia 22.10.2012 r. powstałą w pojeździe marki F. o numerze rejestracyjnym (...) wobec towarzystwa ubezpieczeniowego” nie daje podstawy do uznania, by przedmiotem cesji było przejęcie wierzytelności wynikającej z najmu pojazdu zastępczego . Wskazane okoliczności potwierdzały w ocenie Sądu I instancji brak legitymacji czynnej powoda w sprawie, co sąd winien uwzględniać przy rozpoznawaniu sprawy z urzędu, to zaś skutkowało oddaleniem powództwa na mocy art. 822 k.c. i art. 509 k.c. O kosztach procesu postanowiono w myśl art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
5. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 509 § 2 k.c. i pominięcie okoliczności, że wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa;
6. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 510 k.c. i art. 822 k.c. poprzez błędne ustalenie, że powód nie posiadał legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa i tym samym podstaw do dochodzenia odszkodowania z tytułu powstałej szkody komunikacyjnej;
7. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 60 k.c. w zw. z art. 61 k.c. jako daty dojścia do adresata wiadomości informacji o przelewie wierzytelności na zrzec powoda;
8. naruszenie prawa procesowego polegające na wadliwym zastosowaniu treści art. 233 § 1 k.p.c. , poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonych dowodów bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, poczynienie przez Sąd dowolnych ustaleń pozostających w sprzeczności z dokumentami znajdującymi się w aktach szkody, co skutkowało przyjęciem błędnego założenia, iż cesji wierzytelności dokonano przed nastąpieniem zdarzenia, którego ma ona dotyczyć. W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wnosił o: - uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; - zasądzenie kosztów postępowania w I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała częściowo na uwzględnienie. Sąd Okręgowy nie podzielił oceny Sądu I instancji w zakresie przyjęcia, iż powód nie posiadał w niniejszej sprawie legitymacji czynnej, co skutkowało wadliwą oceną prawną zgłoszonego roszczenia. Zasadny okazał się zarzut uchybień procesowych i dokonania przez Sąd Rejonowy ustaleń pozostających w sprzeczności z dokumentami złożonymi przez powoda oraz znajdującymi się w aktach szkody w przedmiocie cesji przez poszkodowanych na rzecz powoda wierzytelności z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego. Sąd Rejonowy dokonał w tym zakresie oceny zgromadzonych dowodów z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. , bez wszechstronnego ich rozważenia. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 509 § 2 k.c. , którego błędną interpretację zarzucił Sądowi Rejonowemu skarżący, a stanowiący, iż wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, wbrew stanowisku apelującego nie uzasadnia przyjęcia, że cesja wierzytelności dotyczącej szkody w pojeździe, za którą zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność w zakresie kosztów naprawy, z założenia obejmuje inne elementy szkody doznanej przez poszkodowanego, w szczególności koszty najmu pojazdu zastępczego. Wprawdzie w wyniku przelewu w rozumieniu art. 509 k.c. przechodzi na nabywcę ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem (wyrok SN z dnia 5 września 2001 r., I CKN 379/00, LEX nr 52661), jednakże prawo do odszkodowania z tytułu szkody powstałej w pojeździe nie obejmuje automatycznie szkody będącej uszczerbkiem w majątku poszkodowanego w związku z korzystaniem z pojazdu zastępczego. W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że aby wierzytelność mogła być przedmiotem przelewu, musi być w dostateczny sposób oznaczona, zindywidualizowana, poprzez dokładne określenie stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność. Oznaczenie wierzytelności to wskazanie stron tego stosunku, świadczenia oraz przedmiotu świadczenia. Elementy te w momencie zawierania umowy przelewu powinny być oznaczone lub przynajmniej oznaczalne. W okolicznościach niniejszej sprawy przedmiot przelewu został określony w umowie cesji zwartej pomiędzy powodem a współwłaścicielami uszkodzonego pojazdu marki F. (...) : małżonkami W. D. i M. D.